John E. Mack
Pulitzer ödüllü Harvard psikiyatristi John E. Mack, uzaylılarca kaçırıldığını anlatan insanları inceleyen Abduction kitabıyla bilim dünyasında büyük tartışma yarattı.
- Doğum tarihi
- 4 Ekim 1929
- Ülke
- ABD
- Görevi
- Psikiyatrist ve yazar
- Rolü
- Yazar
- Ölüm tarihi
- 27 Eylül 2004
John E. Mack kimdir?
John E. Mack (John Edward Mack; 4 Ekim 1929 - 27 Eylül 2004), Amerikalı psikiyatrist, yazar ve Harvard Tıp Fakültesi'nde psikiyatri profesörüdür. 1977'de İngiliz subay T. E. Lawrence'ın (Arabistanlı Lawrence) hayatını incelediği A Prince of Our Disorder adlı kitabıyla biyografi dalında Pulitzer Ödülü'nü kazandı. Uzay kültürüyle bağı ise hayatının son döneminde, uzaylılar tarafından kaçırıldığını anlatan insanlarla yaptığı görüşmelere dayanan Abduction: Human Encounters with Aliens (1994) ve Passport to the Cosmos (1999) kitaplarından gelir. Mack, bu konuyu inceleyen akademisyenler arasında en saygın konumdaki isimlerden biri olarak bilinir; ama yaklaşımı bilim dünyasında sert eleştirilere ve Harvard'da benzeri görülmemiş bir soruşturmaya yol açtı.
Hayatı
Mack, New York'ta Alman kökenli Yahudi bir akademisyen ailenin çocuğu olarak doğdu. Babası Edward Clarence Mack, City University of New York'ta tarih profesörüydü; annesi Eleanor Liebmann Mack o henüz bebekken öldü. Babası daha sonra ekonomist Ruth P. Mack ile evlendi. 1947'de Horace Mann-Lincoln School'dan, 1951'de Oberlin College'dan mezun oldu ve 1955'te Harvard Tıp Fakültesi'nden onur derecesiyle tıp doktoru unvanını aldı. Stajını Massachusetts General Hospital'da yaptı, psikiyatri eğitimini Massachusetts Mental Health Center'da tamamladı.
1959'da ABD Hava Kuvvetleri'ne katıldı ve Japonya'da sağlık görevlisi olarak yüzbaşılığa yükseldi. 1961'de dönüşünün ardından çocuk ve yetişkin psikanalizi ile psikoterapisi alanında sertifika aldı. 1964'te Harvard Tıp Fakültesi'ne döndü ve 1972'de tam profesör oldu. Kariyeri boyunca 150'yi aşkın bilimsel makale ve on bir kitap yayımladı.
Psikiyatrist olarak çalışmaları
Mack'in klinik uzmanlığı çocuk ve ergen psikolojisi ile din psikolojisiydi. Gençlerde intihar ve madde bağımlılığı üzerine yaptığı araştırmalarla tanındı; intihar riski taşıyan hastalarla çalıştı, eroin bağımlılığı üzerine çalışmalar yayımladı. Bütün çalışmalarını birleştiren tema, insanın dünyayı algılayış biçiminin, yani "dünya görüşünün", ilişkilerini nasıl şekillendirdiğiydi. Bu soruyu önce rüyalar, kâbuslar ve genç intiharları üzerinden, sonra Pulitzer getiren Lawrence biyografisinde ele aldı. 1970 tarihli Nightmares and Human Conflict ile 1977'de yayımlanan, intihar eden bir genç kızın hayatını inceleyen Vivienne bu dönemin kitaplarıdır.
