Sonsuzluk Eldiveni (Jim Starlin): konusu, bilimi ve okuma rehberi

Sonsuzluk Eldiveni (The Infinity Gauntlet), Marvel Comics'in Temmuz-Aralık 1991 arasında yayımladığı altı sayılık çizgi roman dizisidir. Yazarı Jim Starlin, çizerleri George Pérez ve Ron Lim'dir. Hikâyenin merkezinde Starlin'in 1973'te yarattığı kötü karakter Thanos vardır: altı Sonsuzluk Taşı'nı tek bir eldivende toplayan ve evrende neredeyse her şeyi yapabilir hâle gelen bir varlık. Dizi, yıllar sonra sinemada Avengers: Sonsuzluk Savaşı ve Avengers: Endgame filmleriyle yeniden gündeme geldi; bu iki film, bu çizgi roman hikâyesinden doğrudan ilham alan yegâne filmler olarak anılır.

Kitap ne anlatıyor?

Hikâye, kozmik ölçekte bir güç sahibi olmanın ne anlama geldiğini sorar. Thanos, zaman, uzay, zihin, ruh, gerçeklik ve güç olmak üzere varoluşun altı yönünü temsil eden taşları bir araya getirir. Bu taşlarla tanrısal bir güce kavuşur ve onu harekete geçiren şey, bir fetih arzusundan çok, Marvel evreninde ölümün kişileşmiş hâli olan Ölüm Hanım'ın ilgisini kazanma saplantısıdır. Karşısına Dünya'nın kahramanları ile evrenin kozmik varlıkları çıkar.

Seri, o dönemin ölçülerine göre iddialıydı. Her sayı 48 sayfaydı ve kapak fiyatı 2,50 dolardı; aynı yıllarda ortalama bir Marvel çizgi romanı 24 sayfa ve 1 dolardı. Aynı olaya bağlanan diğer dizilerde yayımlanan ek sayılar vardı, ancak ana hikâyeyi anlamak için onları okumak gerekmiyordu.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Ölüm Hanım'ın isteğiyle yeniden dirilen Thanos, bir süre önce silah olarak kullandığı altı Sonsuzluk Taşı'nı yeniden toplamaya karar verir. Taşları ele geçirip eldivenine yerleştirdiğinde evrenin altı temel yönünü denetler hâle gelir. İronik biçimde, artık onun efendisi konumuna yükseldiği için Ölüm Hanım ona doğrudan konuşamaz; aralarındaki iletişim aracılarla sürer.

Gümüş Sörfçü'nün Thanos'un hâlâ yaşadığını fark etmesi üzerine ilk çatışma başlar, ama Thanos Sörfçü'nün ruhunu bir taşın içine hapseder. Orada Sörfçü, Thanos'un eski düşmanı Adam Warlock ile karşılaşır; Warlock onu bedenine geri gönderir ve Thanos'u yenmek için yardım sözü verir. Thanos ise Ölüm Hanım'ın kendisini reddetmesine öfkelenir, yıldızları yok eder ve sonunda onu kazanacağına inandığı kararı verir: parmaklarını şaklatarak evrendeki canlı varlıkların yarısını silip atar.

Bundan sonra Dünya'nın geriye kalan kahramanları, Warlock'un önerisiyle onun komutasında birleşir. Kozmik varlıkların bir kısmı da saldırıya katılır. Kahramanların ilk saldırısı Thanos'u neredeyse alt eder, ama kahramanlardan Doktor Doom'un kibri yüzünden plan çöker ve kahramanların çoğu ölür. Thanos sonra kozmik varlıkları da durağanlığa hapseder ve kendini bir tür tanrılaştırır. İşte bu noktada, daha önce onun elinde yanarak kurban edilen Nebula, bedenden ayrılmış hâlde bırakılan eldiveni ele geçirir.

