23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09
Görevler ve Keşif

Ay yörüngesinde gölgeyle yön bulmak: Güç telemetrisi uzay aracının konumunu daraltabilir

CAPSTONE'un 11 Ocak 2026'daki Ay gölgesi geçişi, güneş paneli voltajından alınan zamanlamanın ek donanım olmadan konum belirsizliğini azaltabildiğini gösterdi; makale arXiv'de yayımlandı.

Görevler ve KeşifarXiv
Ay yörüngesinde gölgeyle yön bulmak: Güç telemetrisi uzay aracının konumunu daraltabilir

Ay çevresinde uçan bir uzay aracı, yönünü bulmak için yeni bir cihaz taşımak zorunda olmayabilir: zaten ölçtüğü güç verisi yeterli ipucu taşıyabilir. 17 Ekim'de arXiv'e yüklenen bir makalede Ian M. Down, James McElreath ve Manoranjan Majji, gölgeye girip çıkış anlarının güç telemetrisinden okunup bir seyrüsefer filtresine beslenmesini ve bunun konum belirsizliğini azaltabildiğini gösteriyor. Makale arXiv'de ön baskı olarak duruyor.

Fikir: Gölgenin kenarı bir ölçüm

Güneş, Dünya ve Ay'ın konumları gezegen efemeridi denen tablolardan yıllar öncesinden hesaplanabiliyor. Bu üç cismin gölge konileri de dolayısıyla biliniyor: Güneş'in kısmen örtüldüğü yarı gölge (penumbra) ile tamamen örtüldüğü tam gölge (umbra). Bir uzay aracı bu konilerin sınırını geçtiği anda konumu, o sınırın üzerinde olmak zorunda. Yani geçiş zamanı, aracın üç boyutlu durumu hakkında bir ölçüm sunuyor.

Zamanı belirlemek için kamera, yıldız izleyici ya da radyo bağlantısı gerekmiyor. Makalenin anlattığına göre sıcaklık sensörleri ve güç üretimini izleyen akım-gerilim ölçerler gibi mevcut sensörler yeterli. Yazarlar bu yüzden yöntemi "bedava" ve yazılım tanımlı olarak tarif ediyor. Araçta yalnızca bir gezegen efemeridi dosyasının bulunması varsayılıyor.

CAPSTONE verisiyle sınama

Gerçek veri, Advanced Space'in CAPSTONE uydusundan geldi. Gateway için planlanan yakın doğrusal halo yörüngesinde (NRHO) uçan uydu, 11 Ocak 2026'da Ay'ın gölgesinden geçti. Makalenin verdiği hesaplara göre yarı gölgeye 06:24 UTC dolayında girdi; tam gölge 06:26'da başlayıp yaklaşık 07:17'de bitti. Uydunun güneş paneli girişindeki gerilim, güneşli bölgede 23 volt civarındayken tam gölgede yaklaşık 0,5 volta çöktü; çıkışta ise soğuyan panellerin geçici olarak daha verimli çalışması nedeniyle 31 volta kadar fırladı.

Telemetri yaklaşık 15 saniyede bir örnekleniyordu. Güç verisinden okunan tam gölge giriş-çıkış zamanları, yörünge belirlemeden gelen geometrik zamanlarla bir örnekleme aralığı içinde uyuştu. Yazarlar olay zamanı belirsizliğini ayrıca ayrıştırdı: telemetri örneklemesi, Dünya atmosferinin gölgeyi büyütmesi ve Ay kenarındaki yükseklik farkları. CAPSTONE'un tam gölge temasları için sonuç yaklaşık 5 saniye.

Atmosfer payı için, 1842 ile 2011 arasındaki 94 ay tutulmasında kraterlerin Dünya gölgesine girip çıkışını gösteren 22.539 zamanlama kaydı kullanıldı. Bu kayıtlar, başka araştırmacıların derlediği, yazarların da dayandığı eski bir veri seti.

Ne kadar işe yarıyor?

Burada abartmamak gerek; sonuç başlangıçtaki belirsizliğe çok bağlı. CAPSTONE'un yeni bir Derin Uzay Ağı takibinden sonraki taze çözümünden başlandığında iki tam gölge teması 3 sigma konum hatasının yalnızca yüzde 6,3'ünü gideriyor. Başlangıç belirsizliği 5,33 kilometreye çıkarılırsa, örneğin kaçırılmış bir yer istasyonu geçişinin ardından, düşüş yüzde 60,8 oluyor ve son temasta 3 sigma konum hatası 46,4 kilometreden 18,2 kilometreye iniyor.

Etkinin ömrü de kısa. CAPSTONE örneğinde kazanım, tutulmadan sonraki Ay'a en yakın geçişten sonra yaklaşık yüzde 10'a ya da altına düşüyor. Ayrıca simüle edilmiş bir L1 halo yörüngesinde Dünya tutulmasıyla dört temas, 346 kilometrelik başlangıç belirsizliğinde en fazla yaklaşık yüzde 33 azalma sağlıyor. Yazarlar yöntemin yer istasyonu takibiyle rekabet edemeyeceğini; yalnızca tutulmalar seyrek olduğu için birincil yöntem de olamayacağını açıkça yazıyor.

Neden önemli?

Makale, Ay çevresindeki uzay trafiğinin önümüzdeki on yılda artmasının beklendiğini ve bunun NASA'nın Derin Uzay Ağı gibi yoğun talep gören yer sistemlerine yük bindirebileceğini hatırlatıyor. Tutulma ölçümleri, bir sonraki ana ölçüm faaliyetini ertelemeye ya da iptal etmeye yardımcı olabilecek, hiçbir ek kütle ya da güç gerektirmeyen bir yedek katman olarak sunuluyor.

Açık soru, bu "bedava" ölçümün ne zaman gerçekten fark yaratacağı. Yazarlara göre tutulmalar seyrek ve tek bir tutulma en fazla iki ayrı kısıt yönü veriyor; tek bir geçişi işlemek bilginin büyük kısmını yakalıyor, aynı yönü kısıtlayan sonraki ölçümler ise azalan getiri sağlıyor. Makale, geçişlerin ardışık süzgeçte tek tek işlenebileceğini ya da toplu güncellemede birleştirilebileceğini söylüyor.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü
  2. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı
  4. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  5. NASA'nın saha ekibi Arizona'da krater, lav mağarası ve kül tarlasında Ay ile Mars'a hazırlandı
  6. ESA'nın yeni derin uzay anteni tek çanakla iki Mars aracına aynı anda komut gönderdi

Çok okunanlar

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  2. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  3. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  4. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  5. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne
  6. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyorIşık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor1 saat önce
  2. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdiSamanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi8 saat önce
  3. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde21 Kasım
  4. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi21 Kasım
  5. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardıÇip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı20 Kasım

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar