Alvin kimdir? Clarke'ın Diaspar'dan çıkmak isteyen genç kahramanı

Alvin kimdir? Alvin, Arthur C. Clarke'ın The City and the Stars (1956) romanının kahramanıdır: Dünya'nın milyarlarca yıl sonrasında, kendi kendine yeten kapalı Diaspar şehrinde yaşayan ve diğer herkesin aksine dışarıyı merak eden genç bir adam. Şehrin tüm sakinleri korkuyla çevrili sınırlarda yaşamayı seçmişken Alvin, çıkışı bulmaya adanır ve bu arayış onu insanlığın unutulmuş tarihine götürür.

Bu yazı Alvin'in kim olduğunu, hangi eserlerde geçtiğini, hikâyedeki yerini ve Clarke'ın bu karakterle anlattığı fikirlerin gerçek bilimle bağını anlatıyor. Eserin sonuyla ilgili bölüm ayrı başlık altında ve uyarı notuyla verildi.

Alvin hangi eserlerde geçer?

Alvin'in öyküsü iki ayrı sürüm olarak vardır. İlk sürüm, Clarke'ın Against the Fall of Night adlı novellasıdır; Kasım 1948'de Startling Stories dergisinde yayımlandı. Clarke bu metni genişletip 1953'te Gnome Press'ten kitap olarak çıkardı. 1956'da ise onu baştan yazarak The City and the Stars adıyla yeniden yayımladı. Kaynaklar yeni sürümü "tam bir yeniden yazım" diye anıyor. Clarke'ın bunu, yıllar içinde olgunlaşan yazarlığını ve bilgi işleme kavramlarına dair daha yetkin kavrayışını göstermek için yaptığı belirtiliyor. Aynı karakter ve temel kurgu, iki sürümde de geçse de ayrıntılar ve ton farklıdır: ilk metin daha hafif ve hızlı, ikinci metin daha kapsamlı bir dünya kurar.

İlk metinde Alvin on yedi yaşında biri olarak tanıtılır ve yedi bin yıl içinde Diaspar'da doğan ilk çocuk olarak anlatılır. 1956 romanında ise Alvin "Eşsiz" sayılır: şehrin sakinleri defalarca yeniden doğan bireylerken Alvin'in daha önce yaşanmış bir hayatı yoktur. Bu fark, iki sürümü birbirine karıştırmamak için akılda tutulmalıdır.

Hikâyedeki yeri

Roman, en az iki buçuk milyar yıl ötesinde geçer. İnsanlık iki yerleşime çekilmiştir: teknolojik olarak ileri, kapalı Diaspar şehri ve doğal yaşlanmanın sürdüğü, telepatik yeteneklerin geliştiği yeşil vaha Lys. Diaspar'ı yöneten Merkezî Bilgisayar, sakinlerin bedenlerini üretir, zihinlerini belleğinde saklar ve her an yalnızca küçük bir kısmını aktif tutar. Böylece şehirde hiç kimse gerçek anlamda ölmez, yalnızca arşive çekilir ve zamanı geldiğinde yeniden doğar.

Alvin'in ayırt edici yanı, dış dünyadan korkmamasıdır. Diğer Diaspar sakinleri dışarısını düşünmekten bile kaçınırken Alvin yetişkinliğe adım attıktan sonra tüm zamanını çıkışı aramaya ayırır. Şehrin Soytarısı Khedron, bu arayışta ona yardım eder ve Merkezî Bilgisayara erişmesine, şehri başka kentlere bağlayan eski bir yeraltı ulaşım sisteminin kapalı terminalini bulmasına katkıda bulunur.

Bu yolculuk Alvin'i Lys'e götürür. Orada Lys'li genç Hilvar ile tanışır; ikili birlikte Shalmirane'e ve oradaki yabancı varlığa ulaşır. Hilvar'ın telepatik yeteneği, kitabın ilerleyen bölümlerinde Vanamonde adlı güçlü zihinsel varlıkla iletişim kurmakta işe yarar. Diaspar'ın ve Lys'in yüzyıllar boyunca inandığı "acımasız istilacılar" öyküsünün de gerçeği yansıtmadığı, hikâyenin ilerleyişinde ortaya çıkar. Alvin'in hikâyesi, tek bir kişinin merakının bir uygarlığın kendi tarihini yeniden öğrenmesini nasıl başlatabileceğini anlatır. Burada onu ayıran şey yetenek ya da güç değil, korkunun yokluğudur: kitabın kurduğu dünyada Diaspar sakinleri dışarıyı düşünmeye bile çekinirken Alvin tam tersini hisseder.

Bu bölüm eserin sonunu da anlatır.

