Michio Kaku

Michio Kaku kimdir?

Michio Kaku (d. 24 Ocak 1947, San Jose, Kaliforniya), Japon kökenli Amerikalı teorik fizikçi, fütürist ve popüler bilim yazarıdır. New York Şehir Koleji'nde (City College of New York) teorik fizik alanında Henry Semat Kürsüsü profesörüdür. Akademik çevrede sicim teorisinin "alan kuramı" biçiminde yazılmasına yaptığı katkıyla, geniş kitle önünde ise paralel evrenleri, zaman yolculuğunu, yıldızlararası seyahati ve bilimkurgu teknolojilerini anlatan çok satan kitapları ve televizyon programlarıyla tanınır. İmkânsızın Fiziği (2008), Geleceğin Fiziği (2011), Zihnin Geleceği (2014) ve Tanrı Denklemi (2021) New York Times çok satanlar listesine girdi.

Kaku'nun bu sayfada yer almasının nedeni, bilimle bilimkurguyu bilinçli olarak yan yana getirmesidir. Kitaplarında Uzay Yolu'nun fazerlerinden Doctor Who'nun TARDIS'ine kadar kurgu teknolojilerini, bugünkü fizik yasalarıyla mümkün olup olmadıklarını tartmak için bir giriş kapısı olarak kullanır.

Hayatı

Kaku 1947'de Kaliforniya'nın San Jose kentinde, ikinci kuşak Japon-Amerikalı bir ailenin çocuğu olarak doğdu. Anne ve babası İkinci Dünya Savaşı sırasında Japon kökenli Amerikalıların toplandığı Tule Gölü Savaş Yerleşim Merkezi'nde tutulmuş, orada tanışmışlardı. Kaku'nun anlattığına göre fiziğe yönelmesinde, Albert Einstein'ın öldüğü gün çekilmiş çalışma masası fotoğrafı etkili oldu: Einstein'ın birleşik alan kuramını tamamlayamadan öldüğünü öğrenmek, onu bu soruya hayatını adamaya yöneltti.

Lise yıllarında bir bilim fuarı için ailesinin garajında 2,3 MeV gücünde bir parçacık hızlandırıcı kurdu. Hurda metal ve yaklaşık 35 kilometre telle yapılan bu düzenek, antimadde üretecek kadar güçlüydü. Albuquerque'deki Ulusal Bilim Fuarı'nda fizikçi Edward Teller'in dikkatini çekti; Teller onu himayesine aldı ve Hertz Mühendislik Bursu'nu kazanmasını sağladı. Kaku 1968'de Harvard'dan fizik sınıfının birincisi olarak summa cum laude derecesiyle mezun oldu. Aynı yıl Vietnam Savaşı sırasında askere alınmak üzereyken ABD Ordusu'na katıldı ve 1970'e kadar orduda kaldı; eğitimini tamamlasa da Vietnam'a gönderilmedi.

Doktorasını Kaliforniya Üniversitesi Berkeley'deki Radyasyon Laboratuvarı'nda yaptı ve 1972'de tamamladı; aynı yıl Princeton Üniversitesi'nde ders vermeye başladı. Öğrencilik yıllarında dinlediği Pacifica radyo ağındaki programların etkisiyle, akıl hocası Teller'in yolunda nükleer silah geliştirmek yerine araştırma, öğretim ve bilim iletişimini seçtiğini anlatır.

Bilime katkısı: sicim alan kuramı

Kaku'nun akademik çalışmaları sicim teorisi, süperkütleçekim, süpersimetri ve hadron fiziği üzerine yoğunlaşır. En çok bilinen katkısı, 1974'te Osaka Üniversitesi'nden Keiji Kikkawa ile birlikte yazdığı makalelerdir: bu çalışmalar sicim teorisini bir "alan kuramı" biçiminde, yani parçacık fiziğinin alışılmış diliyle yazan ilk makaleler arasında yer alır. Kaku ile Kikkawa, ışık konisi koordinatlarındaki sicimin ikinci kuantumlanmasını da açık biçimde tarif ettiler. Sicim teorisinin temel fikri, evrenin en küçük yapı taşlarının nokta parçacıklar değil titreşen minik sicimler olduğudur; ayrıntısı Sicim teorisi sayfasında.

