Kin-dza-dza!
İki Moskovalı, bir düğmeye basınca suyunu yitirmiş bir çöl gezegenine düşüyor. Georgi Danelia'nın 1986 yapımı Sovyet bilimkurgu hicvi, uydurma diliyle bugün hâlâ kült bir film.
- Tür
- Film
- Yıl
- 1986
- Yönetmen / yaratıcı
- Georgi Danelia
- Oyuncular
- Stanislav Lyubşin, Levan Gabriadze, Yevgeni Leonov, Yuri Yakovlev
- Süre / sezon
- 135 dk
Moskova'da sıradan bir akşam, ekmek almaya çıkan bir inşaat ustası ve genç bir kemancı, sokakta kendini uzaylı olarak tanıtan çıplak ayaklı bir adama yardım etmeye çalışıyor. Birkaç saniye sonra ikisi, Kin-dza-dza galaksisindeki çorak bir gezegenin kumlarında uyanıyor. Gürcü yönetmen Georgi Danelia'nın 1986 yapımı Kin-dza-dza!, Sovyet sinemasının en tuhaf, en komik ve en kalıcı bilimkurgu filmlerinden biri; diliyle, kostümleriyle ve paslı uzay gemileriyle bugün bile kendine has bir dünya.
Video: https://www.youtube.com/watch?v=D5VLYyM4QOA
Konusu
"Vova Amca" diye anılan inşaat ustası Vladimir Maşkov ile genç Gürcü kemancı Gedevan Aleksidze, yabancının cihazındaki rastgele bir düğmeye basınca kendilerini Pluk gezegeninde bulur. Pluk, denizlerini ve doğasını çoktan yitirmiş, kum çölüyle kaplı bir dünyadır. Gezegenin insana benzeyen sakinleri telepatiyle anlaşır ve gündelik konuşmada neredeyse yalnızca "ku" kelimesini kullanır; küfür yerine geçen "kyu" ise ayrı bir sözcüktür.
Toplum iki sınıfa ayrılmıştır: Çatlanyalılar ve patsaklar. Aralarındaki tek fark, üzerlerine tutulan küçük bir aletin yaktığı ışığın rengidir; buna rağmen bu fark, toplumdaki bütün ayrıcalıkları belirler. En değerli mal ise Dünya'da birkaç kuruşa alınan sıradan kibrittir. İki Dünyalı, kibrit karşılığında onları eve götürmeye razı olan iki düzenbaz gezginle, Uef ve Bi ile birlikte paslı bir "pepelats" uzay gemisine binerek eve dönmenin yolunu arar. Bu yolculuk hem bir macera hem de güç, statü ve boyun eğme üzerine acı bir hiciv olarak ilerler.
Yapım ve oyuncular
Senaryoyu Danelia ile Revaz Gabriadze birlikte yazdı; film Mosfilm stüdyolarında çekildi. Vova Amca'yı Stanislav Lyubşin, Gedevan'ı Levan Gabriadze, Uef'i Yevgeni Leonov, Bi'yi Yuri Yakovlev canlandırıyor. Görüntü yönetmeni Pavel Lebeşev, müziklerin bestecisi ise Giya Kançeli.
Pluk'un çölü, Türkmenistan'daki Karakum Çölü'nde çekildi. Moskova sahneleri için yapım aşamasındaki bir metro istasyonu ve terk edilmiş bir fabrika kullanıldı. Filmin simgesi olan pepelats, bir uçak gövdesi parçasının üzerine poliüretan kaplama ve uçak parçaları eklenerek yapıldı. Kançeli'nin ünlü "Ku" şarkısı ise yalnızca iki notadan oluşuyor; kayıtta yönetmen Danelia keman çaldı, besteci de cama jilet sürterek ses verdi.
Çekimler sırasında dönemin siyaseti de filmi etkiledi. 1985'teki alkol karşıtı kampanya nedeniyle senaryodaki içki sirkeye dönüştürüldü. "Ku" hecesinin dönemin genel sekreteri Çernenko'nun adının baş harflerine benzemesi de yapımcıları tedirgin etti, ancak sözcük sonunda değişmeden kaldı. Film 1 Aralık 1986'da dağıtım izni aldı ve iki bölüm hâlinde gösterime girdi; ilk on iki ayda her bölüm yaklaşık 15,7 milyon seyirciye ulaştı. Kançeli'nin müziği Nika Ödülü kazandı; film ayrıca Fantasporto festivalinde jüri özel ödülü aldı.
Kadro dışında kalan küçük bir rol de filmin kaderine dair ilginç bir ayrıntı: Siyasi nedenlerle bir yabancı oyuncuya verilmesine izin verilmeyen Abradoks rolünü sonunda yönetmen Danelia'nın kendisi oynadı. Mosfilm'in filmi iki bölüm hâlinde göstermeyi istemesi ise kurguda çıkarılan sahnelerin geri dönmesini sağladı. Ortaya, aceleye getirilmemiş, sahneleri yavaş yavaş açılan ve izleyicinin Pluk'un kurallarını kahramanlarla birlikte keşfettiği uzun bir yolculuk çıktı.

