Ilia Volyova kimdir? Nostalgia for Infinity'nin gemi yöneticisi

Ilia Volyova kimdir? Ilia Volyova, Alastair Reynolds'ın Vahiy Uzayı (Revelation Space) evreninde Nostalgia for Infinity adlı dev yıldız gemisinin eksik kadrolu mürettebatının başında yer alan karakterdir. Revelation Space (2000) romanında gemi, kaptanını Melding Plague adlı nanoteknoloji virüsünden kurtarabilecek kişiyi bulmak için arkeolog Dan Sylveste'in peşine düşer; Volyova bu aramayı yürüten isimdir. Devam romanı Redemption Ark'ta ise Triumvir (üç kişilik yönetimin üyesi) olarak anılır.

Hangi eserlerde geçer?

Volyova ilk olarak Revelation Space (2000) romanında görünür. Kitap, Alastair Reynolds'ın Gollancz'dan çıkan ilk romanıdır; BSFA ve Arthur C. Clarke ödüllerinin kısa listesinde yer aldı. Volyova, romanın üç ana hattından birinin yürütücüsüdür: öbür iki hat Sylveste'in Resurgam'daki kazısı ve Ana Khouri'nin suikast görevidir.

Volyova'nın Redemption Ark'taki rolü Vikipedi'deki özette açıkça yer alır: kitap 27 Haziran 2002'de Gollancz'dan, 576 sayfalık ciltli baskıyla yayımlandı. Aynı kitapta Triumvir Ilia Volyova ile Ana Khouri, Resurgam'dan kolonistleri tahliye etmeye çalışır; çünkü Inhibitörler denen makine sürüleri sistemi parçalamaya yaklaşmaktadır. Nostalgia for Infinity ise sonraki roman Absolution Gap'te de önemli bir araçtır: gemi, Kaptan Brannigan komutasında Hela'yı korumak için gelir. Absolution Gap 27 Kasım 2003'te Gollancz'dan çıktı; olayların büyük bölümü Hela uydusunda ve gizemli biçimde kaybolan Haldora gezegeninin çevresinde geçer. Volyova'nın o romandaki rolünü doğrulayabildiğim özetlerde göremedim, o yüzden bu konuda bir şey iddia etmiyorum. Seriyi nereden okuyacağınız için okuma sırası rehberine bakabilirsiniz.

Karakterin yaratıcısı hakkında kısa bir not: Reynolds 13 Mart 1966 doğumlu Galli bir yazardır; astrofizik doktorasını St Andrews Üniversitesi'nde yaptı, 1991'den 2004'e kadar Hollanda'nın Noordwijk kentindeki ESA'nın ESTEC merkezinde çalıştı. Gemideki ve uzay yolculuğundaki fizik ayrıntılarının bu geçmişten beslendiği söylenebilir, ama hangi ayrıntının nereden geldiğini kaynaklarla gösteremem.

Hikâyedeki yeri

İlk romanda Volyova'nın görevi pratiktir: Mürettebat azdır, gemi devasadır ve Melding Plague hem insanları hem makineleri bozmaktadır; eleştirmenler özellikle bu çürüyen geminin atmosferini romanın en güçlü görüntülerinden biri olarak andı. Volyova, bu çürümeyi durdurmak için Sylveste'e ihtiyaç duyar. Vikipedi'nin evren özetine göre Melding Plague 2510'da ortaya çıkan, temas ettiği bütün öteki nanoteknolojiyi yok eden bir nanoteknoloji virüsüdür; bu yüzden gemideki hasar yalnız bir bakım sorunu değil, süregelen bir hastalıktır. Yellowstone'da yaşayan eski asker Ana Khouri ise Sylveste'i öldürmek üzere tutulur ve gemiye silah (gunnery) görevlisi olarak sızar; gemideki iki kadının farklı amaçları hikâyeyi gerilimli kılar.

Redemption Ark'ta ise onu Triumvir olarak, Inhibitör sürüleri yaklaşırken Resurgam'ı boşaltmaya çalışan ekibin içinde buluruz. Yani ilk romanda bir kişiyi bulma görevi, ikinci kitapta bir gezegenin tahliyesine uzanan bir sorumluluğa dönüşür.

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır. Redemption Ark'ın sonunda hayatta kalanlar, Pattern Juggler adı verilen bir gezegende yeni bir koloni kurar (bu gezegen devam romanında Ararat olarak anılır). Kitabın sonu, Clavain'in kayıp sevgilisi Galiana'nın bilincini o gezegenin okyanuslarına aktarmış olabileceğine dair izlerle de bağlanır. İlk romanın finalinde ise gemi, nötron yıldızı yörüngesindeki Cerberus'a ulaşır ve orada Inhibitörlere ait bir aygıtla karşılaşır; Sylveste kendini feda eder. Volyova'nın bu sahnelerdeki ayrıntılı rolünü kaynaklarda doğrulayamadığım için yazmıyorum.

