23 Kasım 2026, PazartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Bugün uzayda, Sıradaki fırlatma: Ariane 64 Block 2 fırlatması: Amazon Leo (LE-04)23 Kasım 2026, 14:09
Bilim ve Astrofizik

Evrenin en eski ışığındaki olası dönüş gerçek mi? UC San Diego'dan yeni kalibrasyon sınaması

UC San Diego ekibi, kozmik mikrodalga arka planındaki olası polarizasyon dönüşünün gerçek mi, teleskop kalibrasyon hatası mı olduğunu ayırmak için sekiz Planck haritasını karşılaştırdı.

Bilim ve AstrofizikUC San Diego
Evrenin en eski ışığındaki olası dönüş gerçek mi? UC San Diego'dan yeni kalibrasyon sınaması

Evrenin en eski ışığı olan kozmik mikrodalga arka planı (CMB), Büyük Patlama'dan yaklaşık 380 bin yıl sonra serbest kalan ısıl ışımadır. Bazı çalışmalar bu ışığın polarizasyonunun, yani titreşim yönünün, yaklaşık 14 milyar yıllık yolculuğu sırasında çok az döndüğüne dair ipuçları buldu. Bu olaya "kozmik çift kırılma" deniyor. UC San Diego araştırmacıları, söz konusu dönüşün gerçekten evrenden mi geldiğini yoksa aletlerin kalibrasyonundan mı kaynaklandığını sınayan yeni bir yöntem geliştirdi. Çalışma The Astrophysical Journal Letters dergisinde (cilt 1009, sayı 1, makale L12) yayımlandı; üniversite konuyu eylül ayında duyurmuştu.

Üniversitenin açıklamasına göre, kozmik çift kırılma doğrulanırsa Standart Model'in ötesinde bir fiziğe işaret edebilir ve evrenin enerji içeriğinin yaklaşık yüzde 95'ini oluşturan karanlık madde ile karanlık enerjiyi anlamak için yeni bir pencere açabilir. Bu yüzden iddia ilgi çekiyor, ama aynı zamanda çok titiz bir doğrulama gerektiriyor.

Asıl sorun: cihaz da evreni "döndürebilir"

CMB'nin polarizasyonu çok küçük bir sinyal. Aradıkları etki de aynı ölçekte. Teleskobun polarizasyona duyarlı dedektörlerinin yönelimi çok küçük bir miktar bile yanlış kalibre edilmişse, gerçek bir kozmik dönüşle aynı görünen sahte bir dönüş ortaya çıkıyor. Sinyalin tek başına bakılarak ayırt edilmesi bu yüzden zor. Araştırmacı Anto I. Lonappan'ın sözleriyle: "Aradığımız sinyal inanılmaz derecede küçük, bu yüzden evreni mi yoksa aletimizi mi gördüğümüzden emin olmalıyız."

Yeni yöntem nasıl çalışıyor?

Lonappan, Brian Keating ve Kam Arnold'dan oluşan ekibin fikri, farklı dedektör gruplarının ürettiği ayrı polarizasyon haritalarını birbiriyle karşılaştırmak. Gerçek bir kozmik dönüş bütün haritalarda aynı şekilde görünmeli. Haritalar birbirinden çıkarıldığında bu ortak dönüş sönüyor ve geriye dedektör gruplarının kalibrasyon farkları kalıyor. Böylece yöntem, ortak kalibrasyon hatalarını ve tutarsızlıkları ortaya çıkarıyor.

Ekip yöntemi Avrupa Uzay Ajansı'nın Planck uydusunun verilerinden elde edilen sekiz polarizasyon haritasına uyguladı ve sonuçları yerleşik Minami–Komatsu analiziyle karşılaştırdı. Üniversiteye göre iki yaklaşım, altlarındaki varsayımlar farklı olmasına rağmen tutarlı sonuç verdi. Koşullu bir gösterimde ekip 0,37 ± 0,12 derecelik bir kozmik çift kırılma açısını yeniden elde etti; bu değer mevcut analizlerle uyumlu.

Bunun anlamı ve sınırı

Bu sonuç, kozmik çift kırılmanın keşfedildiği anlamına gelmiyor. Çalışmanın katkısı yeni bir bulgu değil, bir kontrol aracı: gelecekteki ölçümlerde dedektör kalibrasyonunun göreli olarak doğrulanmasını sağlayan bir sınama. Basın açıklamasında geçen açı değeri de, ekibin kendi ifadesiyle koşullu bir gösterimin sonucu; yani yöntemin mevcut analizle uyuştuğunu gösteriyor, sorunu kesin olarak çözmüyor. Dönüşün kaynağı için açıklamada iki olasılık sayılıyor: ışığa bağlanan aksiyon benzeri alanlar ya da karanlık enerjiyle ilişkili alanlar. Hangisinin doğru olduğu, hatta böyle bir dönüşün olup olmadığı henüz bilinmiyor.

Polarizasyonun iki türü ve B modları

CMB'nin polarizasyonu iki desen türünde incelenir. E modları yoğunluk farklarından doğan simetrik desenlerdir ve 2002'de saptandı. B modları ise girdap benzeri desenlerdir; bunların bir kısmı kütleçekimsel mercekleme yoluyla oluşuyor ve gözlenmiş durumda. İlksel kütleçekim dalgalarının üreteceği ek B modu sinyali ise henüz saptanmadı. Brian Keating'in ifadesiyle ilksel B modlarının saptanması erken evren anlayışımızı dönüştürürdü, bu yüzden ölçümün sıkı kalibrasyon denetimlerinden geçmesi gerekir.

Keating, Simons Gözlemevi'nin de baş araştırmacısı. Bu gözlemevi gibi deneyler polarizasyonu giderek daha yüksek duyarlılıkla ölçtükçe, bu tür bağımsız kalibrasyon kontrolleri küçük sinyalleri yeni fiziğin kanıtı sayabilmek için vazgeçilmez güvenceler haline geliyor. Merak edilen soru, bu yöntemin başka deneylerin verilerine uygulandığında da aynı tutarlılığı gösterip göstermeyeceği.

Bu haberi nasıl buldunuz?

İlk oyu siz verin

Google'da haber kaynağınızı Uzay Gündem olarak seçmek için tıklayın

Yorumlar

İlk yorumu siz yazın.

Yorumlar okurlarımıza aittir. Hakaret, nefret söylemi ve reklam içeren yorumlar yayımlanmaz.

İlgili haberler

  1. Işık yelkeni ışık hızının dörtte üçünde fren yapabilir: saçılan ışık itkiyi tersine çeviriyor
  2. Webb, gökadasından hızlı büyümüş olası bir kara delik buldu: MARTA 3887 (z≈3,8)
  3. Samanyolu 5 trilyon parçacıkla modellendi: PHEASANT üç süper bilgisayarı birleştirdi
  4. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi
  5. Çip üretiminde kullanılan plazma, Ay toprağı benzetmesinden oksijen çıkardı
  6. δ Scuti yıldızı KIC 4737720'nin baskın titreşimi yıllar içinde el değiştirdi

Çok okunanlar

  1. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor
  2. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl
  3. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı
  4. Uzay Yolu: İlk Temas'taki gibi uzaylılar Dünya'yı gerçekte nasıl fark ederdi?
  5. BepiColombo Merkür'ün yörüngesine girdi: ikinci uzay aracı, ilk çift araç
  6. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı

✨ Günün seçkisi23 Kasım

The Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)📚 Günün kitabıThe Magic School Bus Lost in the Solar System (Joanna Cole)Joanna Cole · 1990

Son yorumlar

  1. Ay'a iniş yeri seçiminde yapay zekâ: Ohio State'ten LUMINA görev planlamacılarına yardım edecekosman çelebi: Genç araştımacı fizikçi ve yapay zeka doktora öğrencisi Gökçe İnal'ı bu değerli çalışmalarından dolayı kalben…

Sıradaki fırlatmalarTümü →

Son haberler

  1. NASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'neNASA Johnson'ın 65 yıllık insanlı uzay serüveni: Gemini'den Ay Üssü'ne3 saat önce
  2. Dragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndüDragon Pasifik'e indi: CRS-35 görevi damar, tümör ve mikrop örnekleriyle döndü7 saat önce
  3. Xavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsündeXavier Siklonu Cook Adaları'nda 5. kategoriye çıktı: Kasım rekoru Aqua'nın görüntüsünde21 Kasım
  4. NASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildiNASA'dan küçük işletmelere 171 milyon dolarlık tohum finansmanı: 302 proje seçildi21 Kasım
  5. Bilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciriBilimkurgu uzay romanları: alt türe göre okuma rehberi ve okuma zinciri20 Kasım

Gökyüzü takvimiTümü →

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar