Uzay Yolcuları (Passengers)

Bir başka yıldızın çevresindeki gezegene ulaşmak, insan ömrünü aşan bir yolculuk gerektirir. Bilimkurgu bu sorunu çoğu zaman yolcuları derin uykuya yatırarak çözer. Peki o uyku bir arıza yüzünden yarıda kesilirse? Uzay Yolcuları, tam bu sorudan doğmuş bir film: Binlerce kişiyi taşıyan dev bir geminin koridorlarında yapayalnız uyanan bir adamın ve onun vereceği zor bir kararın hikâyesi.

Film, gösterişli uzay görüntülerinin arkasına bencillik, yalnızlık ve sorumluluk üzerine rahatsız edici bir soru yerleştiriyor. Bu yüzden izleyiciler arasında hâlâ tartışılan yapımlardan biri.

Konusu

Uzak bir gelecekte Avalon adlı yolcu gemisi, uykuya yatırılmış 5 bin kolonist ve 258 mürettebatla, Dünya'dan Homestead II adlı gezegene 120 yıl sürecek bir yolculuk yapmaktadır. Yolculuğun otuzuncu yılında gemi bir göktaşı alanından geçerken hasar alır ve makine mühendisi Jim Preston'ın uyku kapsülü arızalanır. Jim, varış noktasına 90 yıl kala uyanmıştır.

Yeniden uykuya dönmenin yolu yoktur; Dünya'dan yardım istemek ise iletişim gecikmesi yüzünden onlarca yıl sürecektir. Jim, lüks gemide tek arkadaşı olan android barmen Arthur ile günlerini geçirir ve zamanla yalnızlığın ağırlığı altında ezilmeye başlar. Bir gün kapsüllerden birinde uyuyan yazar Aurora Lane'i fark eder. Ona hayran kalır ve onu uyandırmanın ne anlama geleceğini düşünmeye başlar. Bu kararın ve sonuçlarının ayrıntılarını filme bırakıyoruz. Bu arada geminin sistemlerinde de giderek büyüyen tuhaf arızalar baş gösterir.

Yapım ve oyuncular

Senaryoyu, daha sonra Prometheus ve Dune filmlerinde de imzası bulunacak olan Jon Spaihts 2007'de yazdı. Senaryo yıllarca geliştirme aşamasında bekledi; bir dönem başrollerde Keanu Reeves ile Emily Blunt'un olması planlandı, Reese Witherspoon ve Rachel McAdams gibi isimler de projeye bağlanıp ayrıldı. Sonunda Sony Pictures 2014'te hakları aldı, yönetmenliğe Enigma'nın (The Imitation Game) Norveçli yönetmeni Morten Tyldum getirildi. Çekimler Eylül 2015'te ABD'nin Georgia eyaletindeki Pinewood Atlanta Stüdyoları'nda başladı ve büyük bölümü yalnızca iki başrol oyuncusuyla yapıldı.

Jennifer Lawrence ve Chris Pratt, filmin neredeyse tamamını sırtlayan ikili. Michael Sheen'in robot barmen Arthur'u, her şeyi bilen ama bazı şeyleri anlamayan nazik tavrıyla filmin en akılda kalan karakterlerinden biri. Kadroda Laurence Fishburne ve kısa bir rolde Andy Garcia da var. Film, Thomas Newman'ın müziği ve geminin şık iç tasarımıyla En İyi Özgün Müzik ve En İyi Yapım Tasarımı dallarında Oscar'a aday gösterildi.

Bilim ne diyor?

Filmin dayandığı en büyük fikir, insanların yıllarca süren bir yapay uyku ya da kış uykusu benzeri bir duruma sokulabilmesi. Bugün bu mümkün değil. Ancak tıpta, kalp ameliyatlarında ve bazı travma vakalarında vücut ısısını düşürerek metabolizmayı yavaşlatma yöntemleri kullanılıyor. NASA da Mars yolculuklarında yiyecek, su ve yaşam alanı ihtiyacını azaltmak için astronotların günlerce süren bir "uyuşukluk" hâline sokulup sokulamayacağını inceleyen araştırmalara destek verdi. Yıllarca sürecek bir uyku ise kas ve kemik kaybı, bağışıklık ve beyin sağlığı gibi çözülmemiş sorunlar içeriyor.

Geminin hızı da ilginç bir hesap sunuyor. 120 yılda varmak için ışık hızının yaklaşık yarısıyla gidildiği varsayılırsa, hedef gezegen yaklaşık 60-70 ışık yılı uzaklıkta olmalı. Bu hızda küçük bir toz tanesi bile bir bomba gibi çarpar; filmde geminin bir koruma kalkanıyla donatılması bu yüzden yerinde bir ayrıntı. Dünya ile mesajlaşmanın onlarca yıl sürmesi de doğru: Hiçbir sinyal ışıktan hızlı gidemez.

Geminin dönen bölümleri, yapay kütleçekimi yaratmanın bilinen en makul yolunu gösteriyor. Dönen bir halkanın iç yüzeyinde duran kişi, merkezkaç etkisi sayesinde kendini yere bastırılmış hisseder. Filmin en ünlü sahnelerinden biri olan, kütleçekimi aniden kaybolduğunda havuz suyunun dev bir damla gibi havada süzülmesi de fiziğe uygun: Ağırlıksız ortamda yüzey gerilimi suyu küre biçiminde toplar. Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki astronotların su damlalarıyla yaptığı deneyler bunu sık sık gösteriyor. O damlanın içinde mahsur kalmak da gerçekten boğulma tehlikesi yaratırdı.

Neden izlemeli?

Uzay Yolcuları, bir aşk hikâyesi gibi pazarlansa da aslında izleyiciyi rahatsız edecek bir ikilemi merkezine alıyor: Yalnızlıktan kurtulmak için başka birinin hayatını elinden almak affedilebilir mi? Filmi izledikten sonra bu soru üzerine konuşmak, hikâyenin kendisi kadar ilgi çekici. Etkileyici iç mekân tasarımı ve sıfır kütleçekimi sahneleri de büyük ekranda izlemeye değer. Uzun süreli uzay yolculuklarının insan psikolojisine etkisi, NASA'nın Mars görevleri için ciddi biçimde incelediği konulardan biri; film bu açıdan da düşündürücü bir başlangıç sunuyor.

Kısaca

• Yıl: 2016
• Yönetmen: Morten Tyldum
• Süre: 116 dakika
• Oyuncular: Jennifer Lawrence, Chris Pratt, Michael Sheen, Laurence Fishburne
• Ödüller: 2 Oscar adaylığı (müzik, yapım tasarımı)