Canlandıranlar

Revelation Space romanlarının bilinen bir film ya da dizi uyarlaması yok; doğruladığım kaynaklarda Volyova'yı canlandıran bir oyuncu anılmıyor. Reynolds'ın başka öyküleri ise ekrana taşındı: 10 Mart 2019'da yazar, "Zima Blue" ve "Beyond the Aquila Rift" öykülerinin Netflix'in Love, Death & Robots antolojisi için uyarlandığını duyurdu.

Karakterin arkasındaki bilim

Volyova'nın gemisi, ışık hızına yakın yıldızlararası yolculuğun kurgudaki hâlidir ve burada özel göreliliğin sonuçları görünür. En bilinen sonuç, zaman genişlemesidir: hareketli bir saat, durağan bir saate göre daha yavaş işler. Formülü γ = 1/√(1−v²/c²) biçiminde yazılır; hız ışık hızına yaklaştıkça γ hızla büyür. Etki deneysel olarak sınanmış bir olgudur. Kozmik ışınların ürettiği müonlar, ışık hızının yüzde 98'i kadar bir hızla giderken laboratuvarda durağan hâldeki müonlardan yaklaşık beş kat uzun yaşar. 1971'deki Hafele-Keating deneyinde ise atom saatleri Dünya çevresinde uçaklarla doğuya ve batıya taşındı; ölçülen fark, ölçüm belirsizliği içinde öngörülerle uyuştu. GPS uyduları da hız ve kütleçekim kaynaklı zaman farklarını hesaba katmak zorundadır.

İkizler paradoksu aynı olgunun öyküsüdür: Yüksek hızda yolculuk eden ikiz, dönüşte Dünya'da kalan kardeşinden daha genç çıkar; çünkü yolcu ivmelenir, yani referans çerçevesini değiştirir ve simetri bozulur. Kurgu, bu etkiyi yıldızlar arasındaki yolculuğun hem imkânı hem bedeli olarak kullanır: Yolcular için geçen süre kısa, gezegenlerde geçen yıllar uzundur. Romanın iki ana yerleşimi de gerçek yıldızlara bağlıdır. Yellowstone Epsilon Eridani sistemindedir; bu yıldız Güneş'ten 10,5 ışık yılı uzaktadır, yaklaşık bir milyar yaşındadır ve 2015'te AEgir adı verilen en az bir dev gezegeni vardır. Sistemde 70 astronomik birimde bir Kuiper kuşağı benzeri halka da bulunur. Resurgam'ın yıldızı Delta Pavonis ise 19,89 ışık yılı uzaktadır. Reynolds gerçek yıldızları seçer; gezegenleri ve kolonileri ise kendisi kurar.

Yolculuğun varış noktası olan Cerberus da gerçek fiziğe yaslanır: yapı, bir nötron yıldızının yörüngesindedir. Nötron yıldızları yaklaşık 1,4 Güneş kütlesinde ve yaklaşık 10 kilometre yarıçaplı cisimlerdir; bir kibrit kutusu dolusu maddenin kütlesi yaklaşık 3 milyar ton olurdu. Yüzeylerinden kaçış hızı ışık hızının yarısını aşar ve manyetik alanları 10⁴ ile 10¹¹ tesla arasında değişir. Nötron yıldızları, kütlesi 8 Güneş kütlesinden büyük başlayan yıldızların süpernovasından doğar ve açısal momentumun korunumu yüzünden çok hızlı döner; bilinen en hızlısı PSR J1748−2446ad saniyede 716,35 tur atar. Manyetarlar denen alt sınıfta alan 10⁸-10¹¹ tesladır. Cerberus bu uç ortamı arka plan olarak kullanır; böylece bilimkurgu, gerçek bir fiziksel uç koşulu sahneye çevirmiş olur.

Kültürdeki etkisi

Volyova ekranlarda tanınan bir yüz değil; etkisini yalnız kitap okurları arasında sürdürüyor. Eleştirmenler ilk romanda özellikle çürüyen gemi imgesini öne çıkardı; Volyova da o geminin başındaki isimdir. Karakterin dikkat çekici yanı, Volyova'nın hem ilk romanda hem Redemption Ark'ta karşımıza çıkmasıdır; bu sayede Sylveste'in öyküsünden Inhibitör tehdidine geçen çizgide okur, tanıdık bir karakterle ilerler. Okumaya yeni başlayanlara önerim, önce ilk romanı, ardından Redemption Ark'ı okuyup Volyova'nın değişen konumunu karşılaştırmaktır.