Bilim ne diyor?
Kin-dza-dza! bilimsel tutarlılık peşinde bir film değil; teknolojisi bilerek eski, paslı ve absürt. Yine de içinde gerçek astronomiyle karşılaştırılabilecek fikirler var. Bunların başında, bir düğmeye basınca başka bir galaksiye ışınlanmak geliyor. NASA'ya göre bize en yakın büyük galaksi olan Andromeda, yaklaşık 2,5 milyon ışık yılı uzakta. Yani ışık hızında bile oraya varmak milyonlarca yıl sürer. Bugünkü fizikte maddeyi bir yerden başka bir yere anında aktaran bir yöntem bilinmiyor.
Filmin en dikkat çekici fikri ise suyunu ve denizlerini yitirmiş bir gezegen. Bu, gerçek Güneş Sistemi'nde de karşılığı olan bir hikâye. NASA'ya göre Mars'ın sulu bir geçmişi olduğunu gösteren eski nehir vadileri, deltalar ve göl yatakları bulunuyor. Gezegen bir zamanlar daha ılık ve nemliydi, atmosferi daha kalındı. Bugün ise atmosferi, sıvı suyun yüzeyde uzun süre kalamayacağı kadar ince; su büyük ölçüde kutuplara yakın bölgelerde yüzeyin hemen altında buz olarak bulunuyor. Pluk'ta suyun yakıta dönüştürülmesi hiciv amaçlı bir buluş, ama değerli bir kaynağın tükenmesinin bir uygarlığı nasıl değiştirebileceğini kuvvetli biçimde anlatıyor.
Telepati ise bilimkurgunun klasik araçlarından biri; bilimsel bir dayanağı yok. Filmin dil fikri bu açıdan daha ilginç: Plukluların neredeyse tek kelimeyle anlaşması, iletişimin sözcüklerden çok bağlama, tona ve beden diline dayandığını abartarak gösteriyor. Başka bir uygarlıkla karşılaşırsak ortak bir dil kurmanın ne kadar zor olacağı, bilim insanlarının da üzerine kafa yorduğu bir soru.
Filmin uzay gemisi pepelats ise mühendislik değil, bir eleştiri: Yıldızlararası yolculuk yapabilen bir uygarlığın, kibrit için birbirini kandıran, paslı makinelerle dolaşan bir topluma dönüşmüş olması, teknolojik ilerlemenin toplumsal ilerleme anlamına gelmediğini söylüyor.
Etkisi
Film, Rusça konuşulan dünyada kültürel bir olgu hâline geldi. "Ku", "pepelats" ve "kyu" gibi uydurma kelimeler gündelik dile girdi, bazı replikler deyimleşti. Google, filmin 30. yıldönümünü 1 Aralık 2016'da bir Google Doodle ile kutladı. İngiliz dergisi Little White Lies filmi "Tarkovski'nin yolundan geçen bir Mad Max ile Monty Python karışımı" olarak tanımladı. Danelia 2013'te aynı hikâyeyi çocuklara ve uluslararası izleyiciye yönelik Ku! Kin-dza-dza adıyla bir animasyon filmine dönüştürdü; bu yapım Asya Pasifik Sinema Ödülleri'nde en iyi animasyon ödülünü kazandı. Film 2022'de 4K olarak restore edildi. Sovyet döneminin uzay temalı sinemasını merak edenler için Salyut-7 ve Gagarin: Uzaydaki İlk İnsan ise bambaşka, gerçekçi bir bakış sunuyor.
Kısaca
- Yıl: 1986
- Yönetmen: Georgi Danelia
- Senaryo: Georgi Danelia, Revaz Gabriadze
- Süre: 135 dakika (iki bölüm)
- Oyuncular: Stanislav Lyubşin, Levan Gabriadze, Yevgeni Leonov, Yuri Yakovlev
- Müzik: Giya Kançeli
- Çekim yeri: Karakum Çölü ve Moskova
Bunları da izleyinTümü →
VaranasiS. S. Rajamouli2027 · Vizyon: 7 Nisan 2027
Spaceballs: The New OneJosh Greenbaum2027 · Vizyon: 23 Nisan 2027
The ChallengerJames Hawes2013 · 89 dk
Hayabusa: Harukanaru KikanTokiyuki Takimoto2012 · 136 dk
Genç Astronotlar (Explorers)Joe Dante1985 · 109 dk
Venom: Zehirli Öfke (Venom)Ruben Fleischer2018 · 112 dk











