Commonwealth (Topluluk) evreni okuma sırası: Hamilton'ın 8 romanı ve nereden başlanır

Commonwealth (Topluluk) evreni, Peter F. Hamilton'ın birbirine bağlı romanlarının geçtiği ortak dünyadır. Evrenin merkezi, solucan deliği ağıyla birbirine bağlanmış yüzlerce gezegenden oluşan insan uygarlığıdır. Roman sayısı, ön hikâye Misspent Youth dahil sekizdir: iki kitaplık Commonwealth Saga, üç kitaplık Void üçlemesi ve iki kitaplık Chronicle of the Fallers. Hikâyeler birlikte yaklaşık 1.500 yıllık bir insanlık tarihini kapsar.

Bu sayfa kitapları yayın sırasına, evren içi sıraya ve "nereden başlanır" sorusuna göre toplar. Olay örgüsü açıklanmaz; yalnızca kitapların yeri anlatılır.

Evren ne anlatıyor?

Evrenin iki temel icadı vardır. Birincisi, solucan deliği jeneratörü: Nigel Sheldon ve Ozzie Isaac tarafından geliştirilen bu teknoloji, insanlığın yüzlerce gezegene yayılmasını sağlar. İkincisi, yaşamı uzatan gençleştirme tedavileridir. İkisi birleşince karşımıza çok uzun yaşayan, birbirine tünellerle bağlı gezegenlerde yaşayan bir uygarlık çıkar. Nigel Sheldon gibi karakterler farklı kitaplarda yeniden görünür; bu yüzden evren "tek bir hikâye"den çok bir tarih gibi okunur.

Bu fikirlerin gerçek bilimle ilişkisi sınırlıdır. Solucan delikleri genel görelilik denklemlerinin çözümleridir ama gözlenmemiştir (Solucan delikleri); Dyson küresi kavramı ise Freeman Dyson'ın 1960 tarihli önerisine dayanır (Dyson küresi). Void üçlemesinde ise galaksinin merkezinde, bir zamanlar süper kütleli kara delik sanılan yapay bir oluşum yer alır; gerçek galaksi merkezini Sagittarius A* sayfasında okuyabilirsiniz.

Evrenin ortak kavramları

Kitaplarda tekrar eden birkaç öğe vardır. Solucan deliği ağı, gezegenler arasındaki ulaşımın omurgasıdır. Gençleştirme, insan ömrünü uzatır ve siyaset ile ekonomiyi değiştirir. Nigel Sheldon ve Ozzie Isaac, solucan deliği jeneratörünün mucitleri olarak evrenin ortak figürleridir. Void üçlemesinde ayrıca Gaiafield (bilinçlerin paylaşıldığı bir sinirsel ağ), Higher adı verilen ileri düzeyde geliştirilmiş insanlar ve Skylords ile Anomine gibi yabancı türler görünür. Bu kavramların çoğu kurgusaldır; ortak yanları, teknolojik değişimin toplumu nasıl yeniden kurduğunu göstermeleridir.

Kitaplar: yayın sırası

1. Misspent Youth (2002) — roman; yaklaşık 2040'ta, gençleştirme teknolojisinin yakın gelecek İngiltere'sini değiştirdiği dönemde geçer.
2. Pandora's Star (2004) — Commonwealth Saga 1. kitap; ilk İngiliz baskısı yaklaşık 882 sayfa.
3. Judas Unchained (2005) — Commonwealth Saga 2. kitap; yaklaşık 949 sayfa.
4. The Dreaming Void (2007) — Void üçlemesi 1. kitap.
5. The Temporal Void (2008) — Void üçlemesi 2. kitap.
6. The Evolutionary Void (2010) — Void üçlemesi 3. kitap.
7. The Abyss Beyond Dreams (2014) — Chronicle of the Fallers 1. kitap.
8. A Night Without Stars (2016) — Chronicle of the Fallers 2. kitap.

