23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09
Bilim ve Astrofizik

Welopōʻai: 28 ışık yılı ötede, "var olmaması gereken" üçlü yıldız sistemi bulundu

Maunakea teleskoplarıyla 28 ışık yılı ötede bir kırmızı cüce ve iki beyaz cüceden oluşan Welopōʻai keşfedildi. Ekip, bu üçlünün bugünkü hâliyle var olmaması gerektiğini söylüyor.

Bilim ve AstrofizikMontréal Üniversitesi / Astronomy & Astrophysics
Welopōʻai: 28 ışık yılı ötede, "var olmaması gereken" üçlü yıldız sistemi bulundu

Montréal Üniversitesi'nin açıklamasına göre gökbilimciler, Dünya'dan yaklaşık 28 ışık yılı uzaklıkta alışılmadık bir üçlü yıldız sistemi buldu. Sisteme Hawaii dilinde "Welopōʻai" adı verildi. İçinde bir kırmızı cüce ve iki beyaz cüce var; ekibe göre bu, Güneş'in komşuluğunda bilinen başka hiçbir sisteme benzemiyor. Çalışma Astronomy & Astrophysics dergisinde yayımlandı, makalenin ön baskısı da 18 Kasım'da arXiv'e girdi.

Keşif bir tesadüf eseri. Trottier Dış Gezegenler Araştırma Enstitüsü'nden (IREx) Étienne Artigau liderliğindeki ekip aslında kırmızı cücenin çevresinde gezegen arıyordu. Araştırmacının sözleriyle: "Aslında gezegen arıyorduk. Bunun yerine çok daha şaşırtıcı bir şey bulduk."

Gezegen avı beklenmedik bir yere vardı

Ekip, Hawaii'deki Maunakea'da bulunan Kanada-Fransa-Hawaii Teleskobu'nun SPIRou cihazını kullandı. SPIRou, yıldızın hızındaki çok küçük değişimleri ölçen bir tayf ölçeri. Yöntemin mantığı şöyle: Bir yıldızın çevresinde gezegen dolanıyorsa, yıldız da kütleçekimiyle hafifçe öne arkaya sallanır ve bu sallanma ışığın dalga boyunda ölçülebilir kayma olarak görünür. Buna "radyal hız" yöntemi deniyor.

Makaleye göre incelenen kırmızı cücede sinyal bir gezegenle açıklanamayacak kadar büyüktü: yaklaşık 4,8 yıllık izlemede tepeden tepeye 16 km/sn'lik bir değişim ortaya çıktı. Bu, beklenenin 1.000 katından fazla. Üstelik yıldızın ilk bakışta sıradan görünmesi de onu geç keşfettirmişti. Makalede aktarıldığına göre CARMENES ekibi, güvenilir bir paralaks ölçümü olmadığı için yıldızı arka plandaki bir dev olabileceği şüphesiyle değerlendirmişti; bu yüzden yıldız başka gezegen arama programlarına alınmamıştı.

Ekip önce görünmeyen eşin yıldızın çok yakınında dolanan bir kahverengi cüce olabileceğini düşündü. Birkaç yıllık veri, yörüngenin yaklaşık on yıllık olduğunu ve eşin kütlesinin Güneş'in yarısından fazla, kırmızı cücenin kendi kütlesinden de büyük olduğunu gösterince bu seçenek elendi. Bu kütleyle ve bu kadar sönük bir ışıkla geriye bir beyaz cüce, bir nötron yıldızı ya da kara delik kalıyordu. Beyaz cüce, Güneş benzeri yıldızların yakıtı bitince geriye kalan çok yoğun çekirdek demek. Çalışmanın eş yazarı Charles-Antoine Parent'in ifadesiyle en olası açıklama beyaz cüceydi.

Gemini North eşi doğrudan görüntüledi

Ekip daha sonra Maunakea'daki Gemini North teleskobuna döndü. ʻAlopeke cihazıyla çekilen yüksek çözünürlüklü görüntülerde sönük eş doğrudan görüldü ve beyaz cüce olduğu doğrulandı. Sistemde bilinen ikinci bir beyaz cüce de vardı; üçlünün dış üyesi bu.

