Orionid meteor yağmuru 21-22 Ekim'de zirvede: Türkiye'den en iyi saat Ay batınca

Ekim gökyüzünün en bilinen olayı olan Orionid meteor yağmuru, 21 Ekim Çarşamba akşamını 22 Ekim Perşembe sabahına bağlayan gece zirveye ulaşıyor. NASA'nın verilerine göre yağmur 2 Ekim'den 7 Kasım'a kadar etkin; zirve gecesinde karanlık bir gökyüzü altında saatte 10 ila 20 meteor görülebiliyor. Bu yıl işi zorlaştıran tek etken Ay: Zirve gecesi gökyüzünde yüzde 80'e yakını aydınlık, şişkin bir Ay bulunacak.

Ne zaman bakmalı?

NASA, ekim ayı gökyüzü rehberinde Ay ışığının sönük meteorları bastıracağını, en iyi şansın Ay battıktan sonra, şafaktan önceki birkaç saatte olacağını belirtiyor. NASA JPL'in Horizons sistemiyle Türkiye için yaptığımız hesaba göre 22 Ekim sabahı Ay ve astronomik şafağın (gökyüzünün aydınlanmaya başladığı an) saatleri şöyle:

Şehir	Ay batışı (TSİ)	Astronomik şafak (TSİ)
Van	02.05 civarı	04.55 civarı
Ankara	02.50 civarı	05.35 civarı
İstanbul	03.05 civarı	05.50 civarı
İzmir	03.15 civarı	05.55 civarı

Yani nerede olursanız olun, Ay battıktan sonra şafağa kadar yaklaşık iki saat 45 dakikalık karanlık bir pencere var. Bir sonraki gece (22-23 Ekim) Ay daha geç, Ankara'da saat 04.00 civarında batacağı için bu pencere bir buçuk saate iniyor. Meteorlar zirve gecesinin öncesinde ve sonrasında da görülmeye devam eder, ancak sayıları azalır.

Hangi yöne bakmalı?

Orionidler, adını aldığı Avcı (Orion) takımyıldızından, NASA'nın tarifiyle kırmızı dev yıldız Betelgeuse'ün hemen kuzeyindeki bir noktadan saçılıyormuş gibi görünür. Bu noktaya "radyant" denir. Avcı, Türkiye'den gece yarısından önce doğu ufkunda yükselmeye başlar; Ay'ın battığı saatlerde güneydoğuda iyice yükselmiş olur.

NASA, bakışınızı doğrudan radyanta değil, ondan 45 ila 90 derece uzağa çevirmenizi öneriyor: Radyanta yakın meteorlar kısa görünür, uzaktakiler ise gökyüzünde uzun izler bırakır. Kuzey yarımkürede sırtüstü uzanıp güneydoğuya bakmak iyi bir başlangıç. Meteorlar gökyüzünün her yerinde görülebilir; geniş bir alanı görmek, belirli bir noktaya odaklanmaktan daha verimli.

Halley'in tozları

Orionidlerin kaynağı, en ünlü kuyruklu yıldız olan 1P/Halley. NASA'ya göre Güneş çevresindeki bir turunu yaklaşık 76 yılda tamamlayan Halley, iç Güneş Sistemi'ne en son 1986'da geldi ve bir sonraki dönüşü 2061'de olacak. Kuyruklu yıldızın geçtiği yol boyunca bıraktığı toz ve buz parçaları, Dünya her ekim bu akıntının içinden geçtiğinde atmosfere girer ve yanar.

Orionidler hızlarıyla tanınır: NASA'nın verilerine göre atmosfere saniyede yaklaşık 66 kilometre hızla girerler. Bu hız, bazı meteorların ardında saniyelerce, hatta dakikalarca süren ışıklı izler bırakmasına ve zaman zaman ateş topuna dönüşmesine yol açar. Halley'in tozları mayıs ayında da Eta Akuaridler yağmurunu oluşturur.

Gözlem için kısa notlar

• Şehir ışıklarından mümkün olduğunca uzaklaşın; Ay'ın gökyüzünü aydınlattığı saatleri uyuyarak geçirip Ay batışına kalkmak iyi bir plan.
• Gözlerin karanlığa alışması yaklaşık yarım saat sürer; bu sürede telefon ekranına bakmamaya çalışın.
• Dürbün ya da teleskop gerekmez; çıplak göz en geniş görüş alanını sağlar.
• Ekim gecelerinde sıcaklık hızla düşer; battaniye, mont ve sıcak içecek işe yarar.

Ayın diğer gök olayları, 26 Ekim dolunayı ve Ay'ın Ülker'in yanından geçişi için Ekim 2026 gökyüzü rehberimize göz atabilir, meteorlarla ilgili halk inançlarını kayan yıldıza neden dilek tutulduğunu anlattığımız yazımızda okuyabilirsiniz.