Bunlara ek olarak Manhattan in Reverse (2011) adlı öykü derlemesi Commonwealth evreninden öyküler içerir. A Second Chance at Eden (1998) ise yazarın Night's Dawn evrenine ait öyküleri toplar; Commonwealth okuması için gerekli değildir.

Her kitap kısaca

Misspent Youth (2002)

Evrenin en erken ve en küçük halkası. Yaklaşık 2040'ta, yakın gelecek İngiltere'sinde geçer ve gençleştirme teknolojisinin toplumu nasıl değiştirdiğini işler. Commonwealth Saga'dan yaklaşık 340 yıl önce olduğu için, evrenin köklerini göstermesi bakımından değerlidir; ama saga'yı anlamak için zorunlu değildir.

Commonwealth Saga: Pandora's Star ve Judas Unchained

Serinin çekirdeği. 2380'de, solucan deliği ağıyla birbirine bağlı yüzlerce gezegenden oluşan Topluluk'ta geçer. Bir gökbilimci, birbirine yakın iki yıldızın etrafında kabuk benzeri yapılar keşfeder; bir keşif seferi, kabuğun içinde hapsedilmiş savaşçı bir türü serbest bırakır. İkinci kitap savaşı ve bir komplo iddiasının doğruluğunu sonuca bağlar.

Void üçlemesi (2007-2010)

Olaylar Commonwealth Saga'dan yaklaşık 1.200 yıl sonra geçer. Merkezde, galaksinin ortasında yer alan ve bir zamanlar süper kütleli kara delik sanılan yapay bir oluşum, yani Void vardır. Fiziğin farklı işlediği, içinde insanların yaşadığı bu oluşum etrafında "Living Dream" adlı bir hareket doğar; hareketin Void'e kitlesel bir yolculuk (hac) yapmak istemesi Topluluk'ta siyasi bir tartışmaya dönüşür. Aynı kitaplarda Void'in içindeki Querencia dünyasında yaşayan Edeard ("Waterwalker") çizgisi yer alır. Üçlemenin ilk kitabı The Dreaming Void 2007'de (yaklaşık 672 sayfa), ikincisi The Temporal Void 2008'de (yaklaşık 746 sayfa), üçüncüsü The Evolutionary Void 2010'da (yaklaşık 726 sayfa) çıktı.

Chronicle of the Fallers (2014-2016)

İkili, Bienvenido adlı bir gezegende geçer; gezegen, teknolojisi 1960'lar düzeyinde tutulan totaliter bir yönetim altındadır ve insanlar "Fallers" denen yaratıklara karşı savaşır. İlk kitap The Abyss Beyond Dreams Ekim 2014'te, ikinci kitap A Night Without Stars Eylül 2016'da yayımlandı. Nigel Sheldon da bu kitaplarda yer alır.

Evren içi sıra

Yayımlanmış kronoloji anlatımlarına göre kitapların evren içindeki sırası şöyledir:

• Misspent Youth: yaklaşık 2040; Pandora's Star'dan yaklaşık 340 yıl önce.
• Pandora's Star ve Judas Unchained: 2380 ve sonrası.
• Void üçlemesi: Commonwealth Saga'dan yaklaşık 1.200 yıl sonra.
• The Abyss Beyond Dreams: bir anlatıma göre Void üçlemesinden yaklaşık 263 yıl önceye yerleşir; bir başkası ikiliyi Void üçlemesiyle çağdaş sayar. Anlatımlar bu noktada ayrıldığı için yayın sırasını izlemek en güvenlisidir.
• A Night Without Stars: Void üçlemesinden yaklaşık beş yıl sonra.

Nereden başlanır?

