ESCAPADE ikizleri 7 ve 9 Kasım'da Dünya'yı sapan gibi kullanıp Mars yoluna girecek

NASA'nın Mars'a giden ikiz uzay aracı ESCAPADE için takvim kesinleşti. Ajansın 2 Kasım'da yaptığı açıklamaya göre birinci araç 7 Kasım Cumartesi günü, ikinci araç ise iki gün sonra, 9 Kasım Pazartesi günü Dünya'nın yakınından geçecek. Her araç Dünya'ya en çok yaklaştığı sırada motorunu yaklaşık 9 dakika çalıştıracak ve gezegenin çekiminden aldığı hızla birleştirerek Mars'a yönelecek.

NASA'nın verdiği saatlere göre birinci aracın ateşlemesi Doğu saatiyle 04.51'de, Türkiye saatiyle 12.51'de başlayacak. İkinci aracın ateşlemesi ise 9 Kasım'da Türkiye saatiyle 13.51'de başlayacak. Manevranın genel planını ve Blue ile Gold adlı araçların Mars'ta yapacağı işi ekim ayında yazmıştık. Yeni açıklama, kesin saatleri, hız kazanımını ve yolculuğun bitiş tarihlerini ortaya koyuyor.

Saniyede 10 kilometreden 10,8 kilometreye

Ajansın aktardığı rakamlara göre "Mars'a aktarma ateşlemesi" denen bu yanma, her aracın hızını saatte 1.000 milden (yaklaşık 1.600 kilometre) fazla artıracak. Araçlar saniyede yaklaşık 6,3 milden 6,7 mile, yani kabaca saniyede 10,1 kilometreden 10,8 kilometreye çıkacak. NASA bu hızı ses hızının 30 katından 31 katına çıkış olarak tarif ediyor.

Ateşlemenin Dünya'nın hemen yanında yapılmasının nedeni, fizikte Oberth etkisi denen olgu. Bir motor, araç en hızlı olduğu anda çalıştırılırsa aynı yakıttan daha fazla enerji elde edilir. NASA'ya göre bazı araçlar daha önce başka hedeflere gitmek için Dünya'nın yakınından geçti, ama Mars'a giden hiçbir araç bu tür motorlu bir geçişi başarıyla yapmadı.

Neden doğrudan Mars'a gitmediler?

Mars'a giden araçlar genellikle iki gezegenin uygun hizaya geldiği dönemlerde fırlatılıyor. Bu fırsat yalnızca 26 ayda bir doğuyor. ESCAPADE ise Kasım 2025'te, Dünya ile Mars Güneş'in zıt taraflarındayken yola çıktı. Araçlar bu yüzden Güneş-Dünya sisteminin Lagrange 2 noktası çevresinde, NASA'nın "böbrek fasulyesi biçimli" diye tarif ettiği bir döngü çizerek bekledi. Şimdi gezegenler yeniden hizaya geldiği için Dünya'ya dönüp sapan etkisinden yararlanacaklar.

Bu dolambaçlı yol beklenmedik bir kazanç da getirdi. NASA'ya göre araçlar, Dünya'nın manyetik ortamının Güneş rüzgârıyla uzağa doğru çekilen kuyruk bölgesinin daha önce hiçbir aracın doğrudan incelemediği bir kesiminden geçti. Görev bilim insanları bu bölgede ilginç etkinlik ve yapılar gözlediklerini ve bulguları yakında paylaşmayı planladıklarını söylüyor.

Teleskopla görülebilecekler

Her biri standart bir buzdolabı büyüklüğündeki araçlar, en yakın noktada yeryüzünden yaklaşık 600 ile 1.100 mil (kabaca 965 ile 1.770 kilometre) yükseklikte olacak. Bu, çoğu uydunun yörüngesinden daha yüksek. NASA'ya göre araçlar çok sönük görüneceği için büyük olasılıkla teleskop gerekecek. Ateşlemeler Avustralya'nın güneyinin üzerinde yapılacak ve oradan teleskopla izlenebilecek. Geçişten önceki saatlerde ise araçlar ABD'nin batısının gökyüzünde görülebilecek. NASA, araçların farklı konumlardan görünüşünü gösteren gök haritalarını yayımladı. Belirli bir yerden bakacak gözlemciler, JPL'nin Horizons sistemiyle araçların anlık koordinatlarını hesaplayabiliyor. Ateşleme saatleri Türkiye'de gün ortasına denk geldiği için ülkemizden gözlem olanağı bulunmuyor.

Sırada ne var?

Ateşlemelerden birkaç gün sonra ekip, araçların Mars'a ne kadar isabetli yöneldiğini görecek ve yol boyunca birkaç düzeltme manevrası yapacak. Her şey yolunda giderse araçlar yaklaşık 10 aylık yolculuğun ardından 7 ve 9 Eylül 2027'de Mars'a varacak. Orada, Güneş'ten saatte bir milyon mil hızla akan yüklü parçacıkların, yani Güneş rüzgârının, Mars ortamıyla nasıl etkileştiğini ve gezegenin atmosferini nasıl kaybettirdiğini ölçecekler. NASA'ya göre ESCAPADE, Mars'ın çevresinde düzen içinde birlikte uçan ilk çok araçlı görev olacak.