Galata Kulesi boyutlarındaki 2026 TS, 18 Ekim sabahı Dünya'nın yakınından geçiyor

Ekim ayının ilk günlerinde gözlenmeye başlanan küçük bir asteroit, 18 Ekim Pazar sabahı Dünya'nın yanından güvenle geçecek. NASA'nın Jet İtki Laboratuvarı (JPL) bünyesindeki Dünya'ya Yakın Cisim Araştırmaları Merkezi'nin (CNEOS) yakın geçiş verilerine göre 2026 TS adlı cisim, Türkiye saatiyle 18 Ekim 09.16 civarında Dünya'ya yaklaşık 906.900 kilometre mesafeden geçecek. Bu, Dünya ile Ay arasındaki ortalama uzaklığın yaklaşık 2,4 katı.

Asteroit bundan birkaç saat önce, 18 Ekim gece 02.12 sularında, Ay'ın da yaklaşık 617 bin kilometre yakınından geçecek. JPL'in hesabında en yakın geçiş anının belirsizliği bir dakikanın altında; uzaklıktaki belirsizlik ise yalnızca birkaç yüz kilometre düzeyinde.

Galata Kulesi benzetmesi ne kadar doğru?

Bu kadar küçük asteroitlerin boyutu doğrudan ölçülemiyor; gökbilimciler cismin parlaklığından yola çıkarak bir aralık veriyor. JPL'in küçük gök cisimleri veri tabanında 2026 TS'nin mutlak parlaklığı (H) 24,05 olarak kayıtlı. Cismin yüzeyinin ne kadar ışık yansıttığı bilinmediği için bu parlaklık, koyu bir yüzey varsayılırsa yaklaşık 90 metreye, açık renkli bir yüzey varsayılırsa yaklaşık 40 metreye karşılık geliyor.

Yaklaşık 67 metre yüksekliğindeki Galata Kulesi bu aralığın tam ortasına düşüyor. Yani "Galata Kulesi büyüklüğünde" demek mümkün, ama asteroidin gerçek çapı kulenin yarısı kadar da olabilir, bir buçuk katı da. Kesin boyut ancak radar ya da kızılötesi gözlemlerle belirlenebilir.

Çarpma riski var mı?

Hayır. JPL'in Dünya'ya çarpma ihtimali taşıyan cisimleri izleyen otomatik sistemi Sentry, 2026 TS'yi 16 Ekim'de risk listesinden çıkardı. Yeni gözlemler eklendikçe yörünge netleşti ve gelecekte Dünya'ya çarpabileceği senaryolar elendi. Keşfin hemen ardından bir cismin bu listeye girip birkaç gün içinde çıkması olağan bir süreç: Yörünge birkaç gözlemle hesaplandığında belirsizlik geniş oluyor, gözlem arttıkça daralıyor.

JPL kayıtlarına göre yörünge hesabı 1-15 Ekim arasındaki 71 gözleme dayanıyor. Cisim, Dünya'nın yörüngesini kesen asteroitlerden oluşan Apollo grubunda yer alıyor ve Güneş çevresindeki bir turunu yaklaşık 3,6 yılda tamamlıyor. Dünya'ya göre hızı geçiş anında saniyede yaklaşık 10,3 kilometre.

Bu yakınlık sık görülür mü?

Evet. CNEOS'un yakın geçiş listesi, onlarca metrelik cisimlerin Ay'ın birkaç katı uzaklıktan geçtiği olayların neredeyse her hafta yaşandığını gösteriyor. Yalnızca ekimin ilk yarısında 2026 TS'den çok daha yakın geçen birkaç küçük asteroit kayda geçti; bunların çoğu birkaç metre ile birkaç on metre arasında. 2026 TS'yi öne çıkaran, yakınlığından çok görece büyük olması.

2026 TS'nin hikâyesi de tanıdık bir kalıba uyuyor: Cisim, en yakın geçişinden yalnızca iki buçuk hafta kadar önce gözlenmeye başlandı. Onlarca metrelik asteroitler sönük oldukları için çoğu zaman ancak Dünya'ya yaklaştıklarında fark ediliyor. Daha önce sitemizde ele aldığımız 2015 TB145 da keşfinden yalnızca birkaç hafta sonra Dünya'nın yakınından geçmişti.

Görülebilecek mi?

Çıplak gözle hayır. Bu boyuttaki bir asteroit, en yakın geçişte bile ancak büyük amatör ya da profesyonel teleskoplarla, hareket eden sönük bir nokta olarak izlenebilir. Geçişin ardından gökbilimcilerin elde ettiği gözlemler, asteroidin yörüngesini sonraki yıllar için daha da kesinleştirecek.

Arka plan: Apollo grubu ve "tehlikeli" tanımı

JPL'in Dünya'ya Yakın Cisim Araştırmaları Merkezi (CNEOS), Apollo grubunu Dünya'nın yörüngesini kesen ve yörüngesinin yarı büyük ekseni Dünya'nınkinden büyük olan asteroitler olarak tanımlıyor; grup adını 1862 Apollo asteroidinden alıyor. JPL'in yörünge çözümüne göre 2026 TS'nin yarı büyük ekseni yaklaşık 2,36 astronomik birim, basıklığı 0,61, yörünge eğimi ise yalnızca 3,3 derece. Yani cisim Güneş'e Dünya'nın yörüngesinin içine kadar yaklaşıp Mars'ın ötesine uzanan, oldukça basık bir yörüngede dolanıyor.

2026 TS, JPL kayıtlarında "potansiyel olarak tehlikeli asteroit" (PHA) olarak da sınıflanmıyor. CNEOS'un tanımına göre bu sınıfa girmek için yörüngenin Dünya'nın yörüngesine en yakın uzaklığının 0,05 astronomik birim ya da daha az, mutlak parlaklığın ise 22,0 ya da daha parlak olması gerekiyor. 2026 TS'nin 24,05 olan mutlak parlaklığı, onu bu eşiğin altındaki küçük cisimler arasına koyuyor.

Sentry'nin işleyişi de bu tablonun parçası. CNEOS'a göre sistem her gün gelen gözlemlerle yakın geçiş yapan asteroitlerin yörüngelerini otomatik olarak günceller ve hareketlerini en az 100 yıl ileriye taşıyarak olası çarpışmaları arar. Her ay birkaç yeni asteroidin risk listesine girip kısa süre sonra çıkması olağandır; listeden çıkış, riskin yanlış hesaplandığını değil, yörünge bilgisinin iyileştiğini gösterir. Sistemin bugünkü sürümü Sentry-II, Temmuz 2021'den beri kullanılıyor.

Sırada ne var?

JPL'in yakın geçiş tablosuna göre 2026 TS, 4 Mart 2027'de Mars'ın yaklaşık 4,7 milyon kilometre uzağından geçecek. Dünya'ya bir sonraki kayda değer yaklaşması ise 29 Ekim 2107'de, yaklaşık 3,1 milyon kilometre uzaklıktan olacak.

Bu boyuttaki cisimlerin daha erken fark edilmesi için NASA'nın kızılötesi gözlem yapacak NEO Surveyor teleskobu, en erken Eylül 2027'de fırlatılmak üzere hazırlanıyor. Görevin hedefi, beş yıllık taramasında 140 metreden büyük Dünya'ya yakın cisimlerin en az üçte ikisini bulmak. JPL'e göre iki ayrı kızılötesi dalga boyunda çalışacak teleskop, hem parlak hem koyu yüzeyli asteroitleri saptayabilecek.