Hubble 3D (Hubble 3D)

Hubble Uzay Teleskobu, insanlığın evrene bakışını değiştiren araçların başında geliyor. Ama bu teleskobun hikâyesi yalnızca çektiği fotoğraflardan ibaret değil; aynı zamanda yörüngede, yüzlerce kilometre yükseklikte, kalın eldivenlerle küçük vidalarla uğraşan astronotların hikâyesi. 2010'da IMAX salonlarında gösterime giren Hubble 3D, bu iki hikâyeyi bir araya getiriyor: bir yanda Hubble'ın son bakım görevinde uzay mekiğinden çekilmiş görüntüler, diğer yanda teleskobun verilerinden üretilmiş, izleyiciyi bulutsuların içine sokan üç boyutlu yolculuklar.

Kırk üç dakikalık bu kısa belgesel, IMAX'in uzay filmleri geleneğinin en başarılı örneklerinden biri. Dünya genelinde 73 milyon doları aşan hasılatıyla bir belgesel için oldukça yüksek bir izleyiciye ulaştı.

Konusu

Film, Mayıs 2009'da Atlantis mekiğiyle gerçekleştirilen ve Hubble'a yapılan beşinci ve son bakım görevi olan STS-125 üzerine kurulu. Yedi kişilik ekip, teleskoba yeni kameralar ve tayfölçerler takmak, bozulmuş cihazları onarmak ve teleskobun ömrünü uzatmak için bir dizi zorlu uzay yürüyüşü yapıyor. Seyirci bu yürüyüşleri, mekiğin kargo bölmesine yerleştirilmiş IMAX 3D kamerasıyla adeta astronotların yanındaymış gibi izliyor.

Filmin ikinci yarısı Hubble'ın çektiği görüntülere ayrılıyor. Kartal Bulutsusu'ndaki ünlü "Yaratılış Sütunları", Kova takımyıldızındaki Sarmal Bulutsusu, Kelebek Bulutsusu, Andromeda galaksisi ve Satürn'ün kutup ışıkları dev perdeye taşınıyor. İki uzun bölümde ise bilgisayar animasyonlarıyla Orion Bulutsusu'nun içine dalınıyor; yıldız rüzgârlarının gaz bulutlarını nasıl şekillendirdiği gösteriliyor.

Yapım ve oyuncular

Hubble 3D, IMAX ve Warner Bros. yapımı; NASA ile iş birliği içinde çekildi. Yönetmen ve yapımcı Toni Myers, daha önce Uluslararası Uzay İstasyonu'nu anlatan Space Station 3D'yi çeken ekibin başındaydı ve uzay filmlerinde uzun bir deneyime sahipti. Anlatıcı olarak Leonardo DiCaprio seçildi. Bulutsulara yapılan sanal yolculuklar, Uzay Teleskobu Bilim Enstitüsü'nün halkla ilişkiler ofisi ile ABD Ulusal Süper Bilgisayar Uygulamaları Merkezi'nin görselleştirme laboratuvarı tarafından gerçek gözlem verilerinden hazırlandı.

Çekimlerin teknik zorlukları da hikâyenin bir parçası. Uzaya gönderilen IMAX 3D kamerası yaklaşık bir buçuk kilometre uzunluğunda film taşıyordu, ama bu yalnızca sekiz buçuk dakikalık çekime yetiyordu. Bu yüzden her sahnenin dikkatle planlanması gerekti. Görev ekibinde komutan Scott Altman, Hubble'ın "baş tamircisi" olarak anılan John Grunsfeld, Mike Massimino, Andrew Feustel ve Megan McArthur gibi isimler yer alıyordu. Filmde ayrıca 1993'teki ilk bakım görevinde IMAX kamerasıyla çekilmiş görüntüler de kullanıldı.

Eleştirmenler filmin görsel gücünü övdü; bazıları ise anlatımı fazla ağırbaşlı buldu.

Bilim ne diyor?

Hubble 3D'nin bilimsel içeriği büyük ölçüde gerçek gözlemlere dayandığı için sağlam. Ancak filmden bu yana Hubble'ın durumu ve gözlemlediği nesneler hakkında yeni bilgiler eklendi. En önemlisi: STS-125, Hubble'a yapılan son insanlı ziyaret oldu. Uzay mekiği programı 2011'de sona erdi ve o günden bu yana teleskoba hiçbir astronot ulaşamadı. Filmde "teleskobun ömrünü uzatacak" denen onarımlar beklentinin de ötesinde işe yaradı; Hubble 2026'da hâlâ gözlem yapıyor.

Ne var ki yaşlanmanın izleri belirgin. Teleskobu yönlendiren jiroskopların bir kısmı arızalandığı için NASA, Haziran 2024'ten itibaren Hubble'ı tek jiroskopla çalıştırmaya başladı; bu mod gözlem verimliliğini bir miktar düşürüyor. Atmosfer sürtünmesi nedeniyle teleskobun yörüngesi de yavaş yavaş alçalıyor. Bir yeniden yükseltme ya da güvenli düşüş görevi yapılmazsa önümüzdeki on yılın ikinci yarısında atmosfere girme riski bulunuyor.

Filmin yıldızlarından Yaratılış Sütunları, 2022'de James Webb Uzay Teleskobu tarafından kızılötesinde yeniden fotoğraflandı. Webb'in görüntüsü, Hubble'ın görünür ışıkta göremediği toz bulutlarının içindeki genç yıldızları ortaya çıkardı. Bu iki teleskop birbirinin rakibi değil, tamamlayıcısı: Hubble morötesi ve görünür ışıkta, Webb ise kızılötesinde çalışıyor.

Filmde anlatılan Hubble Ultra Derin Alan gözlemlerinin en uzak galaksileri ise artık rekor sahibi değil; Webb, Büyük Patlama'dan yalnızca birkaç yüz milyon yıl sonrasına ait galaksiler buldu. Hubble'ın yakın evrendeki Sefe değişen yıldızları ölçerek evrenin genişleme hızını hesaplamaya yaptığı katkı ise bugünkü "Hubble gerilimi" tartışmasının da merkezinde yer alıyor.

Hubble'ın 1990'da fırlatıldıktan sonra aynasındaki bir üretim hatası yüzünden bulanık görüntüler verdiğini ve 1993'teki ilk bakım göreviyle bu sorunun düzeltildiğini hatırlatmak da yararlı; filmde kullanılan 1993 görüntüleri tam olarak bu kurtarma operasyonuna ait.

Neden izlemeli?

Hubble 3D, uzay yürüyüşlerinin gerçek zorluğunu ve evrenin görsel ihtişamını aynı anda hissettiren bir film. Kısa süresi sayesinde çocuklarla birlikte izlemek için çok uygun. Astronotların yörüngedeki esprileri ve gerilim anları, uzay bilimini yalnızca bilgisayar ekranlarından değil, insan emeğinden doğan bir macera olarak gösteriyor. Hubble'ın son yıllarına girdiği bugün, film teleskobun altın çağına yazılmış bir veda mektubu gibi de okunabilir.

Kısaca

• Yıl: 2010
• Yönetmen: Toni Myers
• Anlatıcı: Leonardo DiCaprio
• Süre: 43 dakika (IMAX 3D)
• Konu: STS-125 bakım görevi ve Hubble'ın bulutsu görüntüleri