NEOWISE kuyruklu yıldızı (C/2020 F3) nedir? 2020 yazının çıplak gözle görülen kuyruklusu
C/2020 F3 NEOWISE, 2020 Mart'ında NASA'nın kızılötesi teleskobuyla bulunan ve Temmuz'da çıplak gözle görülen kuyruklu yıldızdır; keşfi, yörüngesi, üç kuyruğu ve görünüşü burada.
- Türü
- Kuyruklu yıldız
- Bulunduğu yer
- Güneş Sistemi (Oort bulutu kökenli)
- Çap
- Çekirdek çapı yaklaşık 5 km (tahmini)
- Yörünge süresi
- Geçişten sonra yaklaşık 6.800 yıl
- Keşif
- 27 Mart 2020, NEOWISE görevi (WISE uzay teleskobu)
NEOWISE kuyruklu yıldızı (C/2020 F3), 27 Mart 2020'de NASA'nın NEOWISE görevi sırasında kızılötesi bir uzay teleskobuyla bulunan, Temmuz 2020'de çıplak gözle görülecek kadar parlayan uzun dönemli bir kuyruklu yıldızdır. Güneş'e 3 Temmuz'da 0,295 astronomik birim kadar yaklaşan cisim, 1997'deki Hale-Bopp'tan bu yana Kuzey Yarımküre'den görülen en parlak kuyruklu yıldız oldu. Yaklaşık 5 kilometre çapındaki çekirdeği, bir daha ancak yaklaşık 6.800 yıl sonra bu bölgeye dönecek.
Adı ve keşfi
Kuyruklu yıldızlar çoğunlukla keşfeden kişinin ya da programın adını taşır. Bu cisim de adını onu bulan göreve borçludur: NEOWISE, Near-Earth Object Wide-field Infrared Survey Explorer'ın (Yakın Dünya Cismi Geniş Alan Kızılötesi Tarama Gezgini) kısaltmasıdır. Görev, Wide-field Infrared Survey Explorer (WISE) uzay teleskobunun asteroit ve kuyruklu yıldız avına çevrilmiş hâlidir. NASA'nın Jet Tahrik Laboratuvarı (JPL) görevi Caltech ile birlikte yürüttü.
Resmî tanımı C/2020 F3'tür. "C", cismin periyodik olmayan bir kuyruklu yıldız olarak sınıflandığını, "2020" keşif yılını gösterir. "F3" ise cismin Mart ayının ikinci yarısında bildirilen üçüncü cisim olduğunu anlatır. Bulunduğu anda cisim yaklaşık 18. kadirden sönük bir noktaydı ve Güneş'ten yaklaşık 2,0 astronomik birim uzaktaydı. Astronomik birim, Dünya ile Güneş arasındaki ortalama uzaklıktır.
NASA'nın yayımladığı keşif görüntüleri, teleskobun iki kızılötesi kanalında çekilmiş kareleri üst üste bindirir. Kuyruklu yıldız bu görüntülerde bir sıra bulanık kırmızı nokta olarak görünür. Çünkü yıldızlardan ve galaksilerden çok daha soğuktur; soğuk cisimler ışığın büyük kısmını daha uzun dalga boylarında yayar. Kuyruklu yıldızı arka plandaki sabit yıldızlara göre yer değiştirmesinden ayırt ettiler. NASA'ya göre gaz ve tozdan oluşan geniş halesi, yani komanın varlığı daha bu ilk karelerde belliydi.
Yörüngesi: Oort bulutundan gelen uzun yolculuk
NEOWISE, kökenini Oort bulutuna dayandıran bir kuyruklu yıldızdır. Yörüngesi neredeyse parabolik, yani çok uzun ve ince bir elipstir; dış merkezliği yaklaşık 0,9992'dir. Yörünge eğimi yaklaşık 128,9 derecedir; bu, cismin gezegenlerin dolanma yönüne ters yönde, retrograd hareket ettiği anlamına gelir.
Gezegenlerin çekimi, bu geçiş sırasında yörüngeyi biraz değiştirdi. Güneş'e girmeden önceki yörüngenin periyodu yaklaşık 4.500 yıl, uzak noktası ise yaklaşık 538 astronomik birimdi. Geçişten sonra periyot yaklaşık 6.800 yıla, en uzak nokta yaklaşık 710 astronomik birime çıktı. Yani kuyruklu yıldız bu kez daha uzun bir turla dönüyor. NASA da bir görsel açıklamasında geri dönüşünü yaklaşık 6.800 yıl sonrası olarak veriyor.
Karşılaştırma için: Güneş'e yaklaşık 76 yılda bir uğrayan Halley kuyruklu yıldızı kısa dönemlidir ve insan ömrü içinde tekrar görülür.
Güneş'e yaklaşma ve parlama
Kuyruklu yıldız Haziran'da Güneş'e yaklaşırken hızla parladı. Yaklaşık 10 Haziran'da 7. kadir civarındaydı; 22 Haziran'da Güneş'i izleyen SOHO uzay aracının LASCO C3 koronagrafının görüş alanına girdiğinde 3. kadire kadar çıkmıştı. Kadir ölçeğinde küçük sayı daha parlak demektir: 6. kadir çıplak gözün sınırına yakındır, 1. kadir ise gökyüzünün en parlak yıldızlarının düzeyidir.
