Albert Uderzo
Astérix'in yaratıcılarından Fransız çizer Albert Uderzo'nun kahramanı, Fransa'nın ilk uydusuna adını verdi; Uderzo 2005'te Galya köyüne uzaylıları indiren bilimkurgu albümünü yazıp çizdi.
- Doğum tarihi
- 25 Nisan 1927
- Ülke
- Fransa
- Görevi
- Çizgi roman sanatçısı ve senaristi
- Rolü
- Yazar
- Ölüm tarihi
- 24 Mart 2020
Albert Uderzo kimdir?
Albert Uderzo (doğum adı Alberto Aleandro Uderzo; 25 Nisan 1927 – 24 Mart 2020), Fransız çizgi roman sanatçısı ve senaristidir. Senarist René Goscinny ile birlikte yarattığı Astérix dizisinin çizeridir; Goscinny'nin 1977'deki ölümünden sonra dizinin hem yazarı hem çizeri oldu. Uzay okurları onu iki nedenle anar: Fransa'nın 1965'te fırlattığı ilk yapay uydu, basında onun çizdiği kahramanın adıyla Astérix diye anıldı ve bu ad kalıcı oldu. Uderzo da 2005'te tarihî komedi dizisinin kurallarını bozup Galya köyüne uzay gemileri indiren Le ciel lui tombe sur la tête (Gökyüzü başına düşüyor) albümünü yazıp çizdi.
Hayatı: göçmen ailenin renk körü çocuğu
Uderzo 25 Nisan 1927'de Fransa'nın Marne bölgesindeki Fismes kasabasında, İtalyan göçmeni Silvio ve Iria Uderzo'nun dördüncü çocuğu olarak doğdu. Doğduğunda İtalyan vatandaşıydı; Fransız vatandaşlığını 1934'te aldı. Her iki elinde altışar parmakla doğdu, fazla parmaklar küçükken ameliyatla alındı. Aile 1929'da Paris'in doğu banliyösü Clichy-sous-Bois'ya, 1938'de de Paris'e taşındı. Uderzo resme küçük yaşta yeteneğiyle dikkat çekti, ama renkli boyaya geçtiğinde renk körü olduğu, kırmızıyla yeşili ayırt edemediği anlaşıldı. Boyalarına etiket yapıştırarak çalıştı; çoğunlukla siyah-beyaz çizdiği için bu durum kariyerini pek etkilemedi.
Çocukken önce palyaço olmayı, sonra ağabeyi Bruno'nun izinden gidip uçak mühendisi olmayı hayal etti. Walt Disney'in Mickey Mouse ve Donald Duck çizgileriyle büyüdü. Yeteneğine inanan Bruno'nun yüreklendirmesiyle on dört yaşında Paris'te bir yayınevine çırak olarak girdi; ilk yayımlanan çizimi 1941'de çıktı. Savaş yıllarının bir bölümünü Bretanya'da geçirdi; yıllar sonra Astérix'in köyünü, o dönemde iyi tanıdığı tek Fransız manzarası olan bu bölgeye yerleştirdi. Savaştan sonra gazetelere haber çizimleri, dergilere kısa çizgi romanlar yaptı.
Goscinny ile ortaklık ve Astérix
Uderzo 1951'de Paris'teki bir basın ajansının bürosunda René Goscinny ile tanıştı ve ikili kısa sürede yakın arkadaş oldu. Birlikte Jehan Pistolet, Luc Junior ve Oumpah-pah gibi karakterler yarattılar; Oumpah-pah 1958-1962 arasında Belçika'nın Tintin dergisinde yayımlandı. 1959'da Goscinny ile birlikte Pilote dergisinin sırasıyla yayın yönetmeni ve sanat yönetmeni oldular. Derginin ilk sayısında Galyalı savaşçı Astérix okurla tanıştı ve hemen tuttu; ilk hikâye Astérix le Gaulois 1961'de albüm olarak basıldı. Uderzo aynı yıllarda senarist Jean-Michel Charlier ile gerçekçi çizgide bir askerî havacılık dizisi olan Michel Tanguy'yi (sonraki adıyla Tanguy et Laverdure) de çizdi, ama iki farklı üsluba aynı anda yetişemeyince bütün enerjisini Astérix'e verdi.
Goscinny ile 1959-1977 arasında 24 Astérix albümü yaptılar; Obélix ve köpek Idéfix karakterleri Uderzo'nun buluşudur. Goscinny'nin 1977'deki ani ölümünden sonra Uderzo diziyi tek başına sürdürdü ve kendi kurduğu Éditions Albert René yayınevinden dokuz albüm daha çıkardı; yalnız yazdığı ilk albüm Le Grand Fossé 1980'de yayımlandı. 1989'da Paris'in kuzeyindeki Plailly'de Parc Astérix eğlence parkı açıldı. 2008'de yayınevindeki payını Hachette'e sattı. 2011'de emekliye ayrıldı; dizi senarist Jean-Yves Ferri ile çizer Didier Conrad'a geçti ve yeni ekibin ilk albümü 2013'te çıktı.
