Uzun Yürüyüş 7 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Uzun Yürüyüş 7 (Çin'de CZ-7, İngilizce Long March 7), Çin'in orta sınıf, kerosen ve sıvı oksijenle çalışan iki kademeli roketidir. Tiangong uzay istasyonunun yük gemisi Tianzhou'yu fırlatan araç olarak tanınır; hidrojenli üçüncü kademe eklenmiş Uzun Yürüyüş 7A sürümü ise yerdurağan geçiş yörüngesine uydu taşır. İkisi de Hainan adasındaki Wenchang fırlatma üssünden uçar ve roket CASC bünyesinde geliştirildi; tasarımı Çin Fırlatma Aracı Teknolojisi Akademisi (CALT) yürüttü.

Proje 2008'de, yaşlanan Uzun Yürüyüş 2F'nin zehirli yakıtlı sisteminin yerini alacak bir araç olarak başladı; 2010'da resmen "Uzun Yürüyüş 7" adını aldı. Çin'in aynı dönemdeki Uzun Yürüyüş 5 ve 6 çalışmalarıyla ortak motor ve tank çapları kullanıldı. Aşağıda roketin nasıl çalıştığı, kaç kez uçtuğu ve 7A'nın Ağustos 2026'daki kazası anlatılıyor.

Nasıl çalışır?

Roketin çekirdeği iki kademeden oluşur ve çevresine dört sıvı yakıtlı yan itici bağlanır. Çekirdek birinci kademe 3,35 m çapındadır ve iki YF-100 motor taşır; her yan itici (2,25 m çap) tek bir YF-100 kullanır. YF-100 motoru, kerosen (RP-1) ile sıvı oksijeni oksijence zengin kademeli yanma çevrimiyle yakar: yanma odası basıncı yaklaşık 18 MPa'dır, deniz seviyesinde yaklaşık 1.200 kN, boşlukta yaklaşık 1.340 kN itki verir ve özgül itki değeri sırasıyla yaklaşık 300 ve 335 saniyedir. Kalkışta altı YF-100 birlikte çalışır: çekirdek yaklaşık 2.400 kN, dört yan itici toplam yaklaşık 4.800 kN, yani kabaca 7,2 MN verir. Roketin yaklaşık 597 tonluk kalkış kütlesinin ağırlığı yaklaşık 5,9 MN olduğundan itki-ağırlık oranı kabaca 1,2'dir.

Yan iticiler yakıtını bitirince ayrılır ve çekirdek birinci kademe tek başına yoluna devam eder. Sonra ikinci kademe devreye girer: dört YF-115 motor (ikisi sabit, ikisi iki eksende yönlendirilebilir) boşlukta toplam yaklaşık 706 kN verir. İkinci kademeye isteğe bağlı olarak Yuanzheng-1A adlı bir üst kademe eklenebilir; bu kademe birden çok kez ateşlenebilir ve farklı yörüngelere yük bırakabilir, ilk uçuşta da bu amaçla kullanıldı. Ayrılan kademeler ve yan iticiler yeniden kullanılmaz; önceden belirlenmiş düşme alanlarına iner.

Uzun Yürüyüş 2F'nin aksine bu roketin ana kademeleri hipergolik yakıt kullanmaz (isteğe bağlı Yuanzheng-1A üst kademesi bunun dışındadır). Geliştirme ekibi, tasarımdan üretime tüm süreci ilk kez dijital 3B ortamında yürüttüğünü belirtti. 7A sürümü, birinci ve ikinci kademeyi aynen korur ve üçüncü kademe olarak, Uzun Yürüyüş 3B'nin üçüncü kademesinden devralınan, sıvı hidrojen ve sıvı oksijen yakan iki YF-75 motorlu bir kademe ekler (toplam yaklaşık 167 kN, yaklaşık 478 saniye yanma). Hidrojen-oksijen çifti kerosen-oksijenden daha yüksek özgül itki verir; bu da roketin yükü yerdurağan geçiş yörüngesi gibi yüksek enerjili bir yörüngeye taşımasını sağlar.