• Önerilen yol: yayın sırası. Pandora's Star'dan başlayın. Misspent Youth isteğe bağlıdır; ön hikâye olarak okunabilir ama gerekmez.
• Commonwealth Saga'yı iki kitapta bitirin. Pandora's Star ve Judas Unchained tek hikâyenin iki yarısıdır.
• Void üçlemesi ayrı bir okuma kararıdır: olaylar 1.200 yıl sonra geçer ve önceki kitaplara göndermeler vardır.
• Chronicle of the Fallers, bu sayfanın dayandığı bilgilere göre evrenin en son halkasıdır; Void üçlemesinden sonra okumak daha güvenlidir.
• Tek ciltlik bir şey arıyorsanız: Commonwealth'in dışında kalan Fallen Dragon (2001) ve Great North Road (2012) tek kitaplık romanlardır.

Okuma planları

• Kısa yol (2 kitap): Pandora's Star + Judas Unchained. Başı ve sonu olan, kendi içinde tamamlanan bir hikâyedir.
• Yayın sırasıyla (8 kitap): evrenin yazarın elinde nasıl büyüdüğünü izlemek isteyenler için en doğal yol.
• Önce evren, sonra ayrıntı: Saga'yı bitirdikten sonra Void üçlemesine geçmeden önce biraz ara vermek akıllıca olabilir; ikisi arasında 1.200 yıl vardır.

Not: Bu serinin kitapları hacimlidir; Pandora's Star yaklaşık 882, Judas Unchained yaklaşık 949 sayfadır. Okuma planını buna göre yapmakta fayda var.

Evrendeki gerçek bilim bağları

Hamilton'ın evreni bilimkurgudur; yine de birkaç gerçek fikre dayanır. Solucan deliklerinin tarihi Ludwig Flamm'ın 1916 çözümüne, Einstein ve Rosen'in 1935 makalesine ve John Wheeler'ın 1957'de yaygınlaştırdığı adlandırmaya uzanır. Bugüne kadar hiçbir solucan deliği gözlenmedi; içinden geçilebilir bir tünelin açık kalması için negatif enerji yoğunluğu gerekir. Dyson'ın 1960 makalesindeki fikir ise yıldızları çevreleyen yapıların kızılötesi izinden aranabileceğini söyler; Mayıs 2024'te Hephaistos projesi yedi aday açıkladı, ancak yazarlar abartıdan kaçındı ve alternatif açıklamalar var. Void üçlemesindeki yapay "galaksi merkezi" fikri ise tamamen kurgudur; gerçek merkez Sagittarius A* adlı süper kütleli bir kara deliktir.

Seri kimlere uygun?

Hamilton'ın evreni, hızlı ve kısa okuma arayanlar için değil; ayrıntılı dünya kurgusunu, geniş kadroyu ve uzun soluklu bir anlatıyı sevenler için yazılmıştır. Kitaplar büyük sayfa sayıları taşır; bu yüzden ilk iki kitabı okuyup devam edip etmeyeceğinize karar vermek en makul yoldur. Okuma ilgisi bilimdense, solucan delikleri ve Dyson küresi sayfaları kitapların kurgusal fikirleriyle gerçek bilim arasındaki farkı görmek için iyi bir eşlikçidir.

Benzer evrenler

Geniş ölçekli uzay operası arayanlar için sitede Vahiy Uzayı okuma sırası, Hyperion Kantoları okuma sırası ve Dune okuma sırası sayfaları var.

Yazar

Peter F. Hamilton, 2 Mart 1960'ta Rutland'da doğdu ve ilk romanı Mindstar Rising'i 1993'te yayımladı. Night's Dawn üçlemesi (1996-1999), Commonwealth'ten önceki en bilinen serisidir. Yazarın BSFA Ödülü ("The Suspect Genome", 2000) ve Inkpot Ödülü (2012) vardır. Commonwealth Saga'nın kitapları Arthur C. Clarke Ödülü kısa listelerinde yer almamıştır.

Türkçe baskı konusunda: Commonwealth kitaplarının doğrulanmış bir Türkçe baskısını bulamadım; bu nedenle yayınevi vermiyorum. Seri için bilinen bir film ya da dizi uyarlaması da yok.