Perseverance, başka bir dünyada en uzun yolu kat eden araç oldu

NASA'nın Perseverance Mars gezgini, başka bir dünyanın yüzeyinde bugüne kadar hiçbir aracın gitmediği kadar uzun yol aldı. Altı tekerlekli jeolog, bunu altı yıldan kısa sürede yaparak Mars'ı yaklaşık on beş yıl boyunca keşfeden Opportunity gezgininin kurduğu rekoru geçti.

11 Ekim'de Perseverance'ın kilometre sayacı 45,22 kilometreye (28,10 mil) ulaştı ve 2004-2018 arasında Mars'ı araştıran Opportunity'nin 45,16 kilometrelik (28,06 mil) rekorunu aştı. Perseverance bu eşiği görevinin 2.006. Mars gününde (sol) geçti; Opportunity'nin yaklaşık on beş yılda kat ettiği mesafeyi beş buçuk yılda tamamladı.

Rekor, gezgin Jezero Krateri'nin batı kenarı dışındaki “Lac de Charmes” bölgesinden geçerek “Idubi” adlı alana doğru ilerlerken geldi. Perseverance burada Güneş Sistemi'nin en eski dönemlerinden kalmış olabilecek bir araziyi inceliyor. Buradaki kayalar o kadar yaşlı ki Dünya'daki eşdeğerleri erozyon ve levha tektoniğiyle silinmiş durumda — Mars'ta tektonik levhalar yok. Idubi'nin ise eski hidrotermal sistemlerin izlerini taşıması mümkün.

Perseverance'ın özerk navigasyon sistemi AutoNav, aracın “sürerken düşünmesini” sağlıyor: araziyi görüntülüyor, üç boyutlu tehlike haritaları oluşturuyor ve Dünya'daki planlayıcıların seçtiği ara noktalar arasında kendi güzergâhını çiziyor. Gezgin sol başına 412 metreye (1.351 fit) kadar yol alabiliyor ve toplam mesafesinin yüzde 90'ından fazlasını AutoNav ile kat etti; Opportunity ile Spirit'in ilk nesil AutoNav sistemiyle sürdüğü oran yaklaşık yüzde 5'ti. Sojourner her gözlemde 20 ölçüm noktası kullanırken Perseverance 600 bin nokta işliyor.

11 Ekim'de yapılan 91,31 metrelik (299,6 fit) sürüş, Perseverance'ın sayacını Opportunity'nin 45,16 kilometrelik rekorunun ötesine taşıyan sürüş oldu.

NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı'nda (JPL) Curiosity ve Perseverance gezginlerinin proje yöneticisi olan Steven Lee, “Teknolojinin bu tür sürüşleri sıradan hâle getirdiği bir dönemde Perseverance üzerinde çalışmak bir onur” diyor. Lee, özgün görev planında 20 kilometreden (12,4 mil) fazla sürüş öngörülmediğini, buna karşın tüm hareket sistemlerinin çalışır durumda olduğunu ve testlerin olumlu sonuç verdiğini belirtiyor; bu nedenle Perseverance'ın yıllarca yeni rekorlar kırmaya devam etmesi bekleniyor.

NASA, görevin ekimde başlayan ilk uzatmasını onayladı; bu uzatmayla Perseverance'ın krater kenarındaki keşfi yaklaşık 2028 sonuna kadar sürecek.

Altı tekerlek, çok omuz

Perseverance'ın rekoru, NASA'nın Mars'ta otuz yıla yaklaşan gezgin operasyonlarının üzerine kuruldu; her görev kendinden öncekinden daha uzağa ve daha yetkin biçimde gitti.

Mikrodalga fırını boyutundaki Sojourner, 1997'deki 83 sollük görevi boyunca yaklaşık 100 metre (330 fit) yol aldı. Golf arabası boyutundaki ikizler Spirit ve Opportunity 2004'te 90 sollük asıl görevlerle Mars'a indi. Spirit, 2010'da Mars kışına yenik düşmeden önce 7,7 kilometre (4,8 mil) kat etti. Opportunity 5.111 sol boyunca yol almayı sürdürdü, 2015'te Dünya dışındaki ilk maratonu tamamladı ve Perseverance'ın şimdi aştığı rekoru kurdu. 2012'de Gale Krateri'ne inen ve hâlâ çalışmaya devam eden Curiosity ise 38,07 kilometreden (23,65 mil) fazla yol aldı.

Perseverance'ta robotik operasyonlar ekip şefi yardımcısı Mark Maimone şöyle diyor: “Bu rekoru kıran gezgin, güzergâhına ilişkin kararları kendi vererek kırdı. Sadece gitme özerkliği verildiğinde Perseverance, iniş yapan gezginden daha iyi bir sürücü — ve işimiz bitmedi.” Maimone, yeni yazılımın gezgine daha az dönüp daha çok yol almayı ve sürüş sırasında konumunu yörünge haritalarıyla karşılaştırmayı öğrettiğini, bundan sonraki iyileştirmelerin ise navigasyon kameralarını etkileyen parlama sorununa yönelik olduğunu belirtiyor.

Perseverance, Ay'daki sürüş rekorlarını da geçti: Apollo 17 astronotları Gene Cernan ve Harrison Schmitt'in 1972'de kat ettiği 35,7 kilometre (22,2 mil) ile Sovyetler Birliği'nin Lunokhod 2 aracının 1973'teki 39 kilometresini (24,2 mil).

Mesafe rekorlarının yan faydaları var; dayanıklılık, daha fazla jeolojik çeşitliliği daha hızlı incelemeyi mümkün kılıyor. Bu erişim Perseverance'ı eski bir göl tabanından, fosilleşmiş bir nehir sisteminin yukarısına — “Cheyava Falls” adlı yerde olası bir biyoimza bulunduğu noktaya — ve oradan eski hidrotermal yaşam ortamlarının bulunabileceği krater kenarına taşıdı.

Gezgin bugüne kadar krater tabanından, nehrin oluşturduğu delta yelpazesinden ve krater kenarından 29 kaya ve regolit örneği topladı; bunların arasında çarpma sonucu oluşmuş ve yaklaşık 4 milyar yıllık kayalar da var. Bu kayalar, Dünya'da büyük ölçüde silinmiş bir gezegen tarihini temsil ediyor.

Lac de Charmes'ın ardından gezgin, krater kenarı boyunca güneye, “Rainbow Falls” yönünde ilerleyecek. Rainbow Falls, Jezero'yu oluşturan çarpmanın yukarı doğru kaldırdığı 100 metre (328 fit) genişliğinde eski bir kabuk bloğu.

Caltech tarafından NASA adına yönetilen JPL, Perseverance'ı inşa etti ve aracın operasyonlarını NASA'nın Bilim Görev Müdürlüğü için, Mars Keşif Programı portföyü kapsamında yürütüyor.