3 Temmuz 2020'de cisim Güneş'e en çok yaklaştığı noktaya, yani günberiye ulaştı. Uzaklığı 0,295 astronomik birimdi; bu yaklaşık 43 milyon kilometre eder. Kuyruklu yıldız Temmuz başında yaklaşık 1. kadire, en parlak döneminde 0,5-1,0 kadir aralığına ulaştı. Böylece Temmuz boyunca karanlık gökyüzünde çıplak gözle görülebildi. Işık kirliliği olan kentlerde bile iyi bir bakışla fark edildiği anlatıldı.
Kuyruklu yıldızlar günberiye yaklaşırken parçalanıp dağılabilir; küçük çekirdekli cisimlerin sonu çoğu kez böyle gelir. NEOWISE günberiden sonra da gökyüzünde izlenmeye devam etti ve Temmuz boyunca görünür kaldı.

Verileri göster
| Keşif | 27 Mart 2020 |
|---|---|
| Günberi | 3 Temmuz 2020 |
| Günberi uzaklığı | 0,295 AB |
| Dünya'ya en yakın | 0,69 AB |
| Çekirdek çapı | yaklaşık 5 km |
| Dönüş | yaklaşık 6.800 yıl |
Üç farklı kuyruk
NEOWISE'ın Temmuz fotoğraflarını ilginç kılan, kuyruğun tek parça görünmemesiydi. Kuyruklu yıldızlar Güneş'e yaklaşınca çekirdeklerindeki buzlar gaza dönüşür ve toz serbest kalır. Bu malzeme iki ayrı kuyruk oluşturur; NEOWISE'da üç tane ayırt edildi:
- İyon kuyruğu: Gazların iyonlaşmasıyla oluşan, mavimsi ince kuyruktur. Güneş'ten uzağa doğru, Güneş rüzgârıyla birlikte düz uzanır.
- Toz kuyruğu: Güneş ışığını yansıtan toz tanelerinin oluşturduğu, altın sarısı ve daha geniş kuyruktur. Hale-Bopp'un toz kuyruğuna benzetildi.
- Sodyum kuyruğu: 13 Temmuz 2020'de doğrulanan bu kuyruk, sodyum atomlarının parlamasıyla oluşur. Fotoğraflarda toz ve iyon kuyruklarının arasında kırmızımsı bir ayrım olarak görünür. Sodyum kuyruğu yalnızca Hale-Bopp ve C/2012 S1 (ISON) gibi çok parlak kuyruklu yıldızlarda gözlenmiştir.
Kuyruğun neden hep Güneş'in ters yönünü gösterdiğini ayrı bir bilgi sayfasında anlattık; kısaca: iyon kuyruğunu Güneş rüzgârı, toz kuyruğunu ise ışık basıncı ve yörünge hareketi biçimlendirir.
Gökyüzünde nasıl göründü?
Kuyruklu yıldız Temmuz başında sabaha karşı, kuzeydoğu ufkunda, Arabacı takımyıldızının parlak yıldızı Capella'nın altında görülüyordu. Temmuz ortasında kuzeye doğru yükseldi; deklinasyonu +48 dereceye ulaştı. Bu değer, cismin 42° kuzey enleminin kuzeyindeki gözlemciler için ufkun altına hiç inmediği anlamına gelir. Türkiye'nin büyük bölümü bu enlemin güneyinde kaldığından, buradan bakanlar için açık bir kuzey ufku aramak gerekiyordu.
Temmuz'un ikinci yarısında sabah gökyüzünden akşam gökyüzüne geçti: kuzeybatı ufkunda, Büyükayı'nın (Büyük Kepçe) altında yer alıyordu. Dünya'ya en yakın konumunu 23 Temmuz 2020'de, 01.09 UTC'de aldı; uzaklık 0,69 astronomik birim, yani yaklaşık 103 milyon kilometreydi. O sırada Büyükayı takımyıldızı yönündeydi. 30 Temmuz'a gelindiğinde Berenis'in Saçları (Coma Berenices) takımyıldızına girmiş, Arcturus'un altına inmişti ve parlaklığı 5. kadire düşmüştü; şehir ışıklarından uzakta dürbünle aranması gerekiyordu.
Gözlem için iki şey yeterliydi: kuzey ufku açık, ışık kirliliğinden uzak bir yer ve bir dürbün. Dürbün seçimi ve kullanımı için yeni başlayanlar için teleskop ve dürbün rehberine, karanlık gökyüzü bölgeleri için Türkiye'de yıldız gözlemi için en iyi yerler sayfasına bakabilirsiniz. O günlerde yayımlanan bir gözlem fotoğrafı için NEOWISE'ın Adriyatik üzerinde doğuşu haberimize de göz atabilirsiniz.

