Thanos kimdir? Sonsuzluk Eldiveni'nin Titan'lı kötü adamı

Thanos kimdir? Thanos, Jim Starlin'in yarattığı ve Marvel Comics evreninin en çok anılan kötü adamlarından biri olan, Satürn'ün uydusu Titan'da doğmuş güçlü bir savaş lordudur. Ölümü simgeleyen varlığa, Mistress Death'e (Ölüm Hanım) duyduğu takıntı yüzünden evrendeki canlıların yarısını yok etmeyi hedefler. Marvel'ın sinema evreninde de ana düşman olarak Josh Brolin'in canlandırmasıyla tanınır.

Kökeni ve yaratılışı

Çizgi romandaki kökene göre Thanos, Titan'ın "Eternal" adı verilen insanüstü ırkından A'lars ile Sui-San'ın oğludur. Bu ırkın kuzeni sayılan "Deviant" soyunun geni de onda vardır; bu yüzden görünüşü diğer Titanlılardan farklıdır. Anlatıya göre annesi, onun bir gün tüm yaşamı yok edeceğine inanıp ona kıymaya kalkar. Ergenlik çağında Thanos nihilizme ve entropiye, yani her şeyin dağılıp yok olmaya gittiği fikrine ilgi duyar; sonunda bu fikrin kişileşmiş hâli olan Ölüm'e âşık olur.

Yaratıcısı Jim Starlin, karakteri üniversite yıllarında bir psikoloji dersinde aklına gelen fikirden geliştirdiğini, ilhamını da Sigmund Freud'un "ölüm dürtüsü" (Thanatos) kavramından aldığını anlatmıştır. Starlin ayrıca Thanos'un görünüşünün Jack Kirby'nin Darkseid karakterinden etkilendiğini kabul etmiştir. Starlin'in kendi sayfası için Jim Starlin yazımıza bakabilirsiniz.

Hangi eserlerde geçer?

Thanos ilk kez The Invincible Iron Man #55'te (Şubat 1973) göründü; hikâye Starlin'in kaleminden çıktı ve Mike Friedrich ortak senaryo yazarıydı. Aynı olay örgüsü Captain Marvel, Daredevil ve Avengers gibi dizilere yayıldı. Starlin 1975-1977 arasında Strange Tales ve Warlock dizilerinde onu yeniden kullandı. Karakter 1990'da Silver Surfer dizisinde geri getirildi ve en büyük çıkışını 1991'de The Infinity Gauntlet mini dizisiyle yaptı. Bu hikâyenin okuma rehberi Sonsuzluk Eldiveni sayfamızda.

Sonraki yıllarda Infinity War, Infinity Crusade, Annihilation, The Thanos Imperative ve Jonathan Hickman'ın Infinity serisi gibi onlarca olayda yer aldı; 2004, 2017 ve sonrasında kendi adını taşıyan dizilere de konu oldu. Çizgi roman dışında animasyon dizilerinde, video oyunlarında ve sinemada karşımıza çıkar.

Hikâyedeki yeri

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

Çizgi romanda Thanos'un ilk büyük hedefi, her şeye gücü yeten Kozmik Küp'tür. Küpü ele geçirip Ölüm'ü etkilemeye çalışır; Kree kahramanı Captain Marvel (Mar-Vell) onu küpü yok ederek durdurur. Starlin'in sonraki hikâyesinde Thanos bir süre Adam Warlock'un yanında Magus'a karşı savaşır, ama bu ittifakın altında kendi planı yatar: Sonsuzluk Taşları'nı birleştirip bir yıldızı yok edebilecek silah yapmak.

Asıl dönüm noktası The Infinity Gauntlet'tir. Diriltilen Thanos altı Sonsuzluk Taşı'nı toplar, Sonsuzluk Eldiveni'ni yapar ve Ölüm'ü etkilemek için evrendeki canlıların yarısını silmeye kalkışır. Bu eylem ve sonuçları sonradan Nebula ile Adam Warlock tarafından geri alınır. Hikâyenin ilginç ayrıntısı şudur: Warlock'un anlattığına göre Thanos, kendisinin mutlak güce layık olmadığını içten içe bildiği için yenilmeye göz yummuştur. Sonraki hikâyelerde Thanos Warlock'un "Infinity Watch" grubuna bile katılır; yani karakter yalnızca düz bir kötü olarak sürmez.

Sinemada hikâye farklı akar. Avengers: Sonsuzluk Savaşı'nda Thanos, altı taşı toplayıp evrendeki yaşamın yarısını silmeyi başarır; filmin senaryosu Starlin'in 1991 tarihli çizgi romanından ve Hickman'ın 2013 tarihli Infinity serisinden ilham alır. Yapımcı Kevin Feige'in anlattığına göre filmdeki Thanos, evrenin aşırı kalabalıklaştığına inanır; bu inanç, memleketi Titan'ın yok oluşuyla da bağlantılandırılır. Sonucu Avengers: Endgame'de görürüz.

Thanos'u canlandıranlar

Thanos sinema evreninde ilk kez The Avengers (2012) filminde görüldü; o sahnede Damion Poitier rol aldı. Karakteri asıl tanıtan oyuncu ise Josh Brolin'dir; Brolin, Galaksinin Koruyucuları (2014), Yenilmezler: Ultron Çağı (2015), Sonsuzluk Savaşı (2018) ve Endgame (2019) filmlerinde Thanos'u hareket yakalama (motion capture) yöntemiyle canlandırdı. Animasyon dizisi What If...?'te (2021) de karakteri seslendirdi.

Sonsuzluk Savaşı 27 Nisan 2018'de ABD'de gösterime girdi. Senarist Stephen McFeely, filmin Thanos'un kendi "kahramanlık yolculuğu" olarak kurulduğunu söylemiş; bu karakterin motivasyonunun salt güç ya da bir ideal değil, insanlarla ilgili olduğunu vurgulamıştır. Brolin ise kaynaklara göre Thanos'u doğuştan farklı göründüğü için dışlanmış biri olarak kavramış ve edebiyatın Quasimodo'suna benzetmiştir. Brolin hem karakteri seslendirdi hem de setteki hareket yakalamayı kendisi yaptı. Eleştirmenler filmde Brolin'in performansını sık sık övdü.

Diğer ses oyuncuları arasında Avengers Assemble ve Guardians of the Galaxy animasyonlarında Isaac C. Singleton Jr., The Super Hero Squad Show'da Steve Blum ve Jim Cummings, Simpsonlar'da Maurice LaMarche vardır.

Karakterin arkasındaki bilim: Titan ve ölüm dürtüsü

Gerçek Titan. Thanos'un doğduğu Titan, kurgu değil; Satürn'ün gerçek ve en büyük uydusudur. Hollandalı gökbilimci Christiaan Huygens onu 1655'te keşfetti. NASA'ya göre Titan, kalın bir atmosfere sahip tek uydudur (başlıca azot ve metan) ve Dünya dışında yüzeyinde sıvı bulunduğu bilinen tek uydudur: kutuplara yakın bölgelerde sıvı metan ve etandan oluşan göller, denizler ve akarsular vardır. Titan'ın çapı Dünya'nın Ay'ından yaklaşık yüzde 48 büyüktür; Merkür'den de büyüktür, ama çoğunlukla buzdan oluştuğu için Merkür'ün kütlesinin ancak yüzde 40'ı kadardır. Gerçek Titan'da elbette ne bir Eternal uygarlığı ne de bir Thanos vardır.

Uyduyu yakından Cassini-Huygens görevi tanıttı: Huygens sondası 2005'te Titan'a indi. NASA'nın Dragonfly adlı döner kanatlı aracının 2028'de fırlatılıp Titan'da üç yıl boyunca birden çok iniş yapması planlanıyor; bu görevin güncel durumunu Dragonfly'ın bilgisayarda yaptığı ilk uçuş haberimizde okuyabilirsiniz. Titan'ın öteki uydular arasındaki yeri için Satürn'ün uyduları sayfasına bakın.

Ölüm dürtüsü. Starlin'in ilham aldığı kavramın kendisi de tartışmalıdır. Freud, "ölüm dürtüsü" fikrini 1920'de Haz İlkesinin Ötesinde adlı eserinde ortaya koydu: canlıyı cansız duruma geri götüren bir eğilim. "Thanatos" sözcüğünü ise Freud değil, Wilhelm Stekel ortaya attı ve Freud'un yazılarında geçmez. Ölüm dürtüsü psikanalizin en tartışmalı kavramlarından biridir; birçok sonraki analist onu değiştirmiş ya da tümüyle reddetmiştir. Yani Thanos'un ruhsal dünyası bilimsel bir model değil, bir kavramın edebî yorumudur.

Kültürdeki etkisi

Thanos, çeşitli sıralamalarda Marvel'ın en önemli kötüleri arasında anılır: Newsarama onu "en iyi Marvel kötüleri" listesinde birinci, IGN ise "en iyi 25 Marvel kötüsü" listesinde altıncı sıraya koymuştur.

Sinemadaki yansıması da büyüktür: kaynaklara göre Sonsuzluk Savaşı dünya genelinde 2,052 milyar dolar hasılat yaparak 2 milyar doları aşan ilk süper kahraman filmi oldu; Endgame ilk gösterim döneminde 2,8 milyar dolar hasılata ulaştı. Filmin ardından Thanos bir internet esprisine de dönüştü: Temmuz 2018'de "ThanosDidNothingWrong" adlı Reddit topluluğu, abonelerinin yarısını banlayacağını duyurdu; abone sayısı haziranda yaklaşık 100 bin iken 9 Temmuz'da 700 binin üzerine çıktı ve 350 binden fazla kişi banlandı. Forbes'ta JV Chamar, insan kaynaklı yok oluş krizi göz önüne alındığında "Thanos haksız değildi" esprisinin çevre tartışmasına da dokunduğunu yazdı. Bu bir espri ve yorum düzeyinde kalır: Thanos'un planı, ne çizgi romanda ne filmde bilimsel bir öneri olarak sunulur.

Karakter çizgi romanda da güncel kaldı: Starlin, Thanos'a 2014-2016 arasında üç özgün çizgi roman albümüyle (The Infinity Revelation, The Infinity Relativity, The Infinity Finale) yeniden döndü; Kieron Gillen'in Eternals dizisinde (2021) Thanos yine önemli bir rol oynadı.