Makalede verilen sayılar sistemin mimarisini gösteriyor. İç çift, yaklaşık 9,83 yıllık bir yörüngede ve yarı büyük eksen 4,644 astronomik birim (Dünya-Güneş uzaklığının yaklaşık 4,6 katı). Kırmızı cücenin kütlesi Güneş'in yaklaşık 0,42 katı, iç beyaz cücenin kütlesi ise yaklaşık 0,62 katı. Dış beyaz cüce, bu çiftten gökyüzü düzleminde 123,9 astronomik birim uzakta ve çifti bin yılı aşan bir sürede dolanıyor. Makaleye göre sistem 8,46 parsek, yani kabaca 27,6 ışık yılı ötede.

"Bu sistem var olmamalı"

İç beyaz cücenin kütlesi, yüzde 1'in altında bir belirsizlikle ölçüldü; makale bunu yüzde 0,7 olarak veriyor. Üniversitenin açıklamasına göre bu, yıldız evrimi modellerini ve aşırı yoğun maddenin fiziğini sınamak için değerli bir ölçüt. Makale, 20 parsek içindeki beyaz cüceler arasında bu yöntemle kütlesi belirlenmiş yalnızca bir avuç örnek bulunduğunu, Welopōʻai'nin bunların en hassası olduğunu belirtiyor.

Asıl bilmece ise hayatta kalma meselesi. Beyaz cüceye dönüşen yıldız, Güneş'ten yaklaşık yüzde 40 daha kütleliydi. Yaşlanırken kırmızı dev evresinde yüzlerce kat şişti. Bu sırada komşusu kırmızı cüce yeterince yakındaysa yıldızlar arasında çarpıcı bir etkileşim neredeyse kaçınılmazdı. Benzer sistemlerde şişen yıldız eşini yutabiliyor ya da iki yıldız birleşebiliyor. Welopōʻai'de kırmızı cüce ise bugün hâlâ geniş ve kararlı bir yörüngede. Makaleye göre iç yörüngenin evrim öncesi büyüklüğü, devin ulaşabileceği en büyük yarıçapın yalnızca yaklaşık iki katıydı; yani güçlü gelgit etkileşimleri neredeyse kaçınılmazdı.

Montréal Üniversitesi'nden beyaz cüce uzmanı ve çalışmanın eş yazarı Patrick Dufour şöyle konuştu: "Bu sistem var olmamalı. Buraya nasıl geldiğine dair temiz bir açıklamamız yok. Sıradaki gözlemlerimizi yönlendiren soru bu."

Belirsizlikler ve komşu örnek

Makale yaş konusunda da bir gerilim saptıyor. İki beyaz cücenin soğuma süreleri sistemin toplam yaşının 9 ile 11 milyar yıl arasında olduğunu gösteriyor. Buna karşın kırmızı cüce, Güneş'ten daha fazla ağır element içeriyor ve dönme hızı da bu yaşa pek uymuyor. Yazarlar bunun nedenini bilmediklerini, dönme konusundaki çelişkinin ise daha hafif olduğunu yazıyor. Ayrıca iç beyaz cücenin yanında kızılötesinde hafif bir fazlalık görüldü; bu, çevresinde toz olabileceğine işaret edebilir, ama makale bunu kesin bir tespit saymıyor.

Makale, benzer tek yakın örnek olarak 7,6 parsek uzaktaki G 203-47'yi anıyor. Orada da kırmızı cüce, beyaz cücenin dev evresinden sağ çıkmış görünüyor; ancak iç yörünge 14,7 günlük, yani Welopōʻai'ninkinden çok daha sıkı.

Sırada ne var?

Ekip, üç yıldızın kütleçekimsel etkileşimlerini daha iyi anlamak ve bu etkileşimlerin sistemin alışılmadık geçmişini açıklayıp açıklayamayacağını sınamak istiyor. Makale, sıradaki adımlar olarak Gaia'nın yeni veri yayımlarını, eski fotoğraf plakalarındaki konum ölçümlerini ve James Webb Uzay Teleskobu ile yapılabilecek gözlemleri sıralıyor.

Adın da bir hikâyesi var. Welopōʻai, Hawaii'deki ʻImiloa Astronomi Merkezi'nin "A Hua He Inoa" (İsim Çağırma) programıyla seçildi. "Welo" kalıtsal bir özellik, "pōʻai" ise yörünge ya da dairesel yol anlamına geliyor; birlikte "aile özelliklerinin yolu" çağrışımını yapıyor.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor
  2. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)
  3. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi
  4. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  5. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  6. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç
  6. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  2. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  3. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde21 Kasım
  4. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi21 Kasım
  5. Bilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciriBilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciri20 Kasım

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar