Brian Greene

Brian Greene kimdir?

Brian Randolph Greene (d. 9 Şubat 1963, New York), sicim kuramı üzerine araştırmalarıyla tanınan Amerikalı teorik fizikçi ve popüler bilim yazarıdır. Columbia Üniversitesi'nde fizik ve matematik profesörü, üniversitenin kuramsal fizik merkezinin direktörüdür. Geniş kitleler onu, sicim kuramını ilk kez milyonlarca okura anlatan Evrenin Zarafeti (The Elegant Universe, 1999) ile tanıdı. Bu kitap ve ardından gelen Evrenin Dokusu (2004), Saklı Gerçeklik (2011) ve Until the End of Time (2020), The New York Times çok satanlar listesinin ilk onuna girdi.

Greene, iki kitabından uyarlanan ve sunuculuğunu yaptığı PBS NOVA belgesel dizileriyle, 2008'de eşi Tracy Day ile birlikte kurduğu Dünya Bilim Festivali'yle ve sinema ile televizyondaki konuk görünümleriyle günümüzün en tanınan bilim anlatıcılarından biri oldu.

Hayatı

Greene, New York'ta Yahudi bir ailede doğdu. Babası Alan Greene, gençliğinde vodvil sahnelerinde çıkmış, daha sonra ses eğitmeni ve besteci olarak çalışmıştı. 1980'de New York'un ünlü fen lisesi Stuyvesant'ı bitirdi; fizikçi Lisa Randall okul arkadaşlarındandı. Harvard Üniversitesi'nde fizik okudu ve 1984'te en yüksek dereceyle mezun oldu. Aynı yıl Rhodes bursunu kazanarak Oxford Üniversitesi'ne gitti; Magdalen College'da Graham Ross ve James Binney'nin danışmanlığında 1987'de süpersicimler üzerine doktorasını tamamladı. Oxford'dayken konser piyanisti Jack Gibbons'tan piyano dersleri aldı.

1990'da Cornell Üniversitesi'nin fizik bölümüne katıldı, 1995'te profesör oldu. Ertesi yıl Columbia Üniversitesi'ne geçti. 2015-2020 arasında Harvard Üniversitesi'nin yönetim kurulu niteliğindeki denetçiler kurulunda görev yaptı; bugün Bulletin of the Atomic Scientists'in destekçi kurulunda yer alıyor. Dokuz yaşından beri vejetaryen, 1997'den beri vegandır.

Bilime katkısı: uzayın biçimi değişebilir mi?

Sicim kuramı, doğadaki temel parçacıkları nokta gibi değil, titreşen minik iplikler gibi ele alır ve kütleçekimiyle kuantum mekaniğini tek bir çerçevede birleştirmeye aday kuramlardan biridir (bu sorunun ayrıntısı kuantum kütleçekimi sayfasında). Kuramın matematiksel tutarlılığı, gördüğümüz üç uzay boyutuna ek olarak çok küçük ölçeklerde kıvrılmış ekstra boyutlar gerektirir. Bu boyutların alabileceği en önemli biçimler, Calabi-Yau uzayları denen karmaşık geometrik şekillerdir.

Greene'in bilimsel ününün temeli bu şekiller üzerine yaptığı çalışmalardır. Greene, birbirinden çok farklı görünen iki Calabi-Yau uzayını birbirine bağlayan ayna simetrisinin ortak kâşiflerindendir; bu alandaki ilk temel makalesini 1990'da Plesser ile birlikte yayımladı. 1994'te yayımlanan bir çalışmada Paul Aspinwall ve David Morrison ile birlikte flop geçişini tanımladılar. Bu, uzayın topolojisinin, yani en temel biçim özelliklerinin hafif bir biçimde değişmesidir; çalışma, sicim kuramında uzayın topolojisinin fiziği bozmadan, düzgünce değişebileceğini gösterdi. 1995'te Morrison ve Andrew Strominger ile birlikte, uzayın daha sert bir dönüşümü olan konifold geçişini inceledi. Bu çalışma, bir kara deliğin kesintisiz bir süreçle elektron gibi bir parçacığa dönüşebileceği fikrini de geliştirdi.

Greene daha sonra sicim kuramını kozmolojiye uygulamaya yöneldi. Evrenin ilk anlarındaki şişme döneminde çok küçük ölçeklerin fiziğinin, kozmik mikrodalga arka plan ışımasında iz bırakıp bırakamayacağını araştırdı. Çevremizdeki uzayın neden yalnızca üç büyük boyuta sahip olduğunu açıklamaya çalışan "zar gazı" kozmolojileri üzerine de çalıştı.

Kitapları

Evrenin Zarafeti, modern fiziğin iki büyük direği olan genel görelilik ile kuantum mekaniği arasındaki çatışmayı ve sicim kuramının bu çatışmayı nasıl çözebileceğini genel okur için anlatır. M-teorisi ve ekstra boyutlar gibi o güne kadar yalnız uzmanların konuştuğu fikirleri genel okura taşıdı. Kitap, Pulitzer Ödülü'nün genel kurgu dışı dalında finalist oldu ve 2000'de Aventis Bilim Kitapları Ödülü'nü kazandı.