Kaku 1973 ve 1990'da Princeton'daki İleri Araştırmalar Enstitüsü'nde konuk araştırmacı ve üye olarak bulundu. Kuantum alan kuramı ve sicim teorisi üzerine ders kitapları da yazdı; bunlar arasında Quantum Field Theory: A Modern Introduction (1993) ve Introduction to Superstrings and M-Theory (1999) sayılabilir.

Uzay ve bilimkurgu temalı kitapları

Kaku'nun popüler kitapları, evrenin yapısından insanlığın uzaydaki geleceğine uzanan geniş bir yelpazeye yayılır:

• Hiperuzay (Hyperspace, 1994): Daha yüksek boyutları anlatır. Kitabın ana fikri, doğadaki dört temel kuvvetin (güçlü ve zayıf çekirdek kuvvetleri, elektromanyetizma ve kütleçekim) daha fazla boyutta daha uyumlu ve sade bir biçimde tarif edilebileceğidir. Son bölümleri solucan deliklerine, paralel evrenlere ve evrenin sonuna ayrılır. New York Times ve Washington Post tarafından yılın en iyi bilim kitapları arasında gösterildi.
• Paralel Dünyalar (Parallel Worlds, 2004): Büyük Patlama'dan şişme kuramına, M-teorisinden kuantum mekaniğinin çok dünyalar yorumuna kadar çoklu evren fikrini tartışır; evrenin "büyük donma" ile soğuyup ölmesi hâlinde uygarlığın daha genç bir evrene kaçıp kaçamayacağını sorar. Birleşik Krallık'ta Samuel Johnson Kurgu Dışı Ödülü'nün aday listesine girdi.
• Einstein'ın Kozmosu (Einstein's Cosmos, 2004): Einstein'ın uzay ve zaman anlayışımızı nasıl değiştirdiğini anlatır.
• İmkânsızın Fiziği (Physics of the Impossible, 2008): Görünmezlik, güç alanları, ışınlanma ve zaman yolculuğu gibi bilimkurgu teknolojilerini üç sınıfa ayırır. I. sınıf, bugün mümkün olmayan ama bilinen fizik yasalarını çiğnemeyen ve bir iki yüzyılda kısmen gerçekleşebilecek teknolojilerdir; ışınlanma ve gelişmiş görünmezlik bu gruptadır. II. sınıf, bilgimizin tam sınırında duran, binlerce ya da milyonlarca yılda ulaşılabilecek teknolojilerdir; zaman yolculuğu buraya girer. III. sınıf ise sürekli devinim makineleri ve geleceği önceden görme gibi bilinen fizik yasalarını çiğneyen fikirlerdir. Kitabın kapağında Doctor Who'nun TARDIS'i yer alır; fazerler üzerinden lazerlerin nasıl çalıştığı anlatılır.
• Geleceğin Fiziği (Physics of the Future, 2011) ve Zihnin Geleceği (The Future of the Mind, 2014): Bilimin 2100 yılına kadar günlük yaşamı ve insan zihnini anlama çabasını nasıl değiştirebileceğini tartışır.
• İnsanlığın Geleceği (The Future of Humanity, 2018): Alt başlığından da anlaşılacağı gibi Mars'ı Dünya'ya benzetme, yıldızlararası yolculuk ve insanlığın Dünya dışındaki geleceğini ele alır.
• Tanrı Denklemi (The God Equation, 2021): Her şeyin kuramı arayışını, yani Einstein'ın tamamlayamadığı birleşik kuram hedefini anlatır.
• Quantum Supremacy (2023): Kuantum bilgisayarlarının getirebileceği değişimi konu alır.

Kitapların hepsi aynı ölçüde övgü almadı. Hiperuzay için 1996'da The Observatory dergisinde yazan Ian Crawford, kaynak gösterme özensizliğini ve aşırı genellemeleri eleştirdi. The Economist de İmkânsızın Fiziği'nde fiziği iyi anlatma çabasını takdir ederken metnin Uzay Yolu göndermeleriyle dolu olduğunu not etti. Buna karşılık Sunday Times'ta Bryan Appleyard, Kaku'yu karmaşık fikirleri dramatize etmekte yetenekli bir anlatıcı olarak niteledi.

