21 Kasım 2026, CumartesiAra

Uzay haberleri: fırlatmalar, gök olayları, uzay görevleri ve uzay bilimine dair Türkçe güncel gelişmeler

Aelita

Moskovalı bir mühendis, kendi yaptığı roketle Mars'a gidip Kraliçe Aelita'nın dünyasına karışır. 1924 tarihli bu sessiz Sovyet filmi, uzay yolculuğunu anlatan ilk uzun metrajlı filmlerden biri.

Tür
Film
Yıl
1924
Yönetmen / yaratıcı
Yakov Protazanov
Oyuncular
Yuliya Solntseva, Nikolai Tseretelli, Valentina Kuindzhi, Igor Ilyinsky, Nikolai Batalov, Pavel Pol
Süre / sezon
113 dk

Aelita (Rusça: Аэли́та), Yakov Protazanov'un 1924'te Mezhrabpom-Rus stüdyosunda çektiği sessiz bir Sovyet bilimkurgu filmi. Aleksey Tolstoy'un 1923 tarihli aynı adlı romanına dayanıyor ve İngilizce konuşulan ülkelerde Aelita: Queen of Mars (Mars Kraliçesi Aelita) adıyla biliniyor. Film, uzay yolculuğunu konu alan ilk uzun metrajlı filmlerden biri; Mars'a giden bir roketi ve Kızıl Gezegen'deki bir uygarlığı, iç savaş sonrası Sovyet Rusya'sının gündelik hayatıyla iç içe anlatıyor. 25 Eylül 1924'te gösterime giren film yaklaşık 113 dakika sürüyor.

Konusu

Moskova, 1921. Dünyanın dört bir yanındaki telsiz istasyonları gizemli bir mesaj alır: "Anta Odeli Uta". Biri şaka yollu bunun Mars'tan geldiğini söyleyince, Mars'a gitmeyi kafaya takmış mühendis Los hayallere dalar. Hayalinde Mars'ı, yer altına kapatılmış köleler üzerinde hüküm süren bir aristokrasi yönetmektedir; tahtta Kraliçe Aelita oturur, ama gerçek güç yaşlılar konseyinin başındaki Tuskub'dadır. Aelita, bir teleskopla Dünya'yı gözlerken Los'u görür ve ona ilgi duymaya başlar.

Dünya'da ise işler karışıktır: Los'un eşi Natasha'nın peşinde dolaşan eski bir burjuva, karaborsa için şeker çalan bir memurdur; kıskançlık, hırsızlık ve amatör bir dedektifin takibi hikâyeyi düğümler. Sonunda Los, eski asker Gusev'le birlikte kendi yaptığı roketle Mars'a doğru yola çıkar. Mars'ta onları bekleyenleri ve yolculuğun nasıl bir anlama büründüğünü anlatmak, filmin sürprizlerini bozmak olur.

Yapım

Başrollerde Los'u ve onun mühendis arkadaşı Spiridonov'u canlandıran Nikolai Tseretelli, Natasha rolünde Valentina Kuindzhi ve Aelita rolünde Yuliya Solntseva var; Igor Ilyinsky, Nikolai Batalov ve Pavel Pol da kadroda yer alıyor. Senaryoyu Fedor Ozep yazdı, görüntü yönetmenliğini Emil Schünemann ve Yuri Zhelyabuzhsky yaptı.

Filmi bugün de görsel olarak benzersiz kılan şey, Mars sahneleri: Isaak Rabinoviç ve Viktor Simov'un konstrüktivist (yapıcılık akımına ait) dekorları ve Aleksandra Ekster'in geometrik kostümleri. Bu tasarımların izleri, 1930'ların Flash Gordon dizi filmlerinde ve büyük olasılıkla Fritz Lang'in Metropolis ile Frau im Mond filmlerinde görülüyor. Leningrad'daki gösterimlerde genç Dmitri Şostakoviç film için yazdığı müziği piyanoda canlı çaldı.

Film, Rusya'nın ilk "gişe filmi" denemesi olarak da anılıyor. Gösterimden yaklaşık yarım yıl önce bir sinema gazetesi, açıklamasız biçimde "ANTA… ODELİ… UTA…" yazan ilanlar yayımlamaya başladı; ardından dünyanın dört bir yanındaki radyo istasyonlarının gizemli bir sinyal aldığı "haberleri" geldi. Bu, sinema tarihinin erken merak uyandırma kampanyalarından biriydi.

Bilimsel karne

Aelita, Mars hakkındaki dönemin popüler inancını yansıtıyor: Kızıl Gezegen'de akıllı bir uygarlık yaşıyor olabilirdi. Bu fikrin kökü, İtalyan gökbilimci Giovanni Schiaparelli'nin 1877'de Mars'ta gördüğünü bildirdiği düz çizgilere dayanır. İtalyanca "canali" (kanallar, oluklar) sözcüğü İngilizceye yapay "kanallar" olarak çevrilince, Percival Lowell gibi yazarlar bunların ölmekte olan bir uygarlığın sulama kanalları olduğunu savundu. Sonraki daha iyi gözlemler, bu "kanalların" büyük ölçüde teleskop sınırlarından ve göz yanılsamasından kaynaklandığını gösterdi.

