Isaias'ın kalıntısı İzlanda'yı vurdu: NOAA-21 virgül biçimli fırtınayı görüntüledi

Ekim başında Florida'yı vuran Isaias kasırgasının etkisi Amerika kıyılarında bitmedi. Kasırganın kalıntısı Kuzey Atlantik'i geçerken güçlü bir fırtınaya dönüştü ve 14 Ekim'de İzlanda'nın güney kıyısını sıyırarak geçti. NASA'nın Dünya Gözlemevi'nin 21 Ekim'de yayımladığı görüntü, fırtınayı uzaydan virgül biçimli dev bir bulut sarmalı olarak gösteriyor.

Görüntüyü 14 Ekim öğleden sonra ABD'nin NOAA-21 meteoroloji uydusundaki VIIRS cihazı çekti. VIIRS (Görünür Kızılötesi Görüntüleyici Radyometre Takımı), Dünya'yı görünür ışıkta ve kızılötesinde tarayarak bulutları, yangınları ve deniz yüzeyini izleyen bir algılayıcı.

Kasırgadan "bomba" fırtınaya

NASA'nın aktardığına göre Isaias, 2026'da Atlantik'te şimdiye kadar oluşan tek kasırga. 9 Ekim'de Florida'da 2. kategoride karaya çıktı, ABD'nin Meksika Körfezi kıyısında yağmur ve rüzgârla etkili oldu, ardından Doğu Kıyısı'nın büyük bölümünü sağanakla ıslattı. Florida kıyısındaki elektrik kesintisini daha önce uyduların gece ışığı görüntüleriyle anlatmıştık.

Kasırganın kalıntısı daha sonra jet akımına kapılıp doğuya, Kuzey Atlantik'e taşındı ve ekstratropikal siklona dönüştü. Ekstratropikal siklon, enerjisini sıcak okyanus suyundan değil, soğuk ve sıcak hava kütleleri arasındaki sıcaklık farkından alan, orta enlemlere özgü alçak basınç sistemi. NASA'ya göre bu sistemler çoğu zaman bakışımsız, virgüle benzeyen bulut desenleri oluşturuyor ve kasırga gücünde rüzgâr, yağmur ve tipiye benzer koşullar getirebiliyor.

Basınç bir günde 50 hektopaskaldan fazla düştü

NASA'nın aktardığı raporlara göre fırtınanın merkezindeki hava basıncı 24 saat içinde 50 hektopaskaldan fazla düştü. Bu, meteorologların "bombogenez" ya da patlayıcı siklon oluşumu dediği ölçütün yaklaşık iki katı. ABD Ulusal Okyanus ve Atmosfer İdaresi'nin (NOAA) tanımına göre 60 derece enlemde bir fırtınanın "bomba" sayılması için basıncın 24 saatte en az 24 hektopaskal düşmesi gerekiyor. Basınç ne kadar hızlı düşerse rüzgâr o kadar sertleşiyor.

Bazı meteorologlar, rakım düzeltmesi yapıldığında fırtınanın İzlanda'da Ekim ayı için yeni bir en düşük basınç değeri bırakmış olabileceğini düşünüyor. Bu doğrulanırsa 1963'ten bu yana kırılmayan bir rekor geride kalmış olacak. Ancak rekor henüz resmî olarak teyit edilmiş değil.

İzlanda'da 205, İskoçya'da 90 kilometrelik hamleler

Fırtına İzlanda kıyısını sıyırırken ülkenin güneyindeki Eyjafjallajökull yanardağı yakınında saatte 205 kilometrelik bir rüzgâr hamlesi kaydedildi. Kıyının hemen açığındaki küçük bir adada ise saatte 150 kilometrelik sürekli rüzgâr ölçüldü. Zarar verecek güçteki rüzgâr ülkenin kuzeyine kadar uzandı; kuzeyde yaşayanlar sulu sepken ve kara da hazırlandı.

Fırtınanın etkisi Atlantik'in öbür yakasına da ulaştı. İskoçya'nın kuzeybatısında 14 Ekim'de saatte 90 kilometreye varan hamleler görüldü ve birkaç feribot seferi iptal edildi.

Uydu görüntüleri neden önemli?

Kasırgaların ekstratropikal fırtınaya dönüştükten sonra da tehlikeli olabilmesi, onları okyanusun ortasında izlemeyi önemli kılıyor. Açık denizde ölçüm istasyonu az olduğu için meteorologlar fırtınanın yapısını ve gelişimini büyük ölçüde NOAA-21 gibi kutup yörüngesindeki uyduların görüntülerinden okuyor. Görüntü, NASA'nın hızlı veri hizmeti LANCE ve Worldview araçlarıyla, Ortak Kutupsal Uydu Sistemi (JPSS) verilerinden hazırlandı.

Isaias'ın kalıntısının bıraktığı ölçümler önümüzdeki günlerde meteoroloji kurumlarınca incelenecek. Açık soru, İzlanda'daki basınç değerinin resmî kayıtlara yeni Ekim rekoru olarak geçip geçmeyeceği.

Arka plan: Görüntüyü çeken uydu filosu

NOAA-21, ABD'nin Ortak Kutupsal Uydu Sistemi'nin (JPSS) en yeni üyesi. NOAA'nın açıklamasına göre filoda şu anda üç uydu çalışıyor: NOAA ile NASA'nın ortak uydusu Suomi NPP, eski adıyla JPSS-1 olan NOAA-20 ve eski adıyla JPSS-2 olan NOAA-21. Uydular Dünya'nın çevresinde kutuptan kutba günde 14 tur atıyor ve gezegenin tamamını günde iki kez tarıyor. Kutup yörüngesine doğru açıyla girebilmek için ABD'nin batı kıyısından, Kaliforniya'daki Vandenberg Uzay Kuvvetleri Üssü'nden fırlatılıyorlar.

Her uydu en az dört temel cihaz taşıyor: VIIRS'in yanı sıra ATMS (Gelişmiş Mikrodalga Sondajcısı), CrIS (Kızılötesi Sondajcı) ve ozon tabakasını izleyen OMPS. NOAA'ya göre VIIRS yalnız bulutları değil kar ve buz örtüsünü, sisi, toz ve duman bulutlarını, yangınları, bitki örtüsünün sağlığını ve okyanuslardaki fitoplankton yoğunluğunu da gözlüyor. Cihazın Gün/Gece Bandı adlı algılayıcısı geceleri de görüntü alabiliyor; tanınmış "Kara Mermer" (Black Marble) gece Dünya görüntüsü de bu bantla üretildi.

Neden önemli?

NOAA, JPSS verilerini hem kısa hem uzun vadeli hava tahminlerinin "bel kemiği" olarak tanımlıyor. Kuruma göre ABD'de sayısal hava tahmin modellerini besleyen verilerin çoğunluğu bu uydulardan geliyor ve uydular kasırga, kar fırtınası gibi şiddetli hava olaylarında kritik gözlem sağlıyor. Isaias'ın kalıntısı gibi açık denizde bir gün içinde hızla derinleşen bir sistemi izlemekte bu uyduların rolü bu yüzden büyük.

Sırada ne var?

Filoya iki uydu daha katılacak. NOAA'ya göre sıradaki fırlatma JPSS-4'ün; yörüngede NOAA-22 adını alacak uydunun fırlatmaya hazır olma tarihi 2027 olarak veriliyor. JPSS-4, NOAA-21'deki dört cihaza ek olarak Dünya'nın enerji dengesizliğindeki eğilimleri ölçecek Libera cihazını da taşıyacak. Filonun beşinci üyesi JPSS-3 de geliştirme aşamasında.