Sunshine'daki gibi sönen Güneş nükleer bombayla yeniden yakılabilir mi?

Danny Boyle'un yönettiği, senaryosunu Alex Garland'ın yazdığı 2007 yapımı Sunshine, yakın gelecekte geçer: Güneş sönmeye başlamış, Dünya donmaktadır. Icarus II adlı gemideki ekip, insanlığın son umudu olan dev bir "yıldız bombasını" Güneş'e taşıyıp patlatacak ve yıldızı yeniden canlandıracaktır.

Film görsel olarak çok etkileyici bulundu, ama bilim insanlarından aldığı not farklıydı. Gökbilimci Chris Lintott, Nisan 2007'de The Guardian'a verdiği değerlendirmede, filmin bilimsel kurgusunu bir bilim insanı gözüyle tamamen gerçek dışı bulduğunu söyledi.

Film ne gösteriyor?

Filmin dayandığı iki fikir var: Güneş birkaç on yıl içinde sönmeye yüz tutabilir ve insan yapımı bir patlama onu yeniden "ateşleyebilir". Lintott'un ilk itirazı, filmin Güneş'in neden söndüğünü hiç açıklamaması.

Güneş gerçekte ne kadar yaşayacak?

NASA'ya göre Güneş yaklaşık 4,6 milyar yıl önce oluştu ve ömrünün yarısına henüz ulaşmadı; daha yaklaşık 5 milyar yıl yaşaması bekleniyor. Çekirdeğindeki yaklaşık 15 milyon santigrat derecelik sıcaklıkta hidrojen helyuma dönüşüyor. Yakıt tükenmeye yaklaştığında Güneş sönmeyecek, tam tersine şişip bir kırmızı deve dönüşecek; Merkür'ü ve Venüs'ü, belki Dünya'yı da yutacak kadar büyüyecek. Ardından dış katmanlarını kaybedip beyaz cüceye dönüşecek.

Lintott'un ikinci itirazı da buradan geliyor: Güneş yakıtını tükettikçe soğumaz, ısınır ve bu süreç şu anda da yaşanıyor. Uzak gelecekte sorun Dünya'nın donması değil, Güneş'in atmosferi koruyamayacak kadar ısıtması olacak.

Güneş birkaç on yılda sönebilir mi?

Hayır, çünkü Güneş'in yüzeyinden yayılan ışık bugünün değil çok eski bir dönemin ürünü. NASA'ya göre çekirdekte üretilen enerjinin ışınım olarak konveksiyon bölgesinin tepesine ulaşması yaklaşık 170 bin yıl sürüyor. Çekirdekte bir şey ters gitse bile bunun yüzeyde görülmesi insan ömrüyle kıyaslanamayacak kadar uzun bir zaman alır; Güneş'in dev kütlesi ve iç ısısı, birkaç on yılda sönmeyi fiziksel olarak olanaksız kılıyor.

Bir yıldız gerçekte nasıl "söner"?

Filmdeki gibi kısa sürede kararıp soğuyan bir yıldız yok. Güneş, ömrünün sonunda bir süpernova gibi patlamayacak; bunun için fazla küçük. Kırmızı dev evresinden sonra dış katmanlarını yavaş yavaş uzaya bırakacak, geriye çekirdeğinden kalan yoğun ve sıcak bir beyaz cüce kalacak. Beyaz cüce artık füzyon yapmaz, yalnızca içinde depoladığı ısıyı milyarlarca yıl boyunca yavaşça yayarak soğur. Yani Güneş'in gerçek "sönüşü" bile, film ekibinin karşılaştığı aciliyetin tam tersi, son derece ağır işleyen bir süreç. Beyaz cücelerin gökyüzünde nasıl göründüğünü beyaz cücelerin gerçek renkleri yazımızda anlattık.

Enerji ölçekleri: Bomba ve Güneş

Asıl uçurum enerji ölçeğinde. NASA'nın Güneş bilgi sayfasına göre yıldızımızın ışınım gücü 3,828 x 10²⁶ vat; yani her saniye 3,8 x 10²⁶ jul enerji yayıyor. Bunun için her saniye yaklaşık 4,26 milyon ton kütleyi enerjiye çeviriyor. Bir megaton TNT'nin 4,184 x 10¹⁵ jul olduğu düşünülürse, Güneş'in bir saniyelik çıktısı yaklaşık 91 milyar megatona karşılık geliyor. Bugüne kadar patlatılmış en güçlü bomba olan 50 megatonluk Sovyet "Çar Bombası" ile kıyaslandığında bu, her saniye yaklaşık 1,8 milyar Çar Bombası demek.

Üstelik Güneş'in enerjisi bir kıvılcımla başlatılıp sürdürülen bir ateş değil. Çekirdekteki füzyonu, yıldızın kendi ağırlığının yarattığı muazzam basınç ve sıcaklık ayakta tutuyor. Güneş'in kütlesi yaklaşık 2 x 10³⁰ kilogram ve güneş sistemindeki toplam kütlenin yüzde 99,8'ini oluşturuyor. Yüzeyde ya da içeride patlatılacak bir bomba, bu kütleye ve bu basınca hükmedemez; Güneş'in her saniye ürettiği enerjinin yanında böyle bir patlama fark edilmez bile. Bir başka deyişle, en büyük bombanın katacağı enerji Güneş'in kendi çıktısının saniyenin milyarda birinden de küçük bir dilimine denk gelir.

Güneş'in birden ortadan kalksa ne olacağını merak ediyorsanız, Güneş aniden yok olsa ne olur sorusunu ayrıca ele aldık.

İletişim ve uzay yolculuğu

Filmde gerilimin bir bölümü, ekibin bir noktadan sonra Dünya ile haberleşememesinden doğar. Lintott'a göre filmdeki iletişim kopukluğunun başladığı uzaklık Merkür'ün de ötesinde ve insanlık 1970'lerin teknolojisiyle bile oradan sinyal alabiliyordu. Öte yandan Lintott, uzay aracının dışında çalışmanın zorluklarının iyi yansıtıldığını ve asıl sorunun uzay koşullarından çok, yıllarca küçük bir odada birbirine katlanmak zorunda kalan insanlar olduğunu da vurguluyor.

Nerede haklı, nerede değil?

• Haklı: Güneş'in gücü insan ölçeğinin çok ötesinde; film bu büyüklük duygusunu görsel olarak iyi veriyor.
• Haklı: Uzun bir görevde ekip psikolojisi ve uzay aracı dışında çalışmanın zorlukları gerçek sorunlar.
• Haksız: Güneş birkaç on yılda sönmez; daha yaklaşık 5 milyar yıl yakıtı var.
• Haksız: Yaşlanan Güneş soğumaz, ısınır ve sonunda kırmızı deve dönüşür.
• Haksız: Hiçbir insan yapımı bomba, saniyede milyarlarca Çar Bombası'na denk enerji üreten bir yıldızı "yeniden yakamaz".

Sonuç

Sunshine'ın gücü bilimsel doğruluğunda değil, insanın kendinden kat kat büyük bir şeyin karşısındaki küçüklüğünü hissettirmesinde. Gerçek Güneş ise bu duyguyu daha da büyütüyor: tek bir saniyede, insanlığın bugüne kadar patlattığı bütün bombaların toplamından kat kat fazla enerji üretiyor ve bunu milyarlarca yıl daha sürdürecek.