E.T. kimdir? Spielberg'in eve dönmek isteyen uzaylısı

E.T. kimdir? E.T., Steven Spielberg'in yönettiği ve Melissa Mathison'ın yazdığı 1982 yapımı E.T. Dünya Dışı (E.T. the Extra-Terrestrial) filminin başkahramanı olan uzaylıdır. Bitki örnekleri toplamak için gece vakti Dünya'ya inen kısa boylu bir uzaylı topluluğunun üyesidir; hükümet ajanları yaklaşınca arkadaşları aceleyle ayrılır ve o, Kaliforniya'daki bir ormanda tek başına kalır. Kırışık tenli, uzayabilen boynu ve iri gözleri olan bu yaratık, on yaşındaki Elliott Taylor'ın evine sığınır. Adını da Elliott koyar: E.T., İngilizcede "dünya dışı" anlamına gelen extra-terrestrial sözcüğünün kısaltmasıdır. Hikâyenin bütün derdi, onun evine dönebilmesidir.

Karakteri Spielberg ile Mathison birlikte yarattı. Bugün bilimkurgu sinemasının en tanınan simgelerinden biri sayılır ve filmin yanı sıra kitaplarda, video oyunlarında, bir lunapark gösterisinde ve kısa bir devam filminde de yer aldı.

Hangi eserlerde geçer?

E.T.'nin kökü Spielberg'in çocukluğuna uzanır. Yönetmen, anne babası 1960'ta boşandıktan sonra yalnızlığını hayalî bir uzaylı arkadaşla doldurduğunu anlatmıştır. Yıllar sonra Üçüncü Türden Yakınlaşmalar'ın devamı olarak, kötü niyetli uzaylıların bir aileyi korkuttuğu Night Skies adlı karanlık bir proje üzerinde çalışıyordu. Bu taslakta bir çocukla dost olan tek iyi kalpli uzaylı ve onun Dünya'da terk edildiği son sahne, E.T.'nin çekirdeği oldu. Mathison, E.T. and Me adlı ilk taslağı sekiz haftada yazdı. Columbia Pictures projenin ticari şansına inanmadı; senaryoyu Universal 1 milyon dolara satın aldı.

Çekimler Eylül-Aralık 1981 arasında yapıldı ve film 10,5 milyon dolara mal oldu. İlk gösterim 26 Mayıs 1982'de Cannes Film Festivali'nin kapanışında yapıldı, film ABD'de 11 Haziran'da vizyona girdi. 1985'te ve 2002'de yeniden gösterime çıktı; 20. yıl sürümünde bazı sahneler bilgisayar efektleriyle değiştirildi, Spielberg ise sonradan izleyicilere hep özgün 1982 sürümünü önerdiğini söyledi. 2022'de 40. yıl için IMAX gösterimi yapıldı.

Sinemanın dışında, filmin romanını yazan William Kotzwinkle 1985'te E.T.: The Book of the Green Planet adlı bir devam romanı yayımladı; bu kitapta E.T. kendi gezegeni Brodo Asogi'ye döner. Atari 1982'de Atari 2600 için bir oyun çıkardı, Universal Studios Florida'da 1990'da E.T. Adventure adlı bir gösteri açıldı. 2019'da ise Henry Thomas'ın yetişkin Elliott olarak döndüğü dört dakikalık A Holiday Reunion adlı reklam filmi "kısa devam filmi" olarak yayımlandı. Spielberg ile Mathison 1982'de bir devam filmi taslağı da yazmıştı, ama Spielberg bunun ilk filme zarar vereceğini düşünerek vazgeçti.

Hikâyedeki yeri

E.T. önce Elliott'ın bahçedeki kulübesine saklanır. Elliott onu şekerlemelerle eve çeker, odasına gizler ve ağabeyi Michael ile beş yaşındaki kız kardeşi Gertie'yi sırra ortak eder; babasız evde çocuklarını tek başına büyüten anneleri Mary hiçbir şey fark etmez. Kısa sürede E.T.'nin olağanüstü yetenekleri ortaya çıkar: nesneleri havada tutabilir, solmuş bir çiçeği canlandırabilir, parmağının ucuyla bir yarayı iyileştirebilir. Elliott ile arasında bir tür zihinsel bağ kurulur; biri ne hissederse öteki de onu hisseder.

