Chris Lintott

Chris Lintott kimdir?

Christopher John Lintott (doğumu 26 Kasım 1980), İngiliz astrofizikçi, bilim iletişimcisi ve yazardır. Oxford Üniversitesi Fizik Bölümü'nde astrofizik profesörüdür; 2023'ten beri Londra'daki Gresham College'ın astronomi profesörlüğü kürsüsünde de oturur. Geniş kitle onu, BBC'nin 1957'den beri yayımlanan astronomi programı The Sky at Night'ın sunucusu olarak tanır. Bilim dünyasındaki asıl izi ise gönüllülerin internet üzerinden galaksi sınıflandırdığı Galaxy Zoo projesinin kurucularından olması ve bu projeden doğan yurttaş bilimi platformu Zooniverse'ü yıllarca yönetmesidir. Uzay temalı kitapları kurgu değildir: evrenin tarihini, gökyüzündeki en çarpıcı yerleri ve sıradan insanların keşiflere nasıl ortak olduğunu anlatan popüler bilim kitaplarıdır.

Uzay Gündem'in kitaplık bölümünde bilimkurgu romanlarının yanında, gerçek astronomiyi anlatan kitaplar da yer alır. Lintott bu ikinci grubun güncel adlarındandır; hem araştırmacı hem anlatıcı olarak çalışan az sayıdaki gökbilimciden biridir.

Hayatı

Lintott, İngiltere'nin güneybatısındaki Devon kontluğunda, Torbay'de doğdu. Torquay Boys' Grammar School'da okudu, ardından Cambridge Üniversitesi'ne bağlı Magdalene College'da doğa bilimleri (Natural Sciences) lisansı aldı. Doktorasını University College London'da (UCL) yaptı ve 2006'da astrofizik doktoru oldu. Doktora tezi yıldız oluşumunun ilk evrelerini inceliyordu; danışmanları Ofer Lahav ve Jonathan Rawlings'ti. Bu dönemde özellikle kükürt içeren moleküllerin, yeni doğmakta olan yıldızların çevresinde birer iz gibi kullanılabileceği üzerine astrokimya modelleri üzerinde çalıştı.

Doktoradan sonra Oxford'a geçti ve 2006-2010 arasında Somerville College'da genç araştırma bursiyeri (Fulford junior research fellow) olarak çalıştı. 2010-2012 arasında Chicago'daki Adler Planetaryumu'nda yurttaş bilimi girişimlerinin direktörlüğünü üstlendi; aynı yıllarda (2010-2014) Greenwich'teki Ulusal Denizcilik Müzesi'nin astronomi mütevellisi oldu. Bugün Oxford'da galaksilerin evrimi üzerine çalışıyor, New College'ın araştırma üyesi ve fizik bölümündeki hesaplamalı kozmoloji ve yurttaş bilimi programlarının yürütücüleri arasında yer alıyor. Gresham College'daki kürsüsü, 1596'ya uzanan köklü bir kamusal ders geleneğinin parçasıdır; bu görevde herkese açık astronomi dersleri verir.

Akademi dışında da renkli bir hayatı var: tenisin eski bir biçimi olan real tennis oynuyor, Oxford Üniversitesi kulübünü temsil ediyor ve 2022 Real Tennis Dünya Şampiyonası ile 2023 Kadınlar Dünya Şampiyonası'nda yorumculuk yaptı. Oxford'da bilim temalı bir komedi gecesi de düzenliyor.

The Sky at Night ve Patrick Moore

Lintott'un ekranla tanışması çok gençken oldu. Gece Gökyüzü (The Sky at Night) programına ilk kez 2000'de konuk olarak çıktı. Programın efsanevi sunucusu Patrick Moore'un yanında giderek daha sık görünmeye başladı ve onun ortak sunucusu oldu. Moore'un 1957'den beri kaçırdığı tek bölüm olan Temmuz 2004 yayınını tek başına Lintott sundu. Moore Aralık 2012'de ölünce programın yükü büyük ölçüde onun omuzlarına kaldı. Şubat 2013'ten itibaren önce Lucie Green ile (Aralık 2013'e kadar), Şubat 2014'ten sonra da Maggie Aderin-Pocock ile birlikte programı sunmaya devam ediyor.