Teknik özellikler

Özellik	Uzun Yürüyüş 7	Uzun Yürüyüş 7A
Üretici	CASC (tasarım: CALT)	CASC (tasarım: CALT)
Yükseklik	53,1 m	60,13 m
Çap	3,35 m (çekirdek), 2,25 m (yan itici)	3,35 m (çekirdek), 2,25 m (yan itici)
Kalkış kütlesi	yaklaşık 597.000 kg	—
Kademe	2 (+4 yan itici)	3 (+4 yan itici)
Motorlar	Birinci kademe 2 × YF-100, yan itici 4 × YF-100, ikinci kademe 4 × YF-115	Aynı + üçüncü kademede 2 × YF-75
Yakıt	Kerosen / sıvı oksijen	Kerosen / sıvı oksijen (üçüncü kademe: sıvı hidrojen / sıvı oksijen)
Kalkış itkisi	yaklaşık 7.200 kN	yaklaşık 7.200 kN
Alçak Dünya yörüngesine yük	13.500 kg	—
Yerdurağan geçiş yörüngesine yük	5.500 ile 7.000 kg arasında (kaynaklar arasında fark var)
Fırlatma yeri	Wenchang (LC-2)	Wenchang (LC-2)

Alçak yörünge kapasitesi 200-400 km irtifa ve 42° eğim için verilen tasarım değeridir. Yerdurağan geçiş yörüngesi değeri için Launch Library 5.500 kg, diğer derlemeler 4.000-7.000 kg aralığını verir; bu yüzden tek bir sayı yazılmadı.

Uçuş geçmişi

İlk uçuş 25 Haziran 2016'da Wenchang'dan yapıldı. Yuanzheng-1A üst kademeli roket, yeni nesil mürettebatlı kapsülün ölçekli modelini ve birkaç küçük uyduyu farklı yörüngelere bıraktı. İkinci uçuş 20 Nisan 2017'de Çin'in ilk kargo gemisi Tianzhou 1'i taşıdı; Tianzhou 1 Tiangong-2 laboratuvarına kenetlenerek otomatik yakıt aktarımını gösterdi. Tianzhou 2, 29 Mayıs 2021'de Tianhe modülüne giden ilk Tianzhou oldu. Ardından Tianzhou 3, 4 ve 5 (2021-2022), 6 (10 Mayıs 2023), 7 (17 Ocak 2024), 8 (15 Kasım 2024), 9 (14 Temmuz 2025) ve 10 (11 Mayıs 2026) geldi. Başlangıçta Tianzhou gemileri istasyona yaklaşık altı ayda bir gidiyordu; Tianzhou 6'dan itibaren kullanılan geliştirilmiş sürümün kapasitesi artınca sıklık iki yılda üç gemiye düşürüldü. Uzun Yürüyüş 7'nin 11 uçuşunun hepsi başarılı oldu (11/2026 itibarıyla).

7A'nın ilk uçuşu 16 Mart 2020'de XJY-6 uydusuyla yapıldı ve başarısızlıkla sonuçlandı; devlet haber kaynakları kaybı fırlatmadan yaklaşık iki saat sonra duyurdu, nedeni ilk anda belirtilmedi. İkinci uçuş 11 Mart 2021'de Shiyan-9 uydusunu başarıyla taşıdı. 7A bundan sonra ChinaSat, TJS (Tongxin Jishu Shiyan) ve Shijian uyduları gibi yerdurağan geçiş yörüngesi yüklerinin yanı sıra Yaogan-45 ve Yaogan-46'yı orta Dünya yörüngesine taşıdı.

Başarı oranı ve kazalar

• Uzun Yürüyüş 7: 11 uçuş, 11 başarı (yüzde 100, 11/2026 itibarıyla).
• Uzun Yürüyüş 7A: 18 uçuş, 16 başarı, 2 başarısızlık (yaklaşık yüzde 89).
• İkisi birlikte: 29 uçuş, 27 başarı (yaklaşık yüzde 93).

