Charles Berlitz

Charles Berlitz kimdir?

Charles Berlitz (22 Kasım 1914, New York - 18 Aralık 2003, Tamarac, Florida), Amerikalı dilbilimci, çok dilli yazar, yayıncı ve paranormal konular yazarıdır. Bir yanda dil öğrenimi üzerine yazdığı cep sözlükleri ve konuşma kılavuzlarıyla, öte yanda 1974'te yayımlanan ve Türkçede Bermuda Şeytan Üçgeni olarak bilinen The Bermuda Triangle kitabıyla tanınır. Atlantis, antik astronotlar, Philadelphia Deneyi ve Roswell olayı üzerine yazdığı kitaplar, 1970'ler ve 1980'lerde "çözülmemiş gizemler" türünün en çok okunan örnekleri arasındaydı.

Berlitz'in bu kitapları bilim dünyasında ciddi bir araştırma olarak kabul görmedi. Araştırmacılar ve bilim insanları onun Bermuda Üçgeni ve Philadelphia Deneyi hakkındaki anlatımlarını hatalı buldu; doğal açıklamaları göz ardı ettiği ve sözde bilimsel fikirleri yaydığı için eleştirildi. Bu sayfa, Berlitz'i hem bir dil ustası hem de uzay ve UFO efsanelerini popüler kültüre taşıyan bir yazar olarak ele alıyor.

Hayatı

Berlitz, 22 Kasım 1914'te New York'ta Charles L. Frambach adıyla doğdu. Annesi Millicent, dünyaca tanınan Berlitz dil okullarının kurucusu, dilbilimci ve dil öğretmeni Maximilian Berlitz'in kızıydı. Dedesinin isteğiyle torununa Berlitz soyadı verildi.

Çocukluğu sıra dışı bir dil deneyi gibi geçti. Babasının kararıyla evdeki her akraba ve hizmetli onunla farklı bir dilde konuşuyordu: babası Almanca, dedesi Rusça, dadısı İspanyolca. Ergenliğe vardığında sekiz dili akıcı konuşuyordu. Yetişkinliğinde, çocukken her insanın ayrı bir dili olduğunu sandığını ve evdeki herkes gibi neden kendi dilinin olmadığını merak ettiğini anlatmıştı.

Üniversite tatillerinde aile şirketi Berlitz School of Languages'da çalışmaya başladı ve Yale Üniversitesi'nden magna cum laude (üstün başarı) derecesiyle mezun oldu. İkinci Dünya Savaşı sırasında ABD Ordusu'nun Karşı İstihbarat Birliği'nde (CIC) ajan olarak görev yaptı. Toplam 13 yıl, çoğu istihbarat alanında olmak üzere ABD Ordusu'nda aktif görevde bulundu.

Başkan yardımcısı olduğu aile yayınevi turistlere yönelik konuşma kılavuzları ve cep sözlükleri satıyordu; bunların birçoğunu Berlitz kendisi yazdı. Plak ve kaset üzerinden dil kurslarının geliştirilmesinde de önemli rol oynadı. Şirketin Crowell, Collier & Macmillan yayın grubuna satılmasından kısa süre sonra, 1960'ların sonunda şirketten ayrıldı. 1950'de Valerie Seary'yle evlendi; Lin ve Marc adında iki çocukları oldu. 18 Aralık 2003'te, 89 yaşında Florida'nın Tamarac kentindeki University Hospital'da öldü.

Gizemler yazarlığı: Atlantis'ten Bermuda'ya

Berlitz'in ikinci kariyeri, 1969'da yayımlanan The Mystery of Atlantis ile başladı. Bu kitapta Platon'un anlattığı kayıp kıta Atlantis'in gerçek olduğunu öne sürdü; dayanak olarak jeofizik, psişik araştırmalar, klasik edebiyat, kabile efsaneleri ve arkeolojiye ilişkin kendi yorumlarını kullandı. Sonraki yıllarda Atlantis'i Bermuda Üçgeni'yle ilişkilendirmeye çalıştı ve kayıp kıtanın deniz altında, Üçgen bölgesinde yer aldığını iddia etti.