Uzaydan izlendi
NASA'ya göre kuyruklu yıldız yalnız yerden değil, birden fazla uzay aracından da görüldü. Bunlar arasında Güneş'i inceleyen görevlerden Parker Solar Probe, STEREO ve ESA ile NASA'nın ortak SOHO'su ile Uluslararası Uzay İstasyonu'ndaki astronotlar vardı. Parker Solar Probe kuyruklu yıldızı 5 Temmuz'a kadar görüntülemişti. İstasyon mürettebatı da cismi 5 Temmuz'da Akdeniz üzerinden fotoğrafladı.
İstasyonun kendisi de kuyruklu yıldızla aynı karede görüldü. NASA fotoğrafçısı Bill Ingalls, 18 Temmuz'da Batı Virjinya'dan 10 saniyelik pozlamayla çektiği karede Uluslararası Uzay İstasyonu'nu kuyruklu yıldızın üstünde yakaladı. İstasyonun gökyüzündeki hareketi için ISS'in yörüngesi ve görülmesi sayfasına bakılabilir.

Çekirdek ve dönme
Parlak görüntüsüne karşın kuyruklu yıldızın çekirdeği küçüktür: çapı yaklaşık 5 kilometre olarak tahmin edilir. Kuyruğun ve komanın görkemi çekirdekten değil, buzların buharlaşmasıyla savrulan gaz ve tozdandır. Çekirdeğin dönme süresi 14 Ağustos 2020'de yapılan bir bildirimde 7,58 ± 0,03 saat olarak verildi.
Çekirdek bu kadar küçük olduğu için kuyruklu yıldızı doğrudan görmek mümkün değildir; araştırmacılar çekirdek boyutunu kızılötesi ışıma ve uzay araçlarının görüntüleri gibi dolaylı ölçümlerle tahmin eder. Rosetta'nın 67P'yi yerinde incelemesi gibi bir yakın görev NEOWISE için yapılmadı; bu tür bir görevin nasıl işlediğini Rosetta görevi sayfasında okuyabilirsiniz.
"Büyük kuyruklu yıldız" mı?
Gökbilimciler ve amatörler, kuyruğu uzun ve çıplak gözle belirgin olan, Kuzey Yarımküre'den görülen parlak kuyruklu yıldızlara "büyük kuyruklu yıldız" der. Kesin bir bilimsel tanım yoktur; ölçüt parlaklık ve görünürlüktür. NEOWISE, 2020'nin büyük kuyruklu yıldızı olarak anıldı, ancak başlangıçta bunun yerinde olup olmadığı tartışıldı. Hale-Bopp'un doruk parlaklığına ulaşmadığı biliniyor; öte yandan 2011'in C/2011 L4 (PanSTARRS) kuyruklu yıldızından daha parlaktı. 2024'te çıplak gözle görülen Tsuchinshan-ATLAS ise sonraki büyük kuyruklu yıldız oldu.
NEOWISE görevinin sonu
Kuyruklu yıldıza adını veren uzay aracı, WISE'ın 2013'te yeniden etkinleştirilmesinin ürünüydü; NASA bu görevi 21 Ağustos 2013'te duyurdu. Görev yıllar boyunca Dünya'ya yakın asteroitleri ve kuyruklu yıldızları kızılötesinde taradı. Temmuz 2024'e kadar 399 yakın Dünya cismi keşfetti; bunların 34'ü kuyruklu yıldızdı. Ayrıca 1.850'den fazla yakın Dünya cisminin boyutunu kestirmeye yardım etti.
Bilim gözlemleri 31 Temmuz 2024'te sona erdi, 8 Ağustos 2024'te vericisi kapatıldı. Artan Güneş etkinliği yörüngesini hızla küçülttüğü için uzay aracı 2 Kasım 2024'te, 00.49 UTC'de Dünya atmosferinde yandı. NEOWISE kuyruklu yıldızı, görevin en tanınmış keşfi olarak kaldı.
Kısaca
- C/2020 F3 NEOWISE, 27 Mart 2020'de NASA'nın NEOWISE kızılötesi uzay teleskobu görevinde keşfedildi.
- 3 Temmuz 2020'de Güneş'e 0,295 astronomik birim yaklaştı; Temmuz boyunca çıplak gözle görüldü ve Hale-Bopp'tan sonra Kuzey Yarımküre'nin en parlak kuyruklusu oldu.
- İyon, toz ve nadir görülen sodyum kuyruğuyla fotoğrafçıların gözdesi oldu; çekirdeği yaklaşık 5 km çapındadır.
- 23 Temmuz 2020'de Dünya'ya yaklaşık 103 milyon km kadar yaklaştı; yörünge periyodu geçişten sonra yaklaşık 6.800 yıla çıktı.
- Keşfeden uzay aracı 2 Kasım 2024'te atmosferde yandı.
Aynı türdenTümü →
Hale-Bopp kuyruklu yıldızı nedir? 1997'nin büyük kuyruklu yıldızı ve dönüşüGüneş Sistemi (uzun dönemli yörünge)
Tsuchinshan-ATLAS kuyruklu yıldızı (C/2023 A3) nedir? 2024'ün büyük kuyruklu yıldızıGüneş Sistemi (Oort bulutu kökenli)
Kuyruklu yıldızlarKaynakları: Kuiper kuşağı, saçılmış disk ve Oort bulutu

















