Kip Russell kimdir? Heinlein'ın uzay giysisi kazanan genci

Kip Russell kimdir? Kip Russell (tam adıyla Clifford "Kip" Russell), Robert A. Heinlein'ın gençlere yazdığı Have Space Suit—Will Travel romanının kahramanı olan, liseyi bitirmek üzere bir gençtir. Ay'a gitmeyi hayal eder ama bilet fiyatı onun gücünü fazlasıyla aşar; bir reklam yarışmasından Ay yolculuğu yerine ikinci el bir uzay giysisi kazanır. Bu giysiyi onarıp çalışır hâle getirmesi, onu önce Ay'a, sonra Plüton'a ve çok daha ötesine götüren bir yolculuğa çıkarır. Kip, uzay macerasını sıradan bir gencin elindeki mühendislik bilgisi ve inatla kuran, Heinlein'ın "yetkin genç kahraman" tipinin en sevilen örneklerinden biridir.

Hangi eserlerde geçer?

Kip yalnızca tek bir romanda görünür. Have Space Suit—Will Travel, Ağustos, Eylül ve Ekim 1958'de The Magazine of Fantasy & Science Fiction dergisinde tefrika edildi ve aynı yıl Scribner's yayınevinden kitap olarak çıktı. Kitap, Heinlein'ın Scribner's için yazdığı gençlik romanları dizisinin son halkasıdır; yayınevi bu dizide 1947'den 1959'a kadar neredeyse her sonbaharda bir kitap çıkarmıştı. Roman 1959'da Hugo Ödülü'ne aday gösterildi ve 1961'de Sequoyah Çocuk Kitabı Ödülü'nü kazandı.

Kitabın Heinlein'ın öteki gençlik romanlarıyla ilişkisi gevşektir. Yazar Jack Williamson, serinin bir arka bahçede ilkel bir roket motorunun denenmesiyle başlayıp bu kitapta başka bir galaksiden zaferle dönüşle bittiğini yazmıştır. Kitaplar aynı kronolojiye tam oturmaz; örneğin bu romandaki ileri uygarlık, Heinlein'ın ana "Gelecek Tarihi" çizgisine yerleştirilemez. Serinin başka bir kahramanını merak edenler için Jim Marlowe'ya da göz atılabilir.

Hikâyedeki yeri

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

Roman yakın bir geleceğe, Ay'da birkaç üssün kurulduğu bir döneme oturur. Kip'in babası, oğluna reklam şarkı sözü yarışmasına katılmasını önerir. Birincilik ödülü Ay gezisidir, ama Kip'in eline geçen ödül eski bir uzay giysisi olur. Kip giysiye "Oscar" adını verir, bozuk parçalarını onarır; sonunda onu nakit karşılığı geri vermeyi bile düşünür. Son bir yürüyüş için giysiyi giyip kısa dalga telsizle rastgele yayın yaparken, kendini "Peewee" diye tanıtan biri yanıt verir. Kısa süre sonra Kip'in yakınına bir uçan daire iner.

Peewee, on bir yaşında, dâhi bir kızdır ve tanınmış bir bilim insanının kızıdır. Yanında "Mother Thing" (Ana Yaratık) adlı bir uzaylı vardır. Üçü de "Wormface" lakaplı korkunç görünüşlü bir uzaylı tarafından Ay'a götürülür. Kaçarlar, yeniden yakalanırlar ve bu kez Plüton'daki bir üsse taşınırlar. Kip hücreye atılır. Mother Thing, gelişmiş aygıtlar yaparak yakalayıcılarının işine yarar göründüğü sırada bu aygıtlardan çaldığı parçalarla bir bomba ile bir verici hazırlar. Bomba Wormface'lerin biri dışında hepsini ortadan kaldırır; kalan sonuncusuyla Kip ve Peewee baş eder. Verici dışarıda kurulurken Mother Thing donar; Kip Oscar'ı giyip işareti çalıştırır ve ağır donma yaralarıyla da olsa kurtarılır.

Üçlü sonra Mother Thing'in gezegeni Vega V'e götürülür. Kip iyileşirken Vegalı bir antropolog Dünya'yı onlardan öğrenir. Ardından kitapta "Lesser Magellanic Cloud" diye anılan yerdeki bir gezegende, birçok gelişmiş türün kendini korumak için bir araya gelerek kurduğu bir galaktik mahkeme önce Wormface'lerin ırkını, sonra insanlığı yargılar. Wormface'ler kibirli tutumları yüzünden ağır bir cezaya çarptırılır. İnsanlık içinse karar ertelenir: onlar, daha çok zamana ihtiyacı olan genç bir tür sayılır ve yeniden değerlendirileceği süre 19.200 yıl olarak belirlenir. Kip, insanlığın savunmasında etkili bir konuşma yapar. Dünya'ya dönüşte, edindikleri bilgiyi Peewee'nin babasına aktarır ve bu sayede Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'nde (MIT) burslu bir öğrenci olarak mühendislik ve uzay giysisi tasarımı okumaya hazırlanır.

Canlandıranlar

Kip Russell'ı canlandıran bir oyuncu yoktur; roman henüz filme çekilmedi. 2010'da, Star Trek yazarlarından Harry Kloor'un romanın film uyarlaması için bir senaryo yazdığı ve film haklarını aldığı duyuruldu. Filmin 2013'te vizyona girmesi bekleniyordu, ancak bugün hâlâ "geliştirme aşamasında" görünüyor. Roman, 2003'te Full Cast Audio tarafından sesli kitap olarak da yayımlandı.