Uzaya açılan albüm: Le ciel lui tombe sur la tête
14 Ekim 2005'te yayımlanan Le ciel lui tombe sur la tête, dizinin 33. albümü ve Uderzo'nun tek başına yazıp çizdiği dokuzuncu albümdür. Tarihî komedi olarak ilerleyen dizide bilimkurgu ögeleri taşıyan tek kitaptır. Hikâyede Galya köyünün üzerinde bir uzay gemisi belirir ve köydeki herkesi, hayvanlar dahil, olduğu yerde kaskatı dondurur; yalnızca büyülü iksiri içmiş olan Astérix, Obélix, köyün druidi Panoramix ve köpek Idéfix etkilenmez. Tadsilweny gezegeninden gelen Toon adlı uzaylı, evrende ünü yayılmış "gizli silah"ı, yani iksiri, kötü niyetli Nagma'ların eline geçmeden almak ister. Toon'un klon askerleriyle Nagma'nın robot savaşçıları Galya'da çatışır. İksirin uzaylılar üzerindeki tek etkisinin onları geçici olarak devleştirmek olduğu anlaşılınca Toon vazgeçer ve ayrılırken köylülerin ve Roma kampının belleğinden ziyareti siler.
Albüm bir Walt Disney saygısı ve Fransız çizgi roman sektörü üzerine bir hiciv olarak tasarlandı. Toon, Mickey Mouse'a benzer; gezegeninin adı Tadsilweny, Walt Disney adının harflerinden türetilmiş bir anagramdır. Nagma adı ise manga sözcüğünün anagramıdır ve Uderzo'nun sevmediğini söylediği Japon çizgi romanlarına takılır. Hikâye, kitle imha silahları gerekçesiyle 2003'te başlayan ABD öncülüğündeki Irak işgalinin hicvi olarak da okundu. Kapak, ilk albüm Astérix le Gaulois'nın kapağının ayna görüntüsüdür; kitap, Uderzo'yu çocukken çizime yüreklendiren ağabeyi Bruno'ya adanmıştır.
Eleştirmenlerin çoğu bilimkurguya geçişi dizinin ruhundan bir kopuş saydı. Buna karşın albüm ticari bir başarı oldu: Fransızca baskısı iki ayda 2,4 milyon sattı ve 2005'te çizgi roman satış rekorları kırdı. 2006'da en iyi Avrupa çizgi romanı dalında Eagle Ödülü'nü aldı.
Bilimle ilişkisi: Astérix uydusu
Uderzo'nun kahramanı uzay tarihine bir de gerçek bir uyduyla girdi. Fransa'nın ilk yapay uydusu, 26 Kasım 1965'te Cezayir'deki Hammaguir fırlatma alanından bir Diamant A roketiyle yörüngeye gönderildi. Fransız ordusunun ilk uydusu olduğu için A-1 diye adlandırılan bu yaklaşık 55 santimetre çapındaki, 42 kilogramlık araç, basın tarafından Goscinny ile Uderzo'nun popüler çizgi kahramanının adıyla Astérix diye anılmaya başlandı ve tarihe bu adla geçti. Uydunun asıl amacı Diamant roketini sınamaktı; iyonosferi (atmosferin üst katmanındaki elektrik yüklü bölge) incelemek üzere de tasarlanmıştı.
Astérix ile Fransa, yörüngede kendi uydusu olan altıncı ülke, uydusunu kendi roketiyle fırlatan ise Sovyetler Birliği ve ABD'den sonra üçüncü ülke oldu. Fırlatma sırasında telemetri donanımı zarar gördüğü için uydudan ne kadar sinyal alındığı kaynaktan kaynağa değişir, ama yörüngeye oturduğu Amerikan radarlarıyla doğrulandı. Görece yüksek yörüngesi sayesinde Astérix bugün de Dünya'nın çevresinde dolanıyor ve atmosfere yüzyıllarca girmesi beklenmiyor.
Ödülleri
- Legion d'Honneur şövalyesi (1985), subayı (2013)
- Angoulême Büyük Ödülü, binyıl özel ödülü (1999)
- Sanat ve Edebiyat Nişanı, komutan rütbesi (2003)
- Max ve Moritz Ödülü, olağanüstü yaşam boyu eser özel ödülü (2004)
- ABD'deki Eisner Ödülleri Onur Listesi (2005)
- Eagle Ödülü, en iyi Avrupa çizgi romanı (2006): Le ciel lui tombe sur la tête
- Paris 13 Üniversitesi fahri doktorası (2009)
- Hollanda Aslanı Nişanı şövalyeliği
Kitapları
Etkisi
UNESCO'nun çeviri dizini Index Translationum'a göre Uderzo, Fransızca yazan yazarlar arasında en çok çevrilen onuncu ad, çizgi roman yazarları arasında ise Goscinny ve Hergé'den sonra üçüncüdür. Astérix yüzden fazla dil ve lehçede yayımlanmış, Avrupa çizgi romanının en çok satan dizilerinden biri olmuştur. Çizgi roman eleştirmeni Numa Sadoul, onu hem gerçekçi hem karikatür üslubunda başarılı olabilmiş çok az Fransız çizerden biri sayar; aynı yıllarda hem Astérix'i hem askerî pilotları anlatan Tanguy et Laverdure'ü çizmesi bu çift yönlü yeteneğin örneğidir.
Uderzo 24 Mart 2020'de, 92 yaşında Neuilly-sur-Seine'deki evinde uykusunda geçirdiği kalp kriziyle öldü. Mirasının uzaydaki izi ilginçtir: Galyalı kahramanı bir albümde uzaylılarla karşılaştı, adını da Fransa'yı uzay çağına sokan ve hâlâ yörüngede dolanan uyduya verdi.






















