Valeri Polyakov
Rus hekim-kozmonot Valeri Polyakov, Mir istasyonunda kesintisiz 437 gün kalarak tek seferde en uzun uzay uçuşu rekorunu kırdı ve insan bedeninin bir Mars yolculuğuna dayanıp dayanamayacağını kendi üzerinde sınadı.
- Doğum tarihi
- 27 Nisan 1942
- Ülke
- Sovyetler Birliği / Rusya
- Görevi
- Kozmonot, uzay hekimi
- Kurum
- Tıbbi ve Biyolojik Problemler Enstitüsü (Moskova)
- Rolü
- Astronot
- Ölüm tarihi
- 7 Eylül 2022
Valeri Vladimiroviç Polyakov (27 Nisan 1942 – 7 Eylül 2022), Sovyet ve Rus kozmonot, uzay hekimidir. 8 Ocak 1994'te gittiği Mir uzay istasyonundan 22 Mart 1995'te döndü; kesintisiz 437 gün 17 saat 58 dakika süren bu görev, bugün hâlâ tek seferde yapılmış en uzun insanlı uzay uçuşudur. Polyakov bu süre boyunca hem mürettebatın hekimi hem de deneklerden biriydi. Amacı, uzun süreli mikro yerçekimi ortamının insan bedenini nasıl etkilediğini ve bir insanın Mars'a uzanan uzun bir yolculuktan sonra çalışabilecek durumda kalıp kalmayacağını görmekti.
Tula'dan uzay tıbbına
Polyakov, Sovyetler Birliği'nin Tula kentinde Valeri İvanoviç Korşunov adıyla doğdu; 1957'de üvey babasının soyadını aldı. 1959'da Tula'da liseyi bitirdi ve tıp eğitimini Moskova'daki I. M. Seçenov 1. Moskova Tıp Enstitüsü'nde aldı. Uzay tıbbına yönelmesinde, 1964'te Voshod 1 ile uzaya çıkan ilk hekim Boris Yegorov'un uçuşu belirleyici oldu. Havacılık ve uzay tıbbı alanındaki uzmanlığını, Moskova'daki Tıbbi ve Biyolojik Problemler Enstitüsü'nde edindi.
22 Mart 1972'de kozmonot adaylarının üçüncü tıp grubuna seçildi. Ancak ilk uçuşuna kadar on altı yıl beklemesi gerekecekti.
İlk uçuş: Mir'de 240 gün
Polyakov 29 Ağustos 1988'de Soyuz TM-6 ile uzaya çıktı. Araçta komutan Vladimir Lyahov ve Afganistan'ın ilk kozmonotu Abdul Ahad Mohmand da vardı. Lyahov ve Mohmand kısa ziyaretin ardından Dünya'ya döndü; Polyakov ise istasyonda kalarak o sırada Mir'de bir yıllık görevlerini sürdüren Vladimir Titov ve Musa Manarov'a katıldı, onlar döndükten sonra da sonraki ekiple çalışmaya devam etti. 27 Nisan 1989'da Soyuz TM-7 ile döndüğünde uzayda 240 gün 22 saat 34 dakika kalmıştı.
Döndükten sonra söylediği ilk sözlerin "We can fly to Mars", yani "Mars'a uçabiliriz" olduğu aktarılır. Bu cümle, sonraki uçuşunun da özeti gibiydi.
437 gün: Mars'a giden yolun provası
Polyakov ikinci uçuşuna 8 Ocak 1994'te Soyuz TM-18 ile başladı. Yanında komutan Viktor Afanasyev ve uçuş mühendisi Yuri Usaçov vardı. Araç 10 Ocak'ta Mir'e kenetlendi ve üçlü istasyonun 15. sürekli mürettebatı oldu. Ekibin yürüttüğü 25 deneyin ağırlık noktası uzay tıbbıydı. Afanasyev ve Usaçov 179 gün sonra döndü; Polyakov ise istasyonda kaldı ve arka arkaya gelen ekiplerle çalışmayı sürdürdü.
Polyakov bu görevi gönüllü olarak üstlenmişti. Soru basitti ama yanıtı bilinmiyordu: insan bedeni, bir Mars yolculuğunun gerektirdiği kadar uzun süre ağırlıksız ortamda kaldıktan sonra ne durumda olur? Kemik ve kas kaybı, kalp ve dolaşım sistemi, uyku ve ruh hâli gibi konulardaki genel bilgiye Uzay insan vücudunu nasıl değiştirir? sayfasından ulaşılabilir.
9 Ocak 1995'te uzaydaki 366. gününü doldurarak, Titov ile Manarov'un elindeki önceki rekoru geride bıraktı. Görevi sırasında istasyon tarihî bir ziyaret de aldı: 6 Şubat 1995'te ABD'nin Discovery mekiği, STS-63 göreviyle Mir'e 11 metre kadar yaklaştı. Bu, bir Amerikan mekiğiyle Mir arasındaki ilk buluşmaydı. İstasyonda Polyakov'la birlikte Aleksandr Viktorenko ve Yelena Kondakova bulunuyordu; mekiğin pilotu ise Eileen Collins'ti. Discovery'deki ekipte, 1988'de Polyakov'la Mir'i paylaşan Vladimir Titov da vardı.
