Avrupa'nın Ay ve Mars planı Roma yolunda: ESA Konseyi 15 Aralık toplantısını hazırladı

Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) üye devletleri, Avrupa'nın alçak Dünya yörüngesi, Ay ve Mars için izleyeceği yolu 15 Aralık'ta Roma'da masaya yatıracak. ESA'nın 22 Ekim tarihli açıklamasına göre 21-22 Ekim'de Paris'teki genel merkezde delegeler düzeyinde toplanan 350. ESA Konseyi, bu Ara Bakanlar Toplantısı'nın (IMM26) hazırlıklarını ilerletti ve Genel Direktör Josef Aschbacher'in "Avrupa'nın Uzay Keşfindeki Geleceği" başlıklı önerisini görüştü.

Aynı toplantıda onaylanan iki direktör atamasını ayrı bir yazıda aktarmıştık. Konseyin asıl gündemi ise Avrupa'nın insanlı ve robotik keşifteki rolü ile Avrupa Birliği'yle iş bölümüydü.

Öneri ne içeriyor?

ESA'nın açıklamasına göre öneri, alçak Dünya yörüngesinde, Ay'da ve Mars'a doğru "ölçeklenebilir" bir yol tarif ediyor. Daha fazla Avrupa özerkliğini uluslararası iş birliğiyle birleştirmeyi ve bunu "gerçekçi ve mali açıdan sürdürülebilir" bir yaklaşımla yapmayı hedefliyor. Ajans, önerinin Avrupa'nın mevcut güçlü yanları üzerine kurulduğunu ve keşfin yeni döneminde rolünü güvenceye almak için gereken yetenekleri adım adım geliştirmeyi amaçladığını belirtiyor.

Açıklamada önerinin bütçe ayrıntısı paylaşılmadı. Ancak çerçeve yeni değil. Aschbacher, 9-10 Eylül'de Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron'un davetiyle Paris'te toplanan Uluslararası Uzay Zirvesi'nde aynı soruyu liderlere yöneltmişti. ESA'nın yayımladığı konuşma metnine göre Genel Direktör üç hedef sıralamıştı:

• Uluslararası Uzay İstasyonu (ISS) sonrası dönemde Avrupa'nın alçak yörüngeye erişimini ve oradaki varlığını güvenceye almak,
• uluslararası ortaklıklara önemli katkıları hedefli bir Avrupa özerkliğiyle birleştirerek Ay'da ve Ay çevresinde daha güçlü yer almak,
• alçak yörüngeyi ve Ay'ı, Mars ve ötesine götürecek teknolojilerin sınama alanı olarak kullanmak.

Rakamlar: yılda bir milyar avro

Aschbacher aynı konuşmada bu hedefler için on yıl boyunca yılda yaklaşık bir milyar avroluk yatırım gerektiğini tahmin etmiş, bunun bir kısmının girişim sermayesiyle karşılanabileceğini söylemişti. Karşılaştırma olarak da Avrupalı astronotların uçuşlarını yabancı sağlayıcılardan satın almanın on yılda 5 milyar avroya mal olacağını ve bu paranın büyük kısmının Avrupa dışındaki sanayiye gideceğini öne sürmüştü.

Konuşmada rekabetin boyutu da çizilmişti: Aschbacher'e göre ABD 2030'a kadar yılda bin fırlatma ve dönüşü hedefliyor, Çin 2030'a kadar Ay'a iniş planlıyor, Hindistan yakında astronotlarını uzaya göndermeye hazırlanıyor. Genel Direktör, Avrupa ile önde gelen uzay güçleri arasındaki farkın hem mali hem teknolojik olarak açıldığını söylemişti.

Bu rakamların Konsey'de görüşülen öneriyle birebir aynı kalıp kalmadığı açıklanmadı. Roma'ya hangi seçeneklerin, hangi bütçeyle götürüleceği belli değil.

Roma neden önemli, ama son durak değil?

ESA'nın açıklamasına göre IMM26, asıl program ve bütçe kararlarının verileceği 2028'deki Bakanlar Düzeyindeki Konsey (CM28) yolunda kilit bir adım olacak. Toplantı aynı zamanda mevcut mali çerçeveler içinde erken hazırlık çalışmalarının başlatılmasına imkân verecek. Açıklamanın çerçevesine bakılırsa Roma, büyük bütçe kararlarından çok yönün belirleneceği ve hazırlıkların başlatılacağı bir toplantı olacak.

Bu tartışma, Avrupa'nın Ay çevresindeki planlarının yeniden şekillendiği bir döneme denk geliyor. Uçuşa hazır hale gelen Ay iletişim sistemi Lunar Link için Gateway'den sonra yeni bir görev aranıyor. ISS sonrası için de Antalya'daki IAC 2026'da Vast ile bir anlaşma imzalamıştı.

Brüksel ile iş bölümü

Konseyin ikinci büyük başlığı AB ile ilişkilerdi. Üye devletler, Avrupa Komisyonu'nun "Space Team Europe" girişiminin ilk şerpalar toplantısını, AB'nin 2028-2034 Çok Yıllık Mali Çerçevesi hazırlıklarını, Avrupa Rekabet Gücü Fonu müzakerelerini, AB Uzay Yasası'nı ve AB Uzay Programı Ajansı'nın (EUSPA) tüzüğünü gözden geçirdi.

ESA, bu süreçlerin gelecekteki Avrupa uzay faaliyetlerinin yönetişimine etkilerini yakından izlediğini belirtiyor. Ajans, sorumlulukların açık ve verimli biçimde paylaştırılması, mükerrerlikten kaçınılması ve AB uzay faaliyetlerinin ESA'nın üye devletlerin uzun vadeli yatırımlarıyla biriktirdiği teknik birikimden yararlanmaya devam etmesi gerektiğini vurguladı. Avrupa Komisyonu da toplantıya üst düzeyde katılarak ortak ESA-AB projelerindeki ilerlemeyi değerlendirdi.

Sırada ne var?

Bir sonraki durak 15 Aralık'taki Roma toplantısı. Orada üye devletlerin Avrupa'nın keşifte "yolcu mu, pilot mu" olacağı sorusuna ne kadarlık bir taahhütle yanıt vereceği görülecek. Aschbacher'in Eylül'deki konuşmasında altını çizdiği gibi, yönü ESA değil üye devletlerin siyasi iradesi belirleyecek.