Uzay kitapları

Lintott'un ilk kitapları, Patrick Moore ve Queen grubunun gitaristi olarak tanınan ve astronomiye ilgisiyle bilinen Brian May ile birlikte yazıldı. Bu üçlünün ortak çalışmaları, bilim iletişiminde alışılmadık bir buluşma olarak dikkat çekti.

• Bang! – The Complete History of the Universe (2006): Patrick Moore ve Brian May ile birlikte. Evrenin Büyük Patlama'dan uzak geleceğe uzanan öyküsünü genel okura anlatan resimli bir kitap. Konunun kuramsal arka planı için Büyük Patlama'nın tarihçesi sayfamıza bakabilirsiniz.
• The Cosmic Tourist: The 100 Most Awe-inspiring Destinations in the Universe (2012): yine Moore ve May ile. Güneş Sistemi'ndeki gezegen ve uydulardan uzak galaksilere kadar evrenin en dikkat çekici yüz "durağını" bir gezi rehberi kurgusuyla tanıtır.
• The Crowd and the Cosmos: Adventures in the Zooniverse (2019): Oxford University Press'ten çıkan ilk tek yazarlı kitabı. Galaxy Zoo'nun ve ardından gelen Zooniverse projelerinin hikâyesini, gönüllülerin yaptığı keşifler üzerinden anlatır; büyük veri çağında insan gözünün ve merakının bilime ne kattığını sorgular.
• Our Accidental Universe: Stories of Discovery from Asteroids to Aliens (2024): astronomideki pek çok önemli buluşun planlanmış bir aramanın değil, rastlantının, beklenmedik bir gözlemin ürünü olduğunu anlatan kitap. Asteroitlerden başka dünyalarda yaşam arayışına kadar uzanan örneklerle bilimin gerçekte nasıl ilerlediğini gösterir.

Bu kitapların ortak yönü, okuru bir bilgi yığınıyla karşılamak yerine bilimin içeriden nasıl yapıldığını göstermesidir. Özellikle son iki kitap, Lintott'un kendi araştırma deneyimine dayanır.

Bilime katkısı: Galaxy Zoo ve Zooniverse

Lintott'un bilime en büyük katkısı, profesyonel astronomların tek başına baş edemeyeceği veri yığınlarını gönüllülerle birlikte işleme fikrini büyük ölçekte hayata geçirmesidir. Oxford'daki meslektaşı Kevin Schawinski, Sloan Dijital Gökyüzü Taraması'nın (SDSS) çektiği 900 bini aşkın galaksiyi tek tek gözle sınıflandırmak zorunda kalınca ikili farklı bir yol denedi: görüntüleri internete koyup herkesin galaksilerin sarmal mı eliptik mi olduğunu işaretlemesini istediler. Galaxy Zoo 11 Temmuz 2007'de açıldı. İlk 24 saatte site saatte 70 bine yakın sınıflandırma alıyordu. İlk yılın sonunda 100 binden fazla gönüllü, yaklaşık 900 bin galaksi için 40 milyonu aşkın sınıflandırma yapmıştı. Bu, bilgisayar algoritmalarının o yıllarda güvenilir biçimde yapamadığı bir işti; insan gözü, şekil tanımada makinelerden hâlâ üstündü.

Proje kısa sürede beklenmedik keşifler de getirdi. Hollandalı öğretmen Hanny van Arkel 2007'de, IC 2497 adlı sarmal galaksinin yanında tuhaf, yeşil bir bulut fark etti. Daha sonra "Hanny'nin nesnesi" (Hanny's Voorwerp) adıyla anılan bu yapının, galaksinin merkezindeki ve bugün sönmüş olabilecek bir kuasarın ışığıyla iyonlaşmış dev bir gaz bulutu olduğu anlaşıldı; yani binlerce yıl önceki bir parlamanın "yankısı". Nesne, Dünya'dan yaklaşık 650 milyon ışık yılı uzaktadır ve Hubble Uzay Teleskobu ile de görüntülendi. Yine gönüllülerin forumda dikkat çektiği "yeşil bezelye" (Green Pea) galaksileri, çok yoğun yıldız oluşturan küçük, sıkışık galaksiler olarak 2009'da bilimsel bir makaleyle tanımlandı. Bunlar bugün, evrenin ilk dönemlerinde nötr hidrojeni yeniden iyonlaştıran ilk galaksilerin yakın evrendeki benzerleri olarak inceleniyor.

