Özel uzay teleskobu Lazuli için ilk hedef listesi: Yansıyan ışıkta görülecek 27 dev gezegen

Eski Google yöneticisi Eric Schmidt ve eşi Wendy Schmidt'in kurduğu gözlemevi sisteminin parçası olan 3 metrelik Lazuli Uzay Teleskobu için ilk ötegezegen hedef listesi hazırlandı. Michigan Üniversitesi'nden Logan Pearce ile Arizona Üniversitesi Steward Gözlemevi'nden Ewan Douglas, teleskobun ExtraSolar Coronagraph (ESC) adlı aletiyle görüntülenmeye en elverişli 27 bilinen dev gezegeni seçti. Çalışma 22 Ekim'de arXiv'de yayımlandı, 28 Ekim'de güncellendi ve Amerikan Astronomi Derneği dergilerine gönderildi; henüz hakem değerlendirmesinden geçmedi.

Koronagraf, yıldızın göz kamaştırıcı ışığını teleskobun içinde bastırarak hemen yanındaki çok daha sönük nesneleri görünür kılan bir alet. Lazuli'nin hedefi, gezegenlerin kendi ısısını değil, yıldızlarından yansıttıkları ışığı yakalamak.

Isı yerine yansıyan ışık

Bugüne kadar doğrudan görüntülenen tüm ötegezegenler, oluşumlarından kalan ısıyla parlayan genç ve sıcak dünyalardı. Yazarların belirttiği gibi gezegen yaşlandıkça bu ısı azalıyor ve gezegen kızılötesinde sönükleşiyor. Yansıyan ışık ise yaşa bağlı değil: Yaşlı, olgun bir sistemdeki soğuk bir dev gezegen de yıldızının ışığını yansıtmayı sürdürüyor. Görünür dalga boylarında çalışmak ayrıca yıldıza daha yakın yörüngelere bakmayı mümkün kılıyor. Makaleye göre bu yöntem, gezegen atmosferlerinin bileşimini incelemeye ve uzun vadede yaşam izi aramaya da kapı açıyor.

Zorluk ise büyük. Yansıyan ışıkta gezegen, yıldızından on milyon ile bir milyar kat arasında daha sönük. Bu karşıtlık 3 metre sınıfı bir teleskop için onlarca ile yüzlerce saatlik pozlamalar gerektiriyor. Yazarlara göre bu yüzden gökyüzünü rastgele taramak verimsiz; yörüngesi iyi bilinen gezegenleri seçip gözlemi gezegenin yıldızdan en uzak göründüğü ana denk getirmek gerekiyor.

Listede kimler var?

Liste tamamen dev gezegenlerden oluşuyor ve doğrudan görüntülemeyle daha önce incelenmemiş yaş ve sıcaklık aralıklarını kapsıyor. Makalede en güçlü iki aday olarak 14 Herculis b ve GJ 832 b öne çıkıyor; ancak GJ 832 b, koronagrafın temel tasarımındaki görüş alanında kalmıyor ve ancak daha geniş bir "hedef" modunda görülebilir. Yörünge eğimi bilinmeyenler arasında Gamma Cephei b ve 47 Ursae Majoris c, yörüngelerinin büyük kısmında saptanabilir bölgede kalıyor; fakat eksik yörünge bilgisi gözlemi ve yorumu zorlaştıracak.

Listede, ilk doğrudan görüntülenen gezegenlerden biri olan Beta Pictoris b de var. Yazarlar burada bir uyarı yapıyor: Gezegenin yarıçapı için kullanılan tahmin, kütleden hesaplanan değerden belirgin biçimde büyük; yarıçap daha küçükse gezegen Lazuli için fazla sönük kalabilir. HD 181433 d gibi bazı adaylar ise iki güncel yörünge çözümü birbiriyle çeliştiği için şimdilik listeye alınmadı. Yazarlar Gaia uydusunun gelecek veri sürümüyle durumun netleşmesini bekliyor.

Lazuli nasıl bir teleskop?

Ocak 2026'da arXiv'de yayımlanan tanıtım makalesine göre Lazuli, 400-1.700 nanometre arasında çalışacak 3 metre açıklıklı bir gözlemevi. Üç aleti olacak: geniş alanlı bir kamera, bir integral alan tayfçekeri ve koronagraf. Teleskop Ay ile 3:1 rezonanslı bir yörüngede çalışacak ve ani gelişen olaylara dört saatten kısa sürede yönelebilecek şekilde tasarlanıyor. Gözlem zamanının bir kısmı dünya bilim camiasına açık olacak. Koronagrafın tasarımı yıldıza çok yakın, yaklaşık 0,13 yay saniyesine kadar inmeyi hedefliyor.

Bazı hedefler NASA'nın Roman Uzay Teleskobu'ndaki koronagraf aletiyle ve Avrupa'nın yapım aşamasındaki Aşırı Büyük Teleskobu'nun (ELT) METIS kamerasıyla da gözlenebilecek. Yazarlar, aynı gezegenin yansıyan ışıkta ve ısı ışımasında ayrı ayrı incelenmesinin atmosfer hakkında daha bütünlüklü bir resim vereceğini vurguluyor. Roman'ın koronagrafı ilk ışığını almıştı; Lazuli bu yolda ikinci bir uzay platformu olmayı amaçlıyor.

Liste kesin değil. Yazarlar, koronagraf tasarımı geliştikçe, yeni gezegenler bulundukça ve yörünge ölçümleri iyileştikçe hedeflerin değişeceğini belirtiyor.