Alvin'in keşifleri sonunda ayrı kalmış Diaspar ve Lys'i yeniden buluşturur. Alvin, eski Galaktik İmparatorluk'un galaksimizden ayrıldığını öğrenir: kaynaklara göre imparatorluk, evrenin öteki ucundan gelen "çok yabancı ve çok büyük" bir zekâyla temas ettikten sonra oraya yönelmiştir. Alvin, imparatorluğun geride kalan kalıntılarını aramak üzere robot arkadaşını bir gemiyle yollar ama kendisi gitmez; kalıntıların yozlaşmış olacağına inanır ve Dünya'da kalıp çevreyi yeniden canlandırma umuduyla çalışmayı seçer. Hilvar ise Vanamonde'nin son yazgısının, zamanın sonunda hapsedilmiş Çılgın Zihin kaçtığında onunla savaşmak olduğunu kavrar.

Canlandıranlar

Alvin için doğrulanmış bir film ya da dizi uyarlaması bulamadık; bu nedenle onu canlandıran bir oyuncu yazmıyoruz. Karakter yalnızca kitap sayfalarında yaşıyor; Clarke'ın en bilinen ekran işi olan 2001: Bir Uzay Destanı ise farklı bir hikâyedir.

Karakterin arkasındaki bilim

Romanın bilimle en çok kesiştiği nokta, Diaspar'ın zihin depolama düzeni. Merkezî Bilgisayarın insanları bellek bankalarında saklayıp gerektiğinde yeniden üretmesi, bugün "zihin yükleme" olarak tartışılan fikrin kurgudaki bir öncülü olarak okunabilir. Zihin yükleme, bir beyin taramasıyla kişinin zihinsel durumunun dijital bir bilgisayarda tümüyle taklit edilmesini öngören varsayımsal bir süreçtir. Bugünkü durumda bu teknoloji neredeyse tamamen kuramsaldır; beynin karmaşıklığı mevcut tarama çözünürlüğünün çok ötesindedir ve bilincin fiziksel sistemlerden nasıl doğduğu sorusu, yani bilincin "zor problemi", henüz çözülmüş değildir. Ayrıca bir yüklemenin kişinin devamı mı yoksa onun bir kopyası mı olduğu felsefede tartışılıyor: Susan Schneider kopya görüşünü savunurken James Hughes benliğin zaten yanılsama olabileceğini söyler.

Romanın ikinci bilimsel bağı ise derin zamandır. Roman iki buçuk milyar yıl ötesinde geçer; gerçek Dünya için bu süre hiç az değildir. Dünya'nın geleceğine ilişkin tahminlere göre Güneş'in parlaklığı arttıkça yaklaşık bir ile bir buçuk milyar yıl içinde okyanuslar buharlaşabilir; yaklaşık 2,8 milyar yılda yüzey sıcaklığı kalan prokaryotların da yaşayamayacağı düzeye çıkabilir. Bu tahminler modele göre değişir ve belirsizlik payı büyüktür. Yani romanın zaman ölçeği, bugünkü tahminlere göre Dünya'da yaşamın giderek zorlaştığı, hatta büyük ölçüde sona erdiği bir döneme denk düşer. Clarke'ın yarattığı dünya ise bir tahmin değil, kurgudur; bu uzak gelecek, insanlığın kendi ürettiği teknolojiyle ayakta kaldığı bir hayal olarak okunmalıdır.

Kültürdeki etkisi

Romanın işlediği temalar arasında teknolojiyle doğa arasındaki gerilim, korku yüzünden içine kapanan toplumlar, bilginin ilerlemesine sırt çevirmenin sonuçları ve korunmak ile keşfetmek arasındaki çatışma sayılıyor; Alvin bu çatışmanın keşif tarafını temsil eder. Kaynaklar, Clarke'ın kitabının bilimkurgu alanında kısa sürede "mutlaka okunmalı" bir eser haline geldiğini aktarıyor. Clarke, iki sürüm arasındaki farkı anlatan bir anekdotla da hatırlanır: bir psikiyatr ile hastasının romanı tedavi sırasında konuştuğu, ikisinin farklı sürümleri okuduğunu başta fark etmediği aktarılır.

Clarke'ın başka eserlerini merak edenler için 2001: Bir Uzay Destanı ve The Fountains of Paradise sayfaları iyi başlangıç noktalarıdır.

Kısaca

• Alvin, Clarke'ın Against the Fall of Night (1948, kitap olarak 1953) ve onun yeniden yazımı The City and the Stars (1956) eserlerinin kahramanıdır.
• Kapalı Diaspar şehrinde yaşar ve diğerlerinin aksine dışarıyı merak eder.
• 1956 sürümünde "Eşsiz"dir; geçmiş yaşamı olmayan çok az kişiden biridir.
• Khedron, Hilvar ve Vanamonde hikâyede onun yoluna eşlik eden ya da onu yönlendiren figürlerdir.
• Doğrulanmış bir film ya da dizi uyarlaması yok.
• Zihin saklama ve derin zaman, karakterin dünyasının gerçek bilimle bağlandığı iki alandır.