Zhuque-2 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Zhuque-2, Çinli özel şirket LandSpace'in geliştirdiği, sıvı oksijen ve sıvı metan (metaloks) yakan iki kademeli bir uydu fırlatma roketidir. 12 Temmuz 2023'te yörüngeye ulaşan dünyanın ilk metan yakıtlı roketi oldu. Roketin geliştirilmiş sürümü Zhuque-2E, 11/2026 itibarıyla uçan sürümdür; iki sürüm birlikte 10 kez uçtu, 8'i başarılı, 2'si başarısız oldu.

LandSpace, Çinli özel uzay şirketlerinden biridir; Zhuque-2'nin TQ-12 motorunu 2019'da Zhejiang eyaletindeki Huzhou test tesisinde denedi. Fırlatmalar Jiuquan Uydu Fırlatma Merkezi'ndeki 96 numaralı rampadan yapılır. SpaceNews'in Ocak 2026'da bildirdiğine göre şirket, Çin'in iki büyük megatakımyıldız projesi için resmî fırlatma sözleşmeleri aldı. Çin'in devlet uzay sanayisi için CASC, öteki özel fırlatıcı şirketler için Galactic Energy ve CAS Space sayfalarına bakılabilir.

Nasıl çalışır?

Zhuque-2'nin ayırt edici yanı yakıtıdır. Metan, gazyağına göre genellikle daha temiz yanