Mavi Ay nedir? Ay gerçekten mavi görünür mü?
Mavi Ay, rengiyle değil takvimle ilgilidir: bir ayda ikinci dolunay ya da dört dolunaylı bir mevsimde üçüncü dolunay. Ay, çok nadir durumlarda gerçekten mavi görünür.
- Konu
- Ay
- Kaynak
- NASA
- İlgili sayfa
- /sozluk/ay-evreleri
Mavi Ay, Ay'ın renginin mavi olması demek değildir. Genellikle bir takvim ayında görülen ikinci dolunaya, daha eski bir tanıma göre ise dört dolunaylı bir mevsimin üçüncü dolunayına denir. NASA'nın bir fotoğraf açıklamasında belirttiği gibi, takvimsel bir "mavi" Ay aslında mavi görünmez.
İki farklı tanım
Dolunaylar arası süre yaklaşık 29,5 gündür; bu da ortalama bir takvim ayından biraz kısadır. Bir yılda ortalama yaklaşık 12,4 dolunay düşer (365,25 gün bölü 29,53 gün; bu bölme bize aittir). Aradaki fazlalık birikir ve zaman zaman bir takvim ayına iki dolunay sığar. Bu duruma aylık mavi ay denir. Diğer tanım mevsimseldir: normalde üç dolunayı olan bir mevsimde dört dolunay varsa, üçüncüsü mavi ay sayılır. Ansiklopedik kaynaklara göre aylık tanıma uyan mavi aylar 19 yılda yedi kez, yani 2-3 yılda bir görülür. NASA'nın bir açıklamasında ise dolunayların yaklaşık yüzde 3'ünün "mavi" olduğu belirtiliyor.
Bu tanım nereden çıktı?
Mevsimsel tanım 1937'de Maine Farmers' Almanac'ta çıktı. Mart 1946'da James Hugh Pruett, Sky & Telescope dergisindeki bir yazıda bu tanımı yanlış yorumladı ve "bir ayda ikinci dolunay" fikri yayılmaya başladı. Mevsimsel kural, mevsim başlangıçlarını ilkbahar ekinoksuna (21 Mart) göre alır; astronomik mevsim sınırlarıyla hesaplandığında tarihler değişebilir, bu yüzden iki tanım arasında bazen bir ay fark çıkar. Tanımı sonradan StarDate radyo programı (31 Ocak 1980) ve Trivial Pursuit sorusu (1986) daha da yaygınlaştırdı. 1999'da Donald Olson, Fienberg ve Sinnott orijinal makaleleri inceleyerek Almanac'ın asıl kuralını ortaya çıkardı.
"Once in a blue moon" ("mavi ayda bir", yani çok nadiren) deyimi bunlardan çok daha eskidir. Bilinen en eski örneği Pierce Egan'ın 1821 tarihli Real Life in London kitabında geçer.
Ay gerçekten mavi olur mu?
Nadiren, evet. Volkan patlamaları ya da büyük yangınlar, kırmızı ışığın dalga boyundan (yaklaşık 0,7 mikrometre) biraz büyük, birbirine yakın boyutta parçacıklar saldığında kırmızı ışık saçılır ve Ay mavimsi görünebilir. 1883 Krakatau patlamasından sonra Royal Society'nin raporunda Güneş'in ve Ay'ın mavi ve yeşil görünümleri kayıtlıdır; bunlar aylarca sürdü. 1950'deki Kanada orman yangınları ve 1983 El Chichón patlaması sonrasında da benzer gözlemler anılır. Normalde kül ve toz Ay'ı kızıllaştırır; bu yüzden kırmızı Ay, mavi Ay'dan çok daha yaygındır.

Sıradaki mavi aylar
Tarihler Evrensel Saat (UTC) ile verilmiştir; Türkiye saatiyle üç saat ilerisidir ve gün bazı durumlarda değişir. Ansiklopedik kaynaklardaki hesaplara göre:
- 31 Mayıs 2026: Aylık mavi ay (geride kaldı).
- 20 Şubat 2027 (23.23 UTC): Mevsimsel tanıma göre mavi ay; Türkiye'de 21 Şubat sabahı 02.23. Aynı yıl 20 Mayıs'taki dolunay da, astronomik mevsim sınırlarıyla yapılan hesaba göre mevsimsel mavi ay sayılır.
- 31 Aralık 2028: Bir sonraki aylık mavi ay.
- Ocak ve Mart 2037: NASA, ikisinin birden "süper mavi Ay" olacağını belirtiyor.

Verileri göster
| 2026 | 31 Mayıs aylık mavi ay |
|---|---|
| 2027 | 20 Şubat mevsimsel mavi ay |
| 2028 | 31 Aralık aylık mavi ay |
| 2037 | Süper mavi ay çifti |
Kısaca
- Mavi Ay bir renk değil, takvimle ilgili bir adlandırmadır.
- İki tanım var: aylık (bir ayda ikinci dolunay) ve mevsimsel (dört dolunaylı mevsimin üçüncüsü).
- Ay gerçekten mavi görünürse bunun nedeni volkan külü ya da yangın dumanıdır.
- Bir sonraki aylık mavi ay 31 Aralık 2028'dedir.


