İkinci kitabı The Fabric of the Cosmos (Evrenin Dokusu, 2004), uzayın ve zamanın doğasını sorgular; Einstein'ın uzay-zamanından kuantum dolanıklığına, oradan evrenin kökenine ve fiziğin birleştirilmesi sorusuna uzanır. The Hidden Reality (Saklı Gerçeklik, 2011), fizikteki çoklu evren fikirlerini derinlemesine ele alır ve 2013'te Merck-Serono Edebiyat ve Bilim Kitap Ödülü'nü aldı. Son kitabı Until the End of Time (Türkçesiyle "Zamanın Sonuna Kadar", 2020) evrenin Büyük Patlama'dan uzak geleceğe uzanan evrimini, yaşamın ve bilincin ortaya çıkışıyla birlikte anlatır ve sonunda evrenin sonuyla ilgili senaryolara varır.

Greene, 2008'de genç okurlar için Icarus at the Edge of Time (Zamanın Kıyısında İkaros) adlı resimli bir öykü de yazdı. Öykü, güneşe fazla yaklaşan İkaros'un mitini geleceğe taşıyan bir yeniden anlatımdır. Bu öykü, 6 Haziran 2010'da New York'ta, besteci Philip Glass'ın müziği ve John Lithgow'un anlatımıyla orkestra, film ve anlatıcı için bir sahne eserine dönüştürüldü; o zamandan beri pek çok ülkede sahnelendi.

Belgeseller, sahne ve Dünya Bilim Festivali

Evrenin Zarafeti, Greene'in sunduğu üç bölümlük bir NOVA belgeseline uyarlandı ve 2003 yılının Peabody Ödülü'nü kazandı. Evrenin Dokusu'ndan uyarlanan dört bölümlük ikinci dizi 2011'de yayımlandı ve birçok Emmy dalında aday gösterildi. Greene ayrıca Einstein'ın genel göreliliği keşfini ve birleşik kuram arayışını anlatan Light Falls (2019) gibi sahne eserleri yazdı.

2008'de eski ABC News yapımcısı Tracy Day ile birlikte kurduğu Dünya Bilim Festivali, kozmolojiden kara deliklere, kuantum mekaniğinden astrobiyolojiye ve ötegezegenlere kadar binden fazla canlı ve dijital program üretti. Greene, bilimi geniş kitlelere anlatmanın yalnız kitapla değil, müzik, tiyatro ve gösteriyle de yapılabileceğini savunanların başında gelir.

Ekranda da sık görüldü. Frequency filminin teknik danışmanıydı ve filmde kısa bir rolü vardı; zaman yolculuğu filmi Déjà Vu'ya (2006) danışmanlık yaptı, The Last Mimzy'de (2007) bir bilim insanını canlandırdı. Nisan 2011'de The Big Bang Theory dizisinin bir bölümünde kendisi olarak çıktı.

Ödülleri

• 1984 Rhodes bursu.
• 2000 Aventis Bilim Kitapları Ödülü ve Pulitzer finalistliği (Evrenin Zarafeti).
• 2003 Amerikan Fizik Enstitüsü Andrew Gemant Ödülü ve Peabody Ödülü (The Elegant Universe belgeseli).
• 2012 Amerikan Fizik Öğretmenleri Derneği Richtmyer Anma Ödülü.
• 2013 Merck-Serono Edebiyat ve Bilim Kitap Ödülü (Saklı Gerçeklik).
• 2022 Michael Pupin Madalyası.
• 2025 AAAS Mani L. Bhaumik Bilimle Kamusal Etkileşim Ödülü.

2015'te dalgaları kullanarak avlanan bir Avustralya örümceği, Dolomedes briangreenei, onun adını aldı.

Kitapları

• Evrenin Zarafeti (Brian Greene): sicim kuramı, özeti ve okuma rehberi (1999)

Etkisi

Greene, Carl Sagan ve Stephen Hawking ile aynı çizgide anılabilecek, kuramsal fiziğin en soyut konularını genel okura açan bir yazardır. Evrenin Zarafeti pek çok genç okur için kuramsal fiziğe giriş kapısı oldu. Öte yandan sicim kuramının deneysel olarak sınanabilir öngörüler üretmekte zorlanması, bu kuramın en tanınmış anlatıcılarından biri olarak Greene'i de tartışmanın içine çeker. Döngü kuantum kütleçekimi gibi rakip yaklaşımlar için döngü kuantum kütleçekimi sayfasına bakılabilir.

Kitaplarının ortak sorusu, belki de bütün uzay meraklılarının sorusudur: Gördüğümüz evren, gerçekliğin tamamı mı, yoksa çok daha büyük bir yapının yalnızca bir yüzü mü? Greene bu soruyu kesin bir cevapla değil, fiziğin bugün bildikleriyle bilmediklerini dikkatle ayırarak sorar.