Nebula eldiveni kendi çıkarı için kullanınca Thanos uzayda sürüklenir; bu kez onu Doktor Strange kurtarır. Warlock, Thanos'un özünde kendini bu güce layık görmediğini ve eldiveni kaybetmeye mahkûm olduğunu ona söyler; Thanos kahramanlarla işbirliğine yanaşır. Plan, Nebula'yı kandırıp evreni önceki hâline döndürtmek üzerine kuruludur ve işe yarar. Warlock, ruh taşıyla kurduğu bağı kullanarak taşların arasındaki uyumu bozar; eldiven Nebula'nın elinden çıkar ve Warlock'un olur. Thanos'un bir patlamada öldüğü sanılır. Serinin son sayfalarında Warlock, altmış gün sonrasına gidip Thanos'u adı verilmemiş bir gezegende çiftçilik yaparken bulur; Thanos iktidar peşinden vazgeçmiştir.

Yazar ve yazıldığı dönem

Jim Starlin, 9 Ekim 1949'da Detroit'te doğdu. 1960'larda ABD Donanması'nda Vietnam'da havacılık fotoğrafçılığı yaptı ve 1972'de Marvel'da çalışmaya başladı. Thanos'u ilk kez 1973'te Iron Man #55'te gösterdi; ardından 1970'lerde Kaptan Marvel ve Adam Warlock'u yeniden biçimlendirdi, The Death of Captain Marvel ile Marvel'ın kendi yayımladığı ilk grafik romanı yazıp çizdi, kendi karakteri Dreadstar'ı yarattı. DC Comics için de Batman'in A Death in the Family hikâyesini yazdı.

Starlin, 1990'da Silver Surfer dizisini yazmaya başladığında yeni bir Thanos hikâyesi kurdu. Hikâye on altı aylık sayı ve The Thanos Quest adlı iki sayılık yan seriyle gelişti, sonunda The Infinity Gauntlet'te toplandı. O dönemde Marvel'ın yeni sahipleri, elindeki bütün telif haklarının azami ölçüde değerlendirilmesini şart koşmuştu; bu da hikâyenin tek bir dizide kalmayıp bir "olaya" dönüşmesinde etkili oldu. Starlin, hikâyeye başlarken bunun Thanos'un son hikâyesi olacağını düşünüyordu, ama yarıdan sonra Thanos'u bir anti-kahramana çevirmeye karar verdi. Katmanlı karakterler yazmak istediğini; bu konuda Wilhelm Reich, Carlos Castaneda ve Roger Zelazny'nin eserlerinden esinlendiğini söylemişti.

Çizim tarafında George Pérez dizinin ilk üç sayısını ve dördüncünün bir bölümünü çizdi. Takvim baskısı ve hikâyeyle ilgili tereddütleri yüzünden yerini Ron Lim'e bıraktı. Pérez, sonradan Lim'in baştan beri doğru seçim olduğunu söyledi. Lim'in çizdiği sayılarla satışlar sayı sayı arttı.

Kitaptaki bilim

Sonsuzluk Eldiveni bir bilimkurgu değil, kozmik fantezidir; taşların ve Ölüm Hanım'ın bilimle bağı yoktur. Yine de hikâyenin ölçeğini gerçek evrenle karşılaştırmak ilginçtir. NASA'ya göre Güneş'in kütlesini elde etmek için 330 binden fazla Dünya gerekir; hacmini doldurmak için ise 1,3 milyon Dünya. Thanos'un öfkeyle birkaç yıldızı yok etmesi, bu kütlelerin ve enerjilerin ölçeğinde düşünülünce gerçek fiziğin çok ötesinde bir olaydır. Aynı kurum, en büyük galaksilerin trilyonlarca yıldız barındırabildiğini belirtir; galaksiler ve gözlemlenebilir evren sayfalarında bu ölçekleri bulabilirsiniz. Böyle bir evrende "canlı varlıkların yarısının" bir şaklamayla silinmesi, bilimde karşılığı olmayan bir olaydır.

Taşların "zaman" ve "uzay" diye ayrı iki güç olarak sunulması da gerçek fizikten farklıdır: Einstein'ın görelilik kuramında uzay ve zaman tek bir dokuda birleşir; zamanın hıza ve kütleçekime göre yavaşlaması ölçülmüş bir olgudur (ayrıntı için zaman genişlemesi sayfasına bakın). Kısacası kitap, bilim değil mitoloji yazar: evren, bilinç ve ölüm üzerine Starlin'in kafasındaki sorular, bir süper kahraman çatışmasının kılığında anlatılır.