E.T. zamanla İngilizce konuşmayı öğrenir. Bir çizgi romanda gördüğü yardım çağrısı sahnesinden esinlenerek evdeki oyuncak ve aletlerden bir verici yapar; çocuklar Cadılar Bayramı gecesi onu ormana götürüp cihazı kurar. Bu sırada E.T.'nin sağlığı bozulmaya başlar, onu arayan hükümet ekipleri de giderek yaklaşır.

Hikâyenin sonu

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Ajanlar evi karantinaya aldığında E.T. ağır hastadır ve bir süre ölmüş gibi görünür; Elliott'ın vedasından sonra kalbi yeniden ışıldar, canlanır ve halkının onu almaya döndüğünü söyler. Elliott, Michael ve arkadaşları onu bisikletlerle ormana kaçırır; yol kesildiğinde E.T. bisikletleri havalandırır. Uzay gemisi gelir, E.T. çocuklarla vedalaşır ve gemi gökyüzünde bir gökkuşağı izi bırakarak ayrılır.

Karakteri kimler hayata geçirdi?

E.T.'yi tek bir oyuncu canlandırmadı; karakter bir ekip işidir. Hareketli kuklayı (animatronik) Üçüncü Türden Yakınlaşmalar'ın uzaylılarını da tasarlayan Carlo Rambaldi yaptı. Rambaldi uzayabilen boyun fikrini kendi resimlerinden birinden aldı; yüz için şair Carl Sandburg, Albert Einstein ve Ernest Hemingway'in yüzlerinden esinlendi. Yapımcı Kathleen Kennedy, gözler için Jules Stein Göz Enstitüsü'nün uzmanlarıyla çalıştı. Çekimler için dört kafa yapıldı ve kukla üç ayda, 1,5 milyon dolara tamamlandı.

Yürüme sahnelerinde kostümün içine kısa boylu oyuncular Tamara De Treaux ve Pat Bilon ile bacakları olmadan doğmuş 12 yaşındaki Matthew DeMeritt girdi; E.T.'nin sendeleyip düştüğü sahnelerin hepsi DeMeritt'e aittir. Ellerini pandomim sanatçısı Caprice Roth oynadı. Sesin büyük bölümünü jenerikte adı geçmeyen Pat Welsh verdi; ses tasarımcısı Ben Burtt, Welsh'in yanı sıra aralarında Spielberg ve Debra Winger'ın da bulunduğu 16 kişiden ve rakun, su samuru, at gibi hayvanlardan kayıt alarak sesi oluşturdu. Elliott'ı Henry Thomas, Gertie'yi Drew Barrymore, Michael'ı Robert MacNaughton, anneyi Dee Wallace oynadı.

Spielberg, çocuk oyuncuların duygularının gerçek olması için filmi büyük ölçüde olayların sırasıyla çekti ve kuklacıları setten uzak tuttu. Amaç, çocukların E.T.'yi gerçek bir canlı gibi algılamasıydı; vedalaşma sahnesinin bu yüzden daha etkili olacağını hesaplamıştı.

Karakterin arkasındaki bilim

E.T.'nin iyileştirme ve nesneleri uçurma gücü bilimden çok masala aittir; filmin bilime en çok yaklaştığı yer, "eve haber gönderme" fikridir. Gerçekte de insanlık yıldızlar arası iletişim için radyo dalgalarına güvenir. Modern SETI (Dünya dışı zekâ arayışı) çalışmaları 1960'ta Frank Drake'in Project Ozma'sıyla başladı: Drake, ABD'nin Green Bank kasabasındaki 26 metrelik bir radyo teleskobunu Tau Ceti ve Epsilon Eridani yıldızlarına çevirdi, ama ilginç bir şey bulamadı. 15 Ağustos 1977'de Ohio Eyalet Üniversitesi'nin teleskobu, sonradan "Wow!" sinyali diye anılan güçlü bir sinyal yakaladı; ne var ki sinyal bir daha hiç görülmedi ve yapay olduğu kanıtlanamadı.