Bermuda Üçgeni kavramını Berlitz icat etmedi. Vincent Gaddis, Şubat 1964'te Argosy dergisinde yayımlanan "The Deadly Bermuda Triangle" (Ölümcül Bermuda Üçgeni) başlıklı yazısında, 5 Aralık 1945'te Atlantik üzerinde kaybolan beş torpido bombardıman uçağından oluşan Flight 19 eğitim uçuşu ve başka kayıpların bölgedeki tuhaf olayların bir parçası olduğunu ileri sürmüştü. Berlitz'in 1974 tarihli kitabı, bu fikri işleyen kitaplar arasında en geniş kitleye ulaşanı oldu. Berlitz bu kitapta Üçgen'deki kayıpları açıklamak için paralel evrenler, uzay-zaman çarpılmaları ve UFO'lar dâhil olağanüstü güçlere dayanan birçok kuramı sıraladı. 1977'de konuyu Without a Trace ile sürdürdü, 1989'da ise Tokyo'nun güneyinde, Pasifik'te "Şeytan Denizi" diye de anılan benzer bir bölgeyi The Dragon's Triangle'da işledi.

Uzay ve UFO efsaneleriyle bağı

Berlitz'in uzayla ilişkisi bilimsel değil, popüler kültür üzerindendir. Dünya dışı varlıkların geçmişte Dünya'yı ziyaret ettiğini savunan antik astronot görüşünün destekçilerindendi. Bu ilgisi iki önemli kitapta somutlaştı:

• The Philadelphia Experiment: Project Invisibility (1979): Ufolog William L. Moore'la birlikte yazdığı kitap, ABD Donanması'nın 1943'te Philadelphia tersanesinde USS Eldridge adlı muhribi görünmez kılmaya çalıştığı iddiasını gerçek bir olaymış gibi anlattı. Kitap, Albert Einstein'ın kaybolmuş "birleşik alan kuramları" ve hükümetin örtbas çabaları gibi unsurlarla hikâyeyi genişletti. Oysa hikâyenin tek kaynağı, 1955 sonunda ortaya çıkan ve ardından UFO yazarı Morris K. Jessup'a mektuplar gönderen eski tüccar denizci Carl M. Allen'dı ve anlatısı geniş ölçüde bir aldatmaca olarak kabul edilir. Kayıtlar, USS Eldridge'in 27 Ağustos 1943'te hizmete girdiğini ve iddia edilen deney tarihinde ilk deneme seferi için Bahamalar'da olduğunu gösterir. Kitap ayrıca bir yıl önce yayımlanan Thin Air adlı romandan temel öğeleri aşırmakla eleştirildi.
• The Roswell Incident (1980): Yine Moore'la birlikte yazılan ve Ekim 1980'de çıkan kitap, Roswell üzerine yazılmış ilk komplo kitabıdır. Ufolog Stanton Friedman'ın araştırmasına dayanıyordu; Friedman kitapta yalnızca "araştırmacı" olarak anıldı. Kitap, 1947'de New Mexico'da bulunan enkazın dünya dışı kökenli olduğu iddiasını yaygınlaştırdı ve olay yerinden yaklaşık 150 mil batıda uzaylı cesetleri bulunduğu iddiasını ekledi. Antropolog Charles Ziegler kitabı Roswell efsanesinin "1. sürümü" olarak tanımladı; Berlitz ve Moore'un anlatısı 1980'ler boyunca bu komplo kuramının baskın biçimi oldu.

Roswell enkazının gerçekte ne olduğu, yani Sovyet nükleer denemelerini algılamak için yürütülen çok gizli Mogul Projesi'ne ait insansız bir balon dizisinden geldiği, sitedeki Roswell 1947 sayfasında ayrıntılı anlatılıyor. ABD'nin tanımlanamayan hava olaylarını resmî olarak inceleme tarihi için UFO'dan UAP'ye sayfasına bakılabilir.