Gerçek Mars'ın yüzü, filmden 40 yıl sonra ortaya çıktı. NASA'nın 28 Kasım 1964'te fırlatılan Mariner 4 sondası, Mars'ın yanından başarıyla geçen ilk araç oldu ve gezegenin ilk yakın plan fotoğraflarını gönderdi. Bu görüntüler kraterlerle kaplı, ölü görünümlü bir dünya gösteriyordu ve bilim insanlarının Mars'taki yaşama bakışını büyük ölçüde değiştirdi.

Bir Delta II roketi duman bulutları içinde yükseliyor; Aelita'daki Los'un ev yapımı roketinin gerçek dünyadaki karşılığı onlarca yıllık mühendislik birikimi gerektirdi
NASA

Bugün bildiğimiz Mars'ın atmosferi büyük ölçüde (yaklaşık yüzde 95) karbondioksitten oluşur ve yüzeydeki ortalama basınç Dünya'dakinin yalnızca yüzde 0,6'sı kadardır. Bu kadar ince bir atmosfer altında yüzeyde sıvı su kalıcı olarak bulunamaz; Mars'ın suyu büyük ölçüde kutuplarda ve toprak altında buz hâlindedir. Yani filmdeki gibi açık havada dolaşan kalabalıklar, saraylar ve ordular yok. Gezegenin kendisi de filmdeki gibi Dünya'nın bir benzeri değil. Mars, Güneş'ten uzaklık sırasına göre dördüncü gezegen; ortalama çapı 6.779 kilometreyle Dünya'nın yaklaşık yarısı kadar, yüzey çekimi ise Dünya'dakinin yaklaşık üçte biri. Atmosfer sıcaklığı bölgeye ve mevsime göre −153 ile 20 santigrat derece arasında değişiyor ve ince atmosfer, uzaydan gelen yüksek enerjili parçacıklara karşı pek koruma sağlamıyor. Bir Mars yılı 687 Dünya günü, bir Mars günü ise 24,6 saat sürüyor. Filmin bir de kendi içinde önemli bir uyarısı var: Mars yolculuğu Los'un zihninde başlıyor ve film, hayal ile gerçeği bilinçli olarak birbirine karıştırıyor.

Etkisi

Seyirci filmi sevdi, ama dönemin eleştirmenleri onu ideolojik açıdan uygunsuz buldu. Bilimkurgu yazarı Frederik Pohl, Aelita'ya denk gelen bir Sovyet uzay filminin ancak yarım yüzyıl sonra, Andrey Tarkovski'nin Solaris'iyle geldiğini yazdı. ABD'de film 1929'da yeniden kurgulanıp Aelita: Revolt of the Robots adıyla gösterildi. Hikâyenin bazı bölümleri 1951 yapımı Flight to Mars filmine gevşek biçimde uyarlandı.

Kısaca

  • Yönetmen: Yakov Protazanov · Yıl: 1924 · Süre: 113 dakika
  • Aleksey Tolstoy'un romanından uyarlanan, uzay yolculuğunu konu alan ilk uzun metrajlı filmlerden biri.
  • Konstrüktivist Mars dekorları ve kostümleri sonraki pek çok bilimkurgu filmini etkiledi.
  • Mars'ta uygarlık fikri, 19. yüzyıldaki "Mars kanalları" yanılgısından besleniyordu.
  • 1964'te Mariner 4, kraterli ve ıssız gerçek Mars'ı ilk kez yakından gösterdi.

Bunları da izleyinTümü →

✨ Günün seçkisi21 Kasım

Kosmotheoros (Christiaan Huygens)📚 Günün kitabıKosmotheoros (Christiaan Huygens)Christiaan Huygens · 1698

Popüler kültür

  1. ISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli gölISS'ten Tibet'teki Pelku Gölü'nün yeni fotoğrafı: karla çevrili C biçimli göl1 saat önce
  2. Ay toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresiAy toprağı benzetmesinde patates, Dünya toprağındaki kadar gelişti: anahtar solucan gübresi2 saat önce
  3. Curiosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladıCuriosity, Gale Krateri'nde alacakaranlık bulutlarını yeniden yakaladı2 saat önce
  4. Ay'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacıAy'ın sanayileşmesine moratoryum çağrısı: Vilnius ve Utrecht'ten iki araştırmacı8 saat önce
  5. BepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyorBepiColombo Merkür'ün çekimine giriyor: 16 yanmalık yörünge dizisi 21 Kasım'da başlıyor15 saat önce

Çok okunanlar

  1. ESO duyurdu: CTAO-Güney'e iki büyük gama ışını teleskobu daha, Paranal'da 53 teleskop olacak
  2. Perseverance'ın telsizleri, Odyssey'in tepki çarkı arızalı: iki Mars görevinde bilim durdu
  3. NASA, Ay roketi SLS'nin RS-25 motorunu Stennis'te 200 saniye ateşledi
  4. Çocuklar için uzay kitapları: yaşa göre 18 öneri (3 yaştan gence)
  5. Yeni başlayanlar için en iyi astronomi kitapları: 16 uzay kitabı önerisi

🧩 Haftanın bulmacası

6. HaftaKare bulmaca · tarayıcıda çözünTüm bulmacalar →

🧰 Uzay araçları

Tüm uzay araçları →
Yukarı çık

Ziyaret istatistikleri ve reklamlar için çerez kullanmak istiyoruz. İzin vermezseniz yalnız zorunlu çerezler kullanılır. Ayrıntılar