Televizyon, radyo ve uzay üzerine görüşleri

Kaku, BBC, Discovery Channel, History Channel ve Science Channel için çok sayıda özel program sundu. Şubat 2006'da BBC'nin zamanın doğasını inceleyen dört bölümlük Time belgeselini, 28 Ocak 2007'de Discovery Channel'ın gelecek 50 yılı konu alan 2057 programını, 2008'de BBC'nin Visions of the Future belgeselini sundu. 1 Aralık 2009'da Science Channel'da başlayan 12 bölümlük Sci Fi Science: Physics of the Impossible dizisinde zaman yolculuğu, paralel evrenler ve warp sürücüsü gibi fikirlerin bilimsel temelini, bu teknolojilerin ilk örnekleri üzerinde çalışan bilim insanlarıyla ve bilimkurgu hayranlarıyla konuşarak anlattı. History Channel'ın Universe belgeselinde de konuk oldu. Radyoda New York'taki WBAI istasyonunda haftalık Exploration programını yaptı; Nisan 2006'da ABD'de 90 ticari radyo istasyonunda yayımlanan Science Fantastic programını başlattı.

Kaku, uzay keşfinin güçlü bir savunucusudur ve insanlığın nihai geleceğinin Güneş Sistemi dışındaki gezegenlerde olabileceğini düşünür; ancak NASA'nın maliyet açısından verimsiz bulduğu bazı görevlerini eleştirir. Cassini-Huygens sondasının radyoizotop termoelektrik jeneratörlerinde taşıdığı yaklaşık 33 kilogram plütonyum nedeniyle, Dünya yakınından geçiş manevrası sırasında bir kaza olması hâlinde ortaya çıkabilecek riskleri gündeme getirdi ve NASA'nın risk değerlendirmesini eleştirdi. Uzay çöpü tehlikesine de dikkat çekti. Uygarlıkları enerji kullanımına göre sınıflandıran Kardaşev ölçeğini sık kullanır; iklim değişikliğini ve terörizmi, insanlığın "0. tip" uygarlıktan "1. tip" uygarlığa geçişini tehdit eden başlıca tehlikeler olarak görür. Dünya dışı yaşamın varlığını kesin saydığını söyler ve SETI çalışmalarını destekler; bu araştırmaların bugünkü durumu Dünya dışı yaşam arayışı sayfasında.

Ödülleri

• Klopsteg Anma Ödülü (Amerikan Fizik Öğretmenleri Derneği, 2008): "Physics of the Impossible" başlıklı konuşmasıyla.
• Sir Arthur Clarke Yaşam Boyu Başarı Ödülü (2021): Teorik fizikçi, fütürist ve bilimi yaygınlaştıran biri olarak olağanüstü katkıları nedeniyle; ödül, bilimkurgu yazarı Arthur C. Clarke'ın adını taşır.
• Hertz Mühendislik Bursu: Lise yıllarında yaptığı parçacık hızlandırıcıyla kazandı.

Kitapları

• Hiperuzay (Michio Kaku): konusu, bilimi ve okuma rehberi (1994)
• Paralel Dünyalar (Michio Kaku): konusu, bilimi ve okuma rehberi (2004)
• Olanaksızın Fiziği (Michio Kaku): konusu, bilimi ve okuma rehberi (2008)
• Geleceğin Fiziği (Physics of the Future, Michio Kaku): konusu ve rehberi (2011)
• İnsanlığın Geleceği (Michio Kaku): konusu, bilimi ve okuma rehberi (2018)
• Tanrı Denklemi (The God Equation, Michio Kaku): konusu, bilimi ve rehberi (2021)

Etkisi

Kaku, Carl Sagan ve Neil deGrasse Tyson gibi isimlerle birlikte, bilimi televizyon ve radyo yoluyla geniş kitlelere taşıyan bilim iletişimcileri arasında anılır. Onun ayırt edici yanı, bilimkurgu yapıtlarını ciddiye alması ve okura "Bu neden bugün mümkün değil, ne zaman mümkün olabilir?" sorusunu sordurmasıdır. Eleştirmenler zaman zaman spekülatif fikirleri fazla iyimser sunduğunu söylese de, onun kitapları ve programları sayısız okuru sicim teorisi, çoklu evren ve yıldızlararası yolculuk gibi zor konularla tanıştırdı.