Etkisi ve ödülleri

Dizi yayımlandığı dönemde anında başarı yakaladı. O zamanın iki büyük çizgi roman dağıtıcısı, her sayısının çıktığı ay ilk on içinde yer aldığını bildirdi. Capital City'nin 1991 yılın en çok satan 100 sayı listesinde Infinity Gauntlet sayıları 42. ile 64. sıralar arasındaydı. 1992'de tek ciltlik karton kapaklı baskısı çıktı, fiyatı 19,95 dolardı. 2012 tarihli The Avengers filminde Thanos'un görünmesi ilgiyi yeniden canlandırdı ve 2018'de bu cilt, yılın en çok satan grafik romanı oldu. IGN'in 2011'deki "bütün zamanların en iyi çizgi roman olayları" listesi, onu "bütün sonraki kozmik olayların şablonu" diye niteledi.

Eleştiri de eksik değil. Multiversity Comics'te 2013'te yazan Drew Bradley, hikâyenin öncesindeki sayılar okunmazsa abartıldığı kadar etkili olmadığını savundu. Digital Spy yazarı Hugh Armitage ise hikâyeyi, gerçek sonuçlardan yoksun, "esasen tuhaf bir aşk hikâyesi" olarak yorumladı. İki devam serisi, The Infinity War (1992) ve The Infinity Crusade (1993), satış açısından iyi gitse de, aşırı ek sayı ve yavaş anlatım nedeniyle satış odaklı bulunarak eleştirildi. Bu çalışma için kaydedilmiş bir ödül bulamadık; Starlin'in kendisi ise 1973'te Shazam Ödülleri'nde "En İyi Yeni Yetenek" ödülünü Walt Simonson'la paylaştı.

Uyarlamaları

Hikâyenin ilk uyarlamaları oyunlardı: Capcom, yayımından kısa süre sonra 1995'te Marvel Super Heroes adlı dövüş oyununu ve 1996'da Super Nintendo için Marvel Super Heroes in War of the Gems oyununu çıkardı. Çizgi filmlerde ise The Super Hero Squad Show'un ikinci sezonu (2010-2011) ile Avengers Assemble'ın ikinci sezonunun ilk bölümleri (2014) olayları serbestçe işledi.

Sinemada eldiven, Thor (2011) filminde bir sahne süsü olarak göründü; Ultron Çağı (2015) filminin jenerik sonrası sahnesinde Thanos taşsız bir eldivenle belirdi. 2018'de Avengers: Sonsuzluk Savaşı, Thanos'un taşları toplayıp evrendeki canlıların yarısını yok edişini; 2019'da Avengers: Endgame ise bu yıkımın geri alınma çabasını anlattı. Filmlerin sırası için Marvel Sinematik Evreni izleme sırası sayfasına bakabilirsiniz. Filmler çizgi romandan ilham alsa da, olay örgüsünü birebir aktarmaz.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Filmlerden gelen okur için en kolay giriş, doğrudan altı sayılık ana seridir; ek sayılar atlanabilir. Bununla birlikte hikâyenin etkisini tam almak isteyenler için yayın sırası şöyledir: Silver Surfer #34'ten #50'ye uzanan sayılar, bunların arasına giren iki sayılık The Thanos Quest ve ardından The Infinity Gauntlet #1-6 ve devamında The Infinity War ile The Infinity Crusade.

Seri, tek ciltlik baskılarda, 2014'te 1.248 sayfalık bir omnibüs olarak ve 2019'da bir deluxe karton kapaklı baskıda yeniden yayımlandı. Türkçe bir baskısını doğrulayamadık; "Sonsuzluk Eldiveni", bu sayfada kullandığımız Türkçe karşılıktır. Kitap şiddet ve kozmik soyutluk içerir; karakter kadrosu da kalabalıktır, tanımadığınız kahramanları ilk okumada yabancı bulabilirsiniz. Filmleri izleyip kaynağına bakmak isteyenler için doğal bir duraktır.