Galaxy Zoo'nun başarısı üzerine 12 Aralık 2009'da Zooniverse kuruldu. Lintott bu platformun on beş yılı aşkın süre baş araştırmacılığını (PI) yürüttü; Eylül 2023'te görevi Laura Trouille'e devretti. Oxford Üniversitesi, Adler Planetaryumu ve Minnesota Üniversitesi'nin ortaklığıyla yürüyen platform, bugün iki milyonu aşkın gönüllüye ulaştı ve yüzlerce hakemli makaleye veri sağladı. Projeler astronominin çok ötesine geçti: Ay yüzeyini inceleyen Moon Zoo, Güneş'ten kopan koronal kütle atımlarını izleyen Solar Stormwatch ve tarih, ekoloji, tıp alanlarında onlarca proje bunlardan birkaçıdır.

Uzay açısından en ünlü örnek, 2010'un sonunda açılan Planet Hunters'tır. Gönüllüler NASA'nın Kepler teleskobunun yıldız parlaklık ölçümlerine bakarak, önünden gezegen geçen yıldızların ışığındaki küçük düşüşleri aradı. Bu yolla 2012'de, dört yıldızlı bir sistemde kararlı yörüngede dolanan ilk gezegen olan PH1b bulundu. Gönüllüler, sonradan çok tartışılacak olan KIC 8462852'nin (Boyajian Yıldızı) alışılmadık ışık düşüşlerini de ilk fark edenler arasındaydı. Yöntemin ayrıntıları için Ötegezegenler nasıl bulunur? ve Ötegezegenler sayfalarımıza bakabilirsiniz.

Lintott'un güncel araştırmaları da aynı soruyu sürdürüyor: büyük gökyüzü taramalarının ürettiği devasa veride alışılmadık, "tuhaf" nesneleri makine öğrenmesi ve insan gözünü birleştirerek nasıl bulabiliriz? Galaksi evriminin yanı sıra Güneş Sistemi'ne dışarıdan gelen yıldızlararası cisimler üzerine çalışmalar da ilgi alanları arasında.

Ödülleri

• Kraliyet Astronomi Derneği üyesi (FRAS)
• Royal Society Kohn Ödülü (2011), bilimi kamuoyuyla buluşturmadaki çalışmaları için
• Oxford İnternet Enstitüsü İnternet ve Toplum Ödülü (2013)
• Amerikan Astronomi Derneği'nin Beatrice M. Tinsley Ödülü (2014)
• Fizik Enstitüsü'nün (IOP) Kelvin Madalyası ve Ödülü (2015)
• Amerikan Astronomi Derneği Legacy Fellow unvanı (2020)

Bu ödüllerin önemli bir bölümü, Galaxy Zoo ve Zooniverse ile bilim yapma biçimine getirdiği yenilik ve bilimi kamuoyuyla buluşturma çabası için verildi.

Etkisi

Lintott'un etkisi iki yönlü. Bir yanda, astronomi verisinin hızla büyüdüğü bir çağda "yurttaş bilimi" kavramını ciddi bir araştırma yöntemine dönüştürdü. Lintott ve ekibi, sıradan insanların görüntülere bakıp düşünerek araştırmaya doğrudan katkı verebileceğini gösterdi ve bu model başka bilim dallarına da yayıldı. Hanny van Arkel gibi gönüllülerin adlarının bilimsel keşiflerle birlikte anılması, bilimin yalnız uzmanlara ait olmadığı fikrini güçlendirdi.

Öte yanda Lintott, Patrick Moore'dan devraldığı televizyon geleneğini yeni kuşağa taşıyan bir köprü oldu. Kitapları ve programlarıyla, Carl Sagan gibi öncülerin açtığı yolda, gökyüzünün hem bir merak hem de herkesin katılabileceği bir araştırma alanı olduğunu anlatmaya devam ediyor. Evrenin büyük yapısını merak edenler evrenin büyük ölçekli yapısı sayfamızla devam edebilir.