Karakterin arkasındaki bilim

Kip'in hikâyesinin bilimsel omurgası uzay giysisidir ve bu bir tesadüf değildir. Heinlein, İkinci Dünya Savaşı sırasında sivil havacılık mühendisi olarak yüksek irtifa basınç giysileri geliştiren bir laboratuvarda çalışmıştı; bu mühendislik deneyimi romana gerçekçi ayrıntılar eklemesini sağladı. Kip de giysiyi yalnızca giymekle kalmaz, onarır, test eder ve sınırlarını öğrenir.

Bugünkü bilgiyle bakınca, bir uzay giysisi aslında "küçük bir uzay aracı"dır. Vakumda dış basınç yoktur; gaz genleşir ve sıvılar buharlaşabilir. Giysi hem içindeki basıncı korur hem de sıcaklık uçlarına, mikrometeoroitlere ve radyasyona karşı koruma sağlar. Saf oksijen soluyan bir giysinin yaklaşık 32 kPa'lık bir iç basınca ihtiyaç duyduğu hesaplanır; Uluslararası Uzay İstasyonu'nda ve Uzay Mekiği döneminde kullanılan EMU giysisinin çalışma basıncı ise yaklaşık 30 kPa'dır. Giysinin düşük basıncı bir hazırlık da gerektirir: astronotlar uzay yürüyüşünden önce saf oksijen soluyarak vücutlarındaki azotu atar; Mekik döneminde bu 45 dakikalık, istasyonda ise 4 saatlik bir ön solumayla yapılırdı. Konuyu ayrıntısıyla uzay yürüyüşü sayfasında bulabilirsiniz; basınç giysilerinin tarihini ise Dressing for Altitude özetinde okuyabilirsiniz.

Bir de Kip'in mekânları var. NASA'ya göre Ay'da güneş altındaki yüzey yaklaşık 127 °C'ye çıkar, gölgede ise yaklaşık -173 °C'ye iner. Plüton'da sıcaklık NASA verilerine göre -226 ile -240 °C arasına kadar düşebilir ve cüce gezegen Güneş'e en yakın hâlinde bile yaklaşık 30 astronomik birim (AU) uzaktadır; bir AU yaklaşık 150 milyon kilometredir. Romanın yazıldığı 1958'de Plüton hakkında bugünkü kadar bilgi yoktu: NASA'nın New Horizons aracı oraya 2015'te ulaştı. İlk insanlı uzay uçuşu ise henüz yapılmamıştı; Yuri Gagarin'in giydiği SK-1 giysisi 1961'de uzaya çıkan ilk giysidir.

Mother Thing'in yurdu olan "Vega V", adını gerçek bir yıldızdan alır: Vega, Lyra (Çalgı) takımyıldızının en parlak yıldızıdır; Güneş'e yaklaşık 25 ışık yılı uzaklıktadır, Güneş'ten 2,1 kat daha kütlelidir ve onun yaklaşık onda biri kadar yaşlıdır. Etrafında toz ve çarpışma kalıntılarından oluşan bir disk bulunur. "Vega V" kurgudur: Vega çevresinde şimdiye kadar doğrudan gözlenmiş bir gezegen yoktur; bir gezegen sisteminin bulunabileceği ise dışlanmış değildir. Kitabın galaktik mahkemesi ise bambaşka bir ölçektedir. Kitapta "Lesser Magellanic Cloud" diye geçen yer, bugünkü adıyla Küçük Magellan Bulutu'nu (Small Magellanic Cloud) akla getirir; kitabın tam olarak neyi kastettiği doğrulanamadı. Küçük Magellan Bulutu yaklaşık 200.000 ışık yılı uzaktaki bir cüce galaksidir ve birkaç yüz milyon yıldız içerir. Ölçek fikri vermesi için: Vega'dan bu cüce galaksiye geçmek, uzaklığı yaklaşık sekiz bin kat artırmak demektir. Bu uzaklıkları bugün bildiğimiz hiçbir teknolojiyle aşmak mümkün değildir; bu yolculuk gerçek bilimin değil, kurgunun alanındadır.

Bir noktayı da netleştirmek gerekir: gerçek vakumda soğuk, filmlerde sık görüldüğü gibi bir anda "donduran" bir şey değildir. Isı vakumda yalnızca ışımayla ya da sıvıların buharlaşmasıyla kaybedilir; ayrıca kan vücutta basınç altında kaldığından "kaynamaz" ve korumasız bir insan yaklaşık 15 saniyeye kadar bilincini koruyabilir. Bu yüzden vakumda "anında donma" sahnelerine temkinli yaklaşmak gerekir; soğuk yüzeylerle uzun temas ise yine de doku hasarına yol açabilir.

Kültürdeki etkisi

Have Space Suit—Will Travel, Heinlein'ın en "çocuksu" romanlarından biri sayılır. Eleştirmen Floyd C. Gale, kitabın çocuklar için harika, gençle özdeşleşemeyen yetişkinler için ise riskli olabileceğini yazmıştı. Kip'in sonunda MIT'de mühendislik ve uzay giysisi tasarımı okumak istemesi, romanın mühendisliğe verdiği değeri de yansıtır. Kitabın bir Fransızca baskısının kapağını, Valerian çizgi romanıyla tanınan Jean-Claude Mézières yapmıştır.

Kip'in cazibesi özel güçlerinden değil, kendi elleriyle onardığı bir giysiden ve öğrenme isteğinden gelir. Romanın konusu, bilimi ve okuma önerileri için kitap rehberine bakabilirsiniz.