Define Gezegeni (Treasure Planet)

Robert Louis Stevenson'ın 1883'te yayımlanan Define Adası romanı, korsan hikâyelerinin neredeyse bütün klişelerini yaratan bir klasik. Disney bu romanı daha önce iki kez uyarlamıştı; 2002'de ise cesur bir fikirle üçüncü kez ele aldı: hikâyeyi uzaya taşımak, ama 18. yüzyıl yelkenlilerinin ruhunu korumak. Define Gezegeni, Küçük Deniz Kızı ve Aladdin'in yönetmenleri Ron Clements ile John Musker'ın yıllardır hayalini kurduğu bir projeydi. Gişede beklentiyi karşılayamadı, ama En İyi Animasyon dalında Oscar'a aday gösterildi ve zamanla sadık bir hayran kitlesi edindi.

Konusu

Montressor gezegeninde annesinin işlettiği handa çalışan Jim Hawkins, kuralları sevmeyen, yalnız ve huzursuz bir gençtir. Bir gece hana düşen yaralı bir uzay gemisinin kaptanı, Jim'e gizemli bir küre emanet eder ve onu "siborg"a karşı uyarır. Kürenin, efsanevi korsan Kaptan Flint'in hazinesini sakladığı Define Gezegeni'ne giden bir yıldız haritası olduğu anlaşılır.

Jim, ailenin dostu olan gökbilimci Doktor Doppler ile birlikte, kedi görünümlü Kaptan Amelia'nın komutasındaki RLS Legacy gemisine katılır. Gemide aşçı olarak çalışan, yarısı mekanik John Silver, Jim'e kimsenin göstermediği bir ilgi gösterir. Ancak mürettebatın gizli niyetleri vardır ve yolculuk, Jim için hem bir hazine avına hem de büyümenin zorlu bir sınavına dönüşür.

Yapım ve oyuncular

Clements ve Musker, fikri ilk kez Küçük Deniz Kızı'nın yapım sürecinde önerdi; proje ancak Herkül'ün ardından hayata geçebildi. Film, elle çizilmiş iki boyutlu karakterleri üç boyutlu bilgisayar animasyonuyla oluşturulmuş arka planlara yerleştiren yenilikçi bir teknik kullandı. Silver'ın mekanik kolu ve gözü de bilgisayar animasyonuyla çizilerek el çizimi bedenine eklendi. 140 milyon dolarlık bütçesiyle şimdiye kadar yapılmış en pahalı geleneksel animasyon filmi olarak kayıtlara geçti. Ayrıca normal salonlarla IMAX salonlarında aynı anda gösterime giren ilk film oldu.

Jim'i Joseph Gordon-Levitt seslendirdi; Silver'a Brian Murray, Kaptan Amelia'ya Emma Thompson, Doppler'e David Hyde Pierce, unutkan robot B.E.N.'e Martin Short ses verdi. Film, efsanevi oyuncu Patrick McGoohan'ın son çalışması oldu. Müzikleri James Newton Howard besteledi.

Bilim ne diyor?

Filmin en dikkat çekici fikri, uzayda yelkenle seyahat. Bu, sanıldığı kadar hayalî değil. Güneş ışığı çok küçük de olsa bir basınç uygular ve geniş, ince bir yelken bu basınçla zamanla hız kazanabilir. Japon uzay ajansının IKAROS aracı 2010'da gezegenler arası uzayda güneş yelkeniyle yol alan ilk araç oldu. Gezegen Derneği'nin LightSail 2 aracı ise 2019'da Dünya yörüngesinde yalnızca güneş ışığıyla yörüngesini yükseltmeyi başardı. Ancak gerçek güneş yelkenleri rüzgârla değil ışıkla çalışır ve itme kuvvetleri son derece küçüktür; filmdeki gibi ani manevralar yapamazlar.

Filmdeki karakterlerin uzay gemisinin güvertesinde açık havada nefes alması ise bilimle bağdaşmıyor: uzay boşluğunda hava yoktur ve bir insan koruyucu giysi olmadan saniyeler içinde bilincini kaybeder. Bir yıldızın patlayıp kara deliğe dönüştüğü sahne ise kısmen gerçekçi. Çok büyük kütleli yıldızlar ömürlerinin sonunda çökebilir ve geride bir kara delik bırakabilir; ancak bu süreç bir gemi kaçabilecek kadar yavaş gerçekleşmez ve patlamanın yakınında bulunan hiçbir şey hayatta kalamaz.

Güneş yelkenlerinin geleceği ise oldukça heyecan verici. Breakthrough Starshot adlı girişim, gram ağırlığındaki çok sayıda minik uzay aracını, Dünya'daki güçlü lazerlerle itilen ultra ince yelkenler sayesinde ışık hızının yaklaşık beşte birine çıkarmayı ve en yakın yıldız sistemi Alpha Centauri'ye birkaç on yılda ulaştırmayı hedefliyor. Bu, bugünkü roketlerle binlerce yıl sürecek bir yolculuk. Proje hâlâ kuramsal aşamada ve önünde büyük teknik engeller var; ancak fikrin kendisi, Define Gezegeni'ndeki yelkenli uzay gemilerinin hiç de saçma bir hayal olmadığını gösteriyor. Ayrıca NASA'nın 2024'te fırlatılan Advanced Composite Solar Sail System adlı küçük aracı, gelecekteki güneş yelkenleri için hafif ve katlanabilir taşıyıcı direkleri test etti. Filmdeki gemilerin geniş yelkenleri ışıkla değil rüzgârla şişiyormuş gibi çizilse de, temel ilke gerçek uzay mühendisliğinde karşılığı olan bir fikir.

Neden izlemeli?

Define Gezegeni, görsel açıdan döneminin çok ötesinde bir animasyon. Viktorya dönemi estetiğiyle bilimkurguyu birleştiren tasarımları, bugün bile göz kamaştırıyor. Ama filmin asıl gücü, babasız büyüyen bir gençle onu yanlış yollardan da olsa yönlendiren bir korsan arasındaki karmaşık ilişki. Bu ilişki, Disney filmlerinde nadir görülen bir olgunlukla anlatılıyor. Çocuklar için heyecanlı bir macera, yetişkinler için ise büyüme ve aidiyet üzerine dokunaklı bir öykü.

Kısaca

• Yıl: 2002
• Yönetmenler: Ron Clements, John Musker
• Süre: 95 dakika
• Tür: Animasyon, bilimkurgu macera
• Nerede izlenir: Disney+