Eleştiriler: Larry Kusche ve kanıtlar

Berlitz'in en etkili eleştirmeni, 1975'te The Bermuda Triangle Mystery: Solved (Bermuda Üçgeni Gizemi: Çözüldü) kitabını yayımlayan araştırma kütüphanecisi ve pilot Larry Kusche oldu. Kusche konuyu, kütüphanede kendisine yöneltilen soruları yanıtlamak için araştırmaya başlamıştı. Kusche, Berlitz'in anlatımlarıyla görgü tanıklarının, olaylara karışanların ve ilk kayıtların ifadeleri arasında çok sayıda hata ve tutarsızlık buldu. Yöntemi çoğu zaman basitti: kaybolma olaylarının yaşandığı tarihlere ait gazeteleri tarıyor, hikâyelerde hiç anılmayan fırtına gibi olağan açıklamaları buluyordu.

Kusche'nin bulduğu örnekler çarpıcıdır. Berlitz'in bir gizem olarak sunduğu dünya turu yatçısı Donald Crowhurst'ün kayboluşunda aksini gösteren açık kanıtlar vardı. Berlitz'in bir Atlantik limanından üç gün sonra iz bırakmadan kaybolduğunu yazdığı cevher gemisi, aslında Pasifik'teki aynı adlı bir limandan üç gün sonra kaybolmuştu. Berlitz ve benzeri yazarlar kimi zaman fırtınalardan hiç söz etmemiş, meteoroloji kayıtları tersini gösterirken kayıpları sakin havada yaşanmış gibi anlatmıştı. Üçgen'in gizemli etkisine bağlanan olayların önemli bir kısmının bölgenin çok dışında gerçekleştiği de ortaya çıktı. Kusche, Berlitz'i kanıt uydurmak ve hiçbir temeli olmayan gizemler icat etmekle suçladı.

Diğer kitapları

• Mysteries from Forgotten Worlds (1972)
• Doomsday 1999 A.D. (1981)
• Native Tongues (1982)
• Atlantis: The Eighth Continent (1984)
• The Lost Ship of Noah: In Search of the Ark at Ararat (1987): Ağrı Dağı'nda Nuh'un gemisi arayışı üzerine
• World of the Incredible but True (1988)
• World of Strange Phenomena (1995)

Kitapları

• Bermuda Şeytan Üçgeni (Charles Berlitz): iddiaları ve verilerin cevabı (1974)

Bilimle ilişkisi ve mirası

Berlitz bir bilim insanı değildi ve bilime doğrudan bir katkısı olmadı. Onun asıl uzmanlığı dildi; yazdığı konuşma kılavuzları, cep sözlükleri ve geliştirilmesinde rol oynadığı plaklı ve kasetli dil kursları, kamusal hayattaki en sağlam katkısıdır. Paranormal kitapları ise bilimin nasıl çalıştığını, daha doğrusu nasıl çalışmadığını gösteren örnekler olarak bugün de anılır: seçilmiş olaylar, doğrulanmamış tanıklıklar ve atlanan doğal açıklamalar üzerine kurulu anlatılar.

Bu açıdan Berlitz, On İkinci Gezegen'in yazarı Zecharia Sitchin ya da Tanrıların Parmak İzleri'nin yazarı Graham Hancock gibi, kayıp uygarlıkları ve dünya dışı ziyaretçileri ana akım okura taşıyan yazarlar kuşağına aittir. Bu türe karşı en bilinen cevaplardan biri, Carl Sagan'ın şüpheci düşünceyi savunduğu Karanlık Bir Dünyada Bilimin Mum Işığı kitabıdır.

Berlitz'in bıraktığı en kalıcı iz, Bermuda Üçgeni'nin ve Roswell'in popüler kültürde birer efsaneye dönüşmesindeki payıdır. İki efsane de onun kitaplarından onlarca yıl sonra filmlerde, dizilerde ve belgesellerde yaşamaya devam ediyor; bu olayların kayıtlarla karşılaştırılması ise iddiaların büyük ölçüde olağan açıklamaları olduğunu gösteriyor.