Tersi, yani bizim mesaj göndermemiz de denendi. 16 Kasım 1974'te Porto Riko'daki Arecibo radyo teleskobundan 1.679 bitlik bir resimli mesaj, yaklaşık 25.000 ışık yılı uzaklıktaki M13 küresel yıldız kümesine yollandı. Mesajı Drake'in de içinde olduğu bir ekip, Carl Sagan'ın katkısıyla hazırladı; içinde 1'den 10'a kadar sayılar, DNA'yı oluşturan elementler, bir insan figürü ve Güneş Sistemi'nin şeması vardı. Hazırlayanlar bunun gerçek bir konuşma girişiminden çok teknolojik bir gösteri olduğunu açıkça söyledi: Işık hızıyla giden mesaj hedefine en az 25.000 yılda varacak.

E.T.'nin evde yaptığı vericinin karşısındaki en büyük engel de budur: mesafe. Güneş'e en yakın yıldız olan Proxima Centauri bile yaklaşık 4,2 ışık yılı uzakta; en yakın komşuya gönderilen bir mesaj bile yalnızca gidişte dört yılı aşkın sürer. Filmde gemi kısa sürede geri döner, gerçek bir yıldızlar arası "telefon" ise çok daha fazla sabır isterdi. Bugün dinleme çabası, 2015'te başlayan on yıllık Breakthrough Listen gibi programlarla sürüyor. Konunun geniş çerçevesi için Dünya dışı yaşam arayışı ve Drake denklemi sayfalarımıza, bir sinyal gerçekten gelirse neler olacağı için de SETI'nin gerçek kuralları yazımıza bakabilirsiniz.

Kültürdeki etkisi

E.T. 1983'te Yıldız Savaşları'nı geçerek tüm zamanların en çok hasılat yapan filmi oldu ve bu unvanı 1993'te yine bir Spielberg filmi olan Jurassic Park'a kaptırana kadar korudu. İlk gösteriminde dünya genelinde 619 milyon dolar topladı, yeniden gösterimlerle toplam 792 milyon dolara ulaştı. 55. Oscar töreninde dokuz dalda aday oldu ve özgün müzik, görsel efekt, ses ve ses efekti kurgusu dallarında dört ödül kazandı. ABD Kongre Kütüphanesi filmi 1994'te Ulusal Film Arşivi'ne aldı.

Karakterin eve telefon etme isteğini dile getiren kısa repliği, Amerikan Film Enstitüsü'nün en iyi 100 film sözü listesinde 15. sıraya yerleşti. E.T. bebekleri 1982 Noel sezonunun en çok satan oyuncağı oldu, filmde görünen Reese's Pieces şekerlemelerinin satışı belirgin biçimde arttı. Atari'nin beş haftada aceleyle hazırladığı E.T. oyunu ise tarihin en kötü oyunlarından biri sayılır ve 1983 video oyunu çöküşünün etkenleri arasında gösterilir; satılmayan kartuşların New Mexico'daki Alamogordo çöplüğüne gömüldüğü söylentisi, 2014'teki kazıyla doğrulandı.

Spielberg'in önerisiyle George Lucas, E.T.'nin türünden bireyleri Gizli Tehlike'de arka planda kullandı. Filmin hikâyesi, görsel dili ve John Williams'ın müziği Stranger Things dizisinden Pixar'ın Elio filmine kadar pek çok yapımı etkiledi. Görünüşü benzediği için bir sünger türüne (Advhena magnifica) "E.T. süngeri" adı bile verildi. Spielberg, filmin merkezindeki uzaylı-insan dostluğunu, gerçek dünyadaki karşıtların da farklılıklarını aşabileceğinin bir benzetmesi olarak gördüğünü söylemiştir; korkulan uzaylı imgesinin yanına dost bir yüz koyması, karakterin kalıcılığının önemli bir parçasıdır.