Kırmızı Gezegen (Red Planet)

Kırmızı Gezegen (Red Planet), Antony Hoffman'ın yönettiği 2000 yapımı bilimkurgu aksiyon filmi. Ekolojik krizle yok olmaya yüz tutan Dünya'ya yeni bir yuva bulmak için Mars'a gönderilen bir ekibin, görev kontrolden çıkınca hayatta kalma mücadelesini anlatıyor. Başrollerde Val Kilmer, Carrie-Anne Moss ve Tom Sizemore var. Aynı yıl gösterime giren iki Mars filminden biri; diğeri sekiz ay önce çıkan Mission to Mars.

Konusu

21. yüzyıldaki ekolojik kriz yüzünden insanlık, yirmi yıldır Mars'a algler göndererek gezegeni yeni yuvası olarak terraform etmeye, yani Dünya'ya benzetmeye çalışıyor. Mars'taki oksijen seviyeleri düşmeye başlayınca, durumu araştırmak için Mars-1 gönderiliyor. Komutan Kate Bowman yönetimindeki ekipte yardımcı pilot Ted Santen, bilim sorumlusu Bud Chantilas, mekanik sistem mühendisi Robby Gallagher ve iki sivil, biyomühendis Quinn Burchenal ile terraform uzmanı Chip Pettengill var.

Gemi Mars'a vardığında büyük bir hasar alıyor. Bowman, ekibi yüzeye indiren aracı fırlatıyor ve yörüngedeki gemiyi ayakta tutmaya çalışıyor. İniş aracı yanlış bölgeye düşüyor, ekibin navigasyon için kullandığı askerî robot AMEE de yolda kayboluyor. Yüzeydeki ekip, alglerin izine rastlamıyor ve onları bekleyen yaşam alanının yıkıldığını görüyor. Uzay giysilerindeki oksijen azalırken, aralarındaki gerilim ve kontrolden çıkmış robot da yeni tehlikelere dönüşüyor.

Yapım

Senaryoyu Chuck Pfarrer ve Jonathan Lemkin yazdı. Film Ürdün'ün güneyindeki Wadi Rum'da ve Avustralya'nın iç bölgelerinde çekildi. Çekimler, Val Kilmer ile Tom Sizemore arasındaki gergin ilişkiye dair haberlerle gündeme geldi; iki oyuncu bir süre birbirleriyle konuşmayı reddetti. Müzikleri Graeme Revell besteledi; film müziğinde Peter Gabriel ve Sting gibi isimlerin de katkısı var. Yaklaşık 80 milyon dolarlık bütçeyle çekilen film 106 dakika sürüyor.

Bilim ne diyor?

Filmin bilimsel çerçevesi, Mars'ı yaşanabilir hâle getirme hayaline dayanıyor. Gerçekte Mars'ın atmosferi yüzde 95 oranında karbondioksitten oluşuyor; Dünya'nınkinden çok daha ince ve soğuk. Yüzeydeki ortalama basınç, Dünya'dakinin yalnızca yüzde 0,6'sı kadar. Bu yüzden filmdeki gibi alglerle birkaç on yıl içinde soluyabilir bir atmosfer yaratmak, bugünkü bilgimizle mümkün görünmüyor.

Öte yandan Mars'ta oksijen üretmek artık yalnız bir hayal değil. NASA'nın Perseverance gezgininin taşıdığı MOXIE adlı deney aracı, Mars'ın ince atmosferinden aldığı karbondioksit moleküllerinden elektrokimyasal bir yöntemle oksijen atomu ayırarak oksijen üretti. NASA'ya göre MOXIE, 2021'den görevi sona erene kadar 16 kez çalışarak toplam 122 gram oksijen üretti; en verimli anında saatte 12 gram, yüzde 98 ya da daha yüksek saflıkta oksijen elde etti. Bu teknoloji, gelecekte astronotların hem solumak hem de Dünya'ya dönüş roketinin yakıtı için Mars'ta oksijen üretebileceğini gösterdi. Kapaktaki fotoğraf, altın kaplamalı MOXIE'nin Perseverance'ın içine yerleştirildiği anı gösteriyor.

Filmin bir başka ayrıntısı da gerçek bir göreve gönderme yapıyor: Ekip, Mars'ta eski bir NASA aracına, Pathfinder'a ulaşmaya çalışıyor. Gerçek Mars Pathfinder 4 Temmuz 1997'de Mars'ın Ares Vallis bölgesine indi ve yanında taşıdığı 10,6 kilogramlık Sojourner, Dünya-Ay sistemi dışında çalışan ilk gezgin oldu. Filmde güneş patlamasına bağlanan "gama ışını patlaması" ise yanlış bir kullanım; gama ışını patlamaları uzak galaksilerde, büyük kütleli yıldızların çöküşü ya da nötron yıldızlarının birleşmesi gibi olaylarla oluşan, evrenin en güçlü patlamaları.

Etkisi

Film 10 Kasım 2000'de ABD'de gösterime girdi ve açılış hafta sonunda beşinci sırada kaldı. Eleştirmenlerden olumsuz yorumlar aldı; Rotten Tomatoes'ta yüzde 14 olumlu oranı bulunuyor ve sitenin özeti, etkileyici efektlere rağmen filmin enerji ve ilgi çekici karakter eksikliğinden muzdarip olduğunu belirtiyor. Yaklaşık 33 milyon dolarlık dünya hasılatıyla gişede başarısız oldu. Antony Hoffman'ın bugüne kadarki tek uzun metrajlı filmi.

Neden izlemeli?

Kırmızı Gezegen, sağlam bir bilimkurgu filmi olmaktan çok bir hayatta kalma gerilimi. Ekibin, inişten sonra oksijenleri tükenirken birbirine ve görev disiplinine tutunmaya çalışması filmin en iyi bölümleri. Ekibi korumakla görevli askerî robot AMEE'nin, kapatılma tartışmasının ardından kendini savunma moduna geçirip mürettebata saldırması da yapay zekâ ile ilgili güncel kaygıların erken bir yansıması olarak izlenebilir. Ürdün çölünde çekilen Mars manzaraları da filmin görsel açıdan en güçlü yanı.

Kısaca

• Yıl: 2000
• Yönetmen: Antony Hoffman
• Senaryo: Chuck Pfarrer, Jonathan Lemkin
• Süre: 106 dakika
• Oyuncular: Val Kilmer, Carrie-Anne Moss, Tom Sizemore, Benjamin Bratt, Simon Baker, Terence Stamp