7A'nın iki başarısızlığı:

• 16 Mart 2020: İlk uçuş; yük kaybedildi. Doğrulanmış bir neden açıklaması görünmüyor.
• 10 Ağustos 2026: Wenchang'dan kalkan 7A, SpaceNews'in aktardığı amatör görüntülere göre uçuşun 90. saniyesine varmadan patladı; SpaceNews ilk haberinde yükün bilinmediğini yazdı. Fırlatma kayıtlarında olay, ikinci ve üçüncü kademe arasındaki yapının görünüşe göre kopması, ardından uçuş sonlandırma sisteminin devreye girmesi olarak betimleniyor; enkazın Güney Çin Denizi'ne düştüğü bildiriliyor. Nedenin araştırıldığı belirtiliyor, ancak doğrulanmış bir kök neden açıklaması görünmüyor. Bir hafta sonra Çin iki roketi peş peşe fırlattı (sitemizdeki haber).

7A'nın hidrojenli üçüncü kademesi Wenchang'ın konumuyla birleşince anlam kazanır: Hainan, Çin'in kıtadaki fırlatma merkezlerine göre ekvatora daha yakındır ve bu, yerdurağan geçiş yörüngesine fırlatmalarda Dünya'nın dönüşünden daha fazla yararlanmayı sağlar. Roketin 3,35 m çaplı kademeleri karayoluyla taşınabilecek şekilde tasarlandı; böylece Çin'in tüm fırlatma merkezlerinden kullanılabilir. 5 m çaplı Uzun Yürüyüş 5 ise gövdesi nedeniyle denizyoluyla taşınmak zorundadır.

Taşıdığı önemli görevler

• Tianzhou kargo gemileri ("Gök Gemisi" anlamına gelir; ikmal malzemesi taşır ve görev sonunda istasyondan ayrılıp atmosferde yanarak istasyonun atıklarını da kaldırır): Tiangong Uzay İstasyonu'nun ikmal gemisidir. İlk sürüm yaklaşık 13.500 kg kütleye ve 6.900 kg yük kapasitesine, Tianzhou 6'dan itibaren kullanılan geliştirilmiş sürüm yaklaşık 14.000 kg kütleye ve 7.400 kg yük kapasitesine sahiptir. İstasyonun yeni konukları için Tiangong'un ilk yabancı misafiri haberine bakılabilir; bu tür insanlı görevler ikmal gemilerinin sağladığı lojistiğe dayanır (uzay istasyonu).
• ChinaSat ve TJS uyduları: 7A ile yerdurağan ve jeosenkron yörüngelere yerleştirilen haberleşme uyduları.
• Shijian ve Yaogan-45/46: Teknoloji gösterimi ve gözlem uyduları; Yaogan-45 ve 46 orta Dünya yörüngesine gönderildi.
• Tianlian 3-01 (29 Temmuz 2026): Veri röle uydusu; Ağustos'taki kazadan önceki son başarılı 7A fırlatması.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Alçak yörüngeye 13.500 kg taşıyan Uzun Yürüyüş 7, Falcon 9'un tek kullanımlık değeri olan 22.800 kg'ın altında kalır; Uzun Yürüyüş 5 ise bu roketin çok üstünde bir ağır sınıf fırlatıcıdır. Çekirdeğin çevresine dört sıvı yakıtlı yan itici bağlama düzeni, Rusya'nın Soyuz roketini hatırlatır. Aralarındaki temel fark motorlardır: Uzun Yürüyüş 7'nin ana kademeleri oksijence zengin kademeli yanma kullanan kerosen-oksijen motorlarıyla çalışır. Hiçbir kademesi yeniden kullanılmadığı için, kademelerini kurtaran roketlerle maliyet kıyası ancak yeniden kullanım tartışması içinde yapılabilir.

Sık sorulan sorular

Uzun Yürüyüş 7 kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla Uzun Yürüyüş 7 11 kez, 7A ise 18 kez uçtu; toplamda 29 uçuşun 27'si başarılı oldu.

Ne kadar yük taşır?

Tasarım değeri alçak Dünya yörüngesine 13.500 kg'dır. Yerdurağan geçiş yörüngesi için kaynaklar 5.500-7.000 kg arasında değer verir.

Yeniden kullanılabilir mi?

Hayır. Roket tamamen tek kullanımlıktır.

Türkiye'den yük taşıdı mı?

Fırlatma kayıtlarında Türk bir yük görünmüyor. Roketin başlıca yükleri Çin'in Tianzhou kargo gemileri ile Çin'in kendi uydularıdır.