Chris Van Allsburg
Amerikalı çocuk kitabı yazarı ve resimleyici Chris Van Allsburg, iki Caldecott Madalyası kazanan Jumanji ve Kutup Ekspresi'nin, evi uzaya fırlatan masa oyunu Zathura'nın yaratıcısıdır.
- Doğum tarihi
- 18 Haziran 1949
- Ülke
- ABD
- Görevi
- Çocuk kitabı yazarı ve resimleyici
- Rolü
- Yazar
Chris Van Allsburg kimdir?
Chris Van Allsburg (doğumu 18 Haziran 1949), Amerikalı çocuk kitabı yazarı ve resimleyicisidir. Kendi yazıp resimlediği resimli kitaplarla iki kez Caldecott Madalyası kazandı: 1982'de Jumanji, 1986'da The Polar Express (Kutup Ekspresi) ile. Uzay meraklılarının onu tanıdığı kitap ise 2002'de yayımlanan Zathura'dır: iki kardeşin oynadığı gizemli bir masa oyununun evlerini uzayın derinliklerine fırlattığı bu bilimkurgu resimli kitabı, 2005'te Jon Favreau'nun yönettiği Zathura: Bir Uzay Macerası filmine uyarlandı. Van Allsburg aslen heykeltıraştır; kitaplarındaki ışık-gölge oyunlarıyla dolu, gerçekçi ama tekinsiz resimler bu heykeltıraşlık geçmişinden beslenir.
Uzay Gündem'in Kimdir bölümünde, gençlere ve çocuklara uzayı sevdiren yazarlara da yer veriyoruz. Van Allsburg'un uzayla ilgisi tek bir kitapla sınırlı olsa da Zathura, pek çok çocuğun bilimkurguyla ilk karşılaşmalarından biri oldu.
Hayatı
Van Allsburg, Michigan eyaletinin Grand Rapids kentinde Hollanda kökenli bir ailede doğdu. Michigan Üniversitesi'nin Mimarlık ve Tasarım Fakültesi'nde heykel bölümünü okudu; burada bronz döküm, ahşap oyma ve reçine kalıplama gibi teknikleri öğrendi ve 1972'de mezun oldu. Ardından Rhode Island School of Design'da (RISD) heykel üzerine yüksek lisans yaptı ve 1975'te bitirdi. 1974'te Lisa Van Allsburg ile evlendi; çiftin Sophia ve Anna adlı iki kızı var.
Okulun ardından bir heykel atölyesi kurdu, ama bu iş bir süre beklediği gibi gitmedi. Evde yaptığı karakalem çizimleri gören eşi Lisa, bunların çocuk kitabına çok uygun olduğunu düşündü ve onu bu yöne yönlendirdi. Böylece Van Allsburg 1979'da ilk kitabı The Garden of Abdul Gasazi için yayın sözleşmesi imzaladı. Kitap hemen ilgi gördü ve ertesi yıl Caldecott Onur belgesi aldı. Van Allsburg daha sonra mezun olduğu RISD'de ders de verdi.
Eserleri
Van Allsburg'un kitaplarının çoğu, sıradan bir gündelik hayatın içine aniden giren olağanüstü bir olayı anlatır: oturma odasında bir aslan, bulutların arasında uçan bir yelkenli, kendi kendine süpüren bir cadı süpürgesi. Resimli kitaplarından başlıcaları şunlardır:
- The Garden of Abdul Gasazi (1979)
- Jumanji (1981)
- Ben's Dream (1982)
- The Wreck of the Zephyr (1983)
- The Mysteries of Harris Burdick (1984)
- The Polar Express (1985)
- The Stranger (1986)
- The Z Was Zapped (1987)
- Two Bad Ants (1988)
- Just a Dream (1990)
- The Wretched Stone (1991)
- The Widow's Broom (1992)
- The Sweetest Fig (1993)
- Bad Day at Riverbend (1995)
- Zathura (2002)
- Probuditi! (2006)
- Queen of the Falls (2011)
- The Misadventures of Sweetie Pie (2014)
The Mysteries of Harris Burdick, her biri tek bir başlık ve tek cümlelik bir açıklamayla verilen, birbirinden bağımsız on dört gizemli resimden oluşur; okurdan resimlerin hikâyesini kendisinin tamamlaması beklenir. Kitap o kadar sevildi ki 2011'de Van Allsburg ve Lois Lowry'nin editörlüğünde, Stephen King ve Kate DiCamillo'nun da aralarında bulunduğu yazarların bu resimlere öyküler yazdığı The Chronicles of Harris Burdick derlemesi yayımlandı.
Zathura: bir masa oyunuyla uzaya
Zathura, 2002'de Houghton Mifflin tarafından yayımlanan 32 sayfalık bir bilimkurgu resimli kitabıdır ve Jumanji'nin bağımsız bir devamı olarak tasarlanmıştır. Bağlantı ilk kitabın sonunda kurulur: 1981'deki Jumanji'de Judy ve Peter adlı kardeşler parkta buldukları büyülü oyunu oynar; oyun bitince evdeki orman canlıları kaybolur, kardeşler oyunu parka geri bırakır ve onu Danny ile Walter Budwing adlı iki çocuğun heyecanla aldığını görürler. Zathura işte bu iki kardeşin hikâyesidir.
Sürekli kavga eden Danny ve Walter, Jumanji kutusunun altında başka bir oyun bulur: uzay temalı Zathura. Danny oynamaya başlayınca kartlarda yazanlar gerçekleşir; bir meteor yağmuru evi vurur ve ev bir anda uzayın derinliklerine taşınır. Kardeşler eve dönebilmek için oyunu bitirmek zorundadır; bu sırada bir robotla, Zorgon adlı sürüngen görünümlü uzaylılarla ve başka tuhaf olaylarla karşılaşırlar. Hikâyenin asıl konusu ise uzay macerasından çok iki kardeşin bu tehlikeler karşısında birbirine sahip çıkmayı öğrenmesidir.
Kitap eleştirmenlerden karışık tepkiler aldı. Publishers Weekly onu Jumanji ile kıyaslanabilir, doyurucu bir bilmece olarak överken Booklist özellikle Jumanji hayranlarına hitap ettiğini yazdı; The Horn Book Magazine ise kitabın doğrudan bir devam olmaktan çok bir dizinin parçası olarak daha iyi işlediğini savundu.
Uzayla ve bilimle ilişkisi
Van Allsburg bir bilim insanı değildir ve Zathura bilimsel doğruluk iddiası taşıyan bir kitap da değildir; uzay burada, çocukların hayal gücünü harekete geçiren bir sahne olarak kullanılır. Yine de kitap ve filmi, çocukların uzayla ilgili temel kavramlarla tanıştığı ilk metinlerden biri olabilir. Örneğin hikâyeyi başlatan meteor yağmuru gerçek bir gök olayıdır, ama gerçekte Dünya'ya düşen göktaşlarının çok büyük bölümü atmosferde yanarak yok olur; bunun nasıl işlediğini Meteorlar, meteoritler ve göktaşları sayfamızda anlatıyoruz.
Ailelerin ve öğretmenlerin bu tür kurguları gerçek bilgiyle birleştirmesi için hazırladığımız Çocuklar için uzay rehberi, Zathura'yı okuyan ya da izleyen bir çocukla sohbeti sürdürmek için iyi bir başlangıç noktasıdır: Uzayda gerçekten ses duyulur mu, bir ev uzayda ne kadar dayanır, Dünya'ya dönmek neden bu kadar zordur?
Uyarlamalar
Van Allsburg'un üç kitabı büyük bütçeli filmlere dönüştü. Jumanji 1995'te Robin Williams'ın başrolünde sinemaya uyarlandı; film, kitaba yetişkin karakterler ve oyunun içinde onlarca yıl kapalı kalan bir kahraman ekleyerek hikâyeden epey uzaklaştı ve ardından yeni Jumanji filmleri geldi. The Polar Express 2004'te Robert Zemeckis'in yönetiminde, Tom Hanks'in aralarında kondüktör ve Noel Baba'nın da bulunduğu altı rolü üstlendiği bir animasyon filmine dönüştü. Hareket yakalama (motion capture) tekniğiyle çekilen film dünya genelinde 329 milyon doları aşan hasılat yaptı; Van Allsburg'un Golden Mean Productions şirketi de yapımcı şirketler arasındaydı.
Zathura: Bir Uzay Macerası (Zathura: A Space Adventure) 11 Kasım 2005'te ABD'de vizyona girdi. Jon Favreau'nun yönettiği, senaryosunu David Koepp ile John Kamps'ın yazdığı filmde Josh Hutcherson ve Jonah Bobo iki kardeşi oynarken Dax Shepard, Kristen Stewart ve Tim Robbins da kadrodaydı. Favreau bilgisayar efektleri yerine gerçek maketlere ve kostümlere ağırlık verdi; Zorgon kostümleri ve robot Stan Winston Studios tarafından yapıldı. Film eleştirmenlerden olumlu not aldı, ama yaklaşık 65 milyon dolarlık bütçesine karşılık dünya genelinde ancak 65 milyon dolar civarında hasılat yaparak ticari açıdan beklentinin altında kaldı.
Ödülleri
- Caldecott Onur Belgesi (1980): The Garden of Abdul Gasazi
- Caldecott Madalyası (1982): Jumanji
- Dünya Fantazi Ödülleri özel ödülü (1985)
- Caldecott Madalyası (1986): The Polar Express
- Hans Christian Andersen Ödülü adaylığı (1986)
- Society of Illustrators Onur Listesi (Hall of Fame), 2010
Caldecott Madalyası, ABD'de yılın en iyi resimli çocuk kitabının resimleyicisine verilen ödüldür; Van Allsburg onu yalnız dört yıl arayla iki kez kazandı.
Kitapları
Etkisi
Van Allsburg, resimli kitabı yalnız küçük çocuklara yönelik sevimli bir tür olmaktan çıkarıp gerilim, gizem ve tekinsizlik duygusunun da işlenebildiği bir sanat alanına dönüştüren yazarlardan biri sayılır. Gerçekçi çizimlerle olağanüstü olayları yan yana getirmesi, okuru "ya gerçekten olsaydı?" sorusuyla baş başa bırakır; bu da iyi bilimkurgunun temel sorusudur. Jumanji ve Zathura çiftiyle kurduğu "oyunun gerçeğe dönüşmesi" fikri sinemada kendi başına bir seri doğurdu. Uzay macerasını bir masa oyununa sığdıran Zathura ise sinemadaki çocuk ve aile bilimkurgusu geleneğinin, Flight of the Navigator gibi örneklerle birlikte anılan bir parçası oldu.