Soğuk Savaş ve nükleer silahlar
1980'lerde Mack, Soğuk Savaş'ın kökenlerini araştırırken eski ABD Başkanı Jimmy Carter ve "hidrojen bombasının babası" olarak anılan fizikçi Edward Teller gibi isimlerle görüştü. Astrofizikçi Carl Sagan ile birlikte, Uluslararası Nükleer Savaşı Önleme Hekimleri örgütünün ABD kolu Physicians for Social Responsibility çatısı altında nükleer silahların kaldırılması için çalıştı. Örgütün çatı kuruluşu 1985'te Nobel Barış Ödülü'nü aldıktan sonra, 1986 yazında Mack, Sagan ve 700 akademisyen Nevada nükleer deneme sahasına yürüyerek sivil itaatsizlik eylemi yaptı. Mack ayrıca nükleer kışın psikolojik ve ahlaki boyutlarını ele alan The Long Darkness (1986) adlı derlemeye bir bölüm yazdı.
Uzaylı kaçırma anlatıları üzerine çalışmaları
1990'ların başında Mack, uzaylılarla tekrar tekrar karşılaştığını anlatan kadın ve erkeklerle on yılı aşan bir psikolojik çalışmaya başladı. Başlangıçta bu kişilerin bir ruhsal hastalıktan muzdarip olduğunu düşündüğünü, ancak görüştüklerinde belirgin bir hastalık bulamayınca ilgisinin arttığını anlatmıştır. Bilim felsefecisi Thomas Kuhn, eski dostu Mack'i konunun tartışmalı olacağını öngörmekle birlikte veri toplamaya teşvik etti. Görüştüğü kişilerin çoğu, bu deneyimlerin dünyaya bakışlarını değiştirdiğini, ruhsal duyarlılıklarını ve çevre bilinçlerini artırdığını söylüyordu.
Mack'in yorumu, uzaylıların fiziksel varlığını savunan Budd Hopkins gibi araştırmacılardan farklıydı. Bu deneyimleri sanayi öncesi toplumlarda görülen vizyon deneyimleri geleneğinin bir parçası olarak görmeyi önerdi; anlatılanların fiziksel olmaktan çok aşkın nitelikte, ama yine de "gerçek" olabileceğini savundu. Kendisi bu anlatıları "olduğu gibi kabul ettiğini" söylemedi; onları ciddiye aldığını, ama açıklayabilecek bir yolu olmadığını belirtti. BBC'ye verdiği bir demeçte, insanları kaçıran uzaylılar olduğunu asla söylemeyeceğini, ancak başka türlü açıklayamadığı güçlü ve gizemli bir olgu bulunduğunu ifade etti.
1993'te hayırsever Laurance Rockefeller'ın desteğiyle Harvard'a bağlı Cambridge Hastanesi'nde Program for Extraordinary Experience Research (PEER) adlı programı kurdu. Program, sağlıklı bireylerin bildirdiği olağandışı deneyimleri, bunların gerçekliğinden çok kişiyi nasıl dönüştürdüğüne odaklanarak inceledi; 2002'ye kadar sürdü ve yerini John E. Mack Enstitüsü'ne bıraktı. Mack Kasım 1994'te, okullarının yakınına bir UFO indiğini söyleyen çocuklarla görüşmek için Zimbabve'nin Ruwa kasabasındaki Ariel Okulu'na gitti. Son kitabı Passport to the Cosmos: Human Transformation and Alien Encounters (1999), deneyimlerin derlenmesinden çok maneviyat ile modern dünya görüşü arasındaki ilişkiyi tartışan felsefi bir metindi.
Uzaylı kaçırma anlatılarının popüler kültürdeki yeri için Üçüncü Türden Yakınlaşmalar filmine, devletin tanımlanamayan hava olaylarına yaklaşımının tarihçesi için UFO'dan UAP'ye yazısına bakılabilir.
Bilim dünyasının bakışı ve eleştiriler
Ana akım bilim insanları kaçırma iddialarının anlatıldığı biçimde gerçekleştiğini kabul etmez. Psikiyatri ve psikoloji alanındaki yaygın açıklamalar şunlardır:
- Uyku felci: Uykuya dalarken ya da uyanırken kişinin bilinci açıkken kaslarının hareket etmemesi; bu sırada odada birinin varlığını hissetme, baskı ve canlı imgeler yaşanabilir.
- Telkine yatkınlık ve sahte anılar: Pek çok kaçırma anlatısı hipnoz seanslarında "hatırlanır". Eleştirmenler, hipnoz ve yönlendirici sorularla yaşanmamış olayların anı gibi yerleşebileceğini vurgular.
- Kültürel kaynaklar: Anlatılardaki bazı uzaylı tasvirleri bilimkurgu filmlerindeki tasvirlere benzer.
Tıp dergisi The Lancet'te yazan Niall Boyce, Mack'i iyi niyetli ama kaçırma hikâyelerini eleştirmeden geliştiren ve sahte anıları hem pekiştirmiş hem de kurmuş olabilecek biri olarak nitelendirdi. Mack ise malzemenin büyük bölümünün hipnoz olmadan hatırlandığını, karşı açıklamaların "kayıp zaman" gibi deneyimin bütününü hesaba katması gerektiğini savundu. Varılabilecek en uç noktanın "ortada gerçek bir gizem olduğunu söylemek" olduğunu da eklemiştir. 1993'te Mack, tarihçi David M. Jacobs ile birlikte, tuhaf ya da tartışmalı araştırmalara verilen mizahi Ig Nobel ödülünün psikoloji dalına layık görüldü.
Mayıs 1994'te Harvard Tıp Fakültesi Dekanı Daniel C. Tosteson, Mack'in bu kişilerle yürüttüğü klinik çalışmayı gizlice incelemek üzere bir meslektaş komitesi kurdu. Harvard tarihinde kadrolu bir profesörün ilk kez böyle bir incelemeden geçtiği belirtilir. Komite raporunda Mack yöntemsel hatalar gerekçesiyle eleştirildi; ancak on dört ay süren sürecin sonunda dekan, Mack'in dilediği konuyu araştırma ve görüşlerini engelsiz dile getirme özgürlüğünü teyit etti ve Mack fakültedeki görevini sürdürdü.
Ödülleri
- Pulitzer Ödülü (1977): Biyografi dalında, A Prince of Our Disorder: The Life of T. E. Lawrence (1976) ile.
- Ig Nobel Ödülü (1993): Psikoloji dalında, David M. Jacobs ile birlikte; ödül, ciddi bir onurdan çok hicivli bir eleştiri niteliğindedir.
Kitapları
Ölümü ve etkisi
Mack, 27 Eylül 2004'te T. E. Lawrence Derneği'nin düzenlediği bir konferansta konuşmak için bulunduğu Londra'da, yürüyerek eve dönerken alkollü bir sürücünün çarpması sonucu hayatını kaybetti. Ailesi mahkemeye yazdığı mektupla sürücüye karşı kin beslemediğini bildirip hoşgörü istedi.
Mack'in mirası iki yönlüdür. Bir yanda gençlerin ruh sağlığı ve nükleer silahsızlanma üzerine ciddi çalışmaları ve Pulitzer ödüllü biyografisi, diğer yanda kaçırma anlatılarını akademik saygınlıkla buluşturması nedeniyle eleştirilen çalışmaları vardır. Eski New York Times muhabiri Ralph Blumenthal'ın 2021'de yayımlanan The Believer biyografisi ve 2020 yapımı The Phenomenon, 2022 yapımı Ariel Phenomenon belgeselleri ilginin sürdüğünü gösterir. Rice Üniversitesi'ndeki Archives of the Impossible koleksiyonu Mack'in arşivini barındırır; deneyim aktaranların kimliklerini korumak için kapsamlı bir anonimleştirme sürecinden geçirilen malzeme 2024'te başlayan bir araştırma projesinde inceleniyor. Mack'in hikâyesi, uzayda yaşam sorusunun bilimsel araştırmayla, insan deneyiminin yorumlanmasıyla ve kanıt standartlarıyla nasıl kesiştiğine dair öğretici bir örnek olarak okunabilir.






