Polyakov, 22 Mart 1995'te Viktorenko ve Kondakova ile birlikte Soyuz TM-20 kapsülüyle Dünya'ya döndü. Görev 437 gün 17 saat 58 dakika sürmüştü; Polyakov bu sürede Dünya çevresinde yaklaşık 7.000 tur atmıştı. İnişten sonra taşınmayı kabul etmedi ve kapsülden yakındaki bir sandalyeye kendi ayaklarıyla yürüdü. Bu küçük gösteri bilinçliydi: uzun bir yolculuktan sonra bir insanın Mars yüzeyinde çalışabilecek fiziksel durumda kalabileceğini göstermek istiyordu.
Ruh hâli ve çalışma gücü
Uçuş boyunca ve sonrasında yapılan ölçümler, Polyakov'un uçuşun ilk haftalarında ve Dünya'ya dönüşte ruh hâlinde belirgin bir düşüş yaşadığını, iş yükünü de daha ağır algıladığını gösterdi. Ancak ikinci aydan on dördüncü aya kadar ruh hâli uçuş öncesindeki düzeyde dengede kaldı. Araştırmacılar buradan, insanlı Mars görevleri gibi çok uzun uçuşlarda da dengeli bir ruh hâlinin ve genel çalışma kapasitesinin korunabileceği sonucunu çıkardı. Bir Mars yolculuğunun ne kadar süreceğine ilişkin hesaplar için Mars'a gitmek ne kadar sürer? sayfasına bakılabilir.
Verileri göster
| Valeri Polyakov (Mir, 1994-1995) | 437,7 |
|---|---|
| Sergey Avdeyev (Mir, 1998-1999) | 379,6 |
| Oleg Kononenko (ISS, 2023-2024) | 373,8 |
| Sergey Prokopyev (ISS, 2022-2023) | 370,9 |
| Vladimir Titov ve Musa Manarov (Mir, 1987-1988) | 365,9 |
Uçuş sonrası yıllar
Polyakov, Haziran 1995'te kozmonotluktan emekli oldu. İki uçuşla uzayda toplam 678 günün biraz üzerinde kalmıştı; bu toplam süre rekoru 1999'da üç görevle 747 güne ulaşan Sergey Avdeyev tarafından geçildi. Emekliliğinin ardından Moskova'da uzun süreli uzay görevlerinin tıbbi yönlerini denetleyen bir yöneticilik görevine geçti ve Rusya Baş Tıp Komisyonu'nda yer aldı. 1999'da, uluslararası bir uzay istasyonu mürettebatının uçuşunu yeryüzünde canlandıran SFINCSS-99 deneyine katıldı. Uluslararası Astronotik Akademisi'nin de üyesiydi ve uzay görevlerinin yaşam bilimleri ile tıbbi yönleri üzerine çok sayıda çalışma yayımladı.
Aldığı ödüller arasında Sovyetler Birliği Kahramanı ve Rusya Federasyonu Kahramanı unvanları, Lenin Nişanı, Fransa'nın Legion d'honneur nişanı ve 1999'da Asturias Prensi Ödülü bulunuyor. Polyakov 7 Eylül 2022'de Moskova'da, 80 yaşında hayatını kaybetti.
Neden önemli?
Polyakov'un 1995'te kırdığı rekor, aradan otuz yılı aşkın süre geçmesine karşın hâlâ aşılamadı. Daha önemlisi, Polyakov uzun uçuşları bir dayanıklılık gösterisi olarak değil, bir tıp deneyi olarak gördü. Kendi bedenini ve ruh hâlini veri kaynağına dönüştürdü, inişte kapsülden yürüyerek çıkarak da Mars'a giden yolun insan açısından kapalı olmadığını göstermeye çalıştı.
Kısaca
- 1942'de Tula'da doğdu; tıp eğitimi aldı ve uzay tıbbında uzmanlaştı.
- 1972'de kozmonot adayı olarak seçildi; ilk uçuşunu 1988'de yaptı ve Mir'de 240 gün kaldı.
- 8 Ocak 1994 – 22 Mart 1995 arasında Mir'de kesintisiz 437 gün 17 saat 58 dakika kaldı; bu, tek seferde en uzun uzay uçuşu rekorudur.
- Görevin amacı, uzun bir Mars yolculuğunun insan bedenine etkisini anlamaktı.
- İnişten sonra kapsülden yürüyerek çıktı.
- İki uçuşta uzayda toplam 678 günün biraz üzerinde kaldı; 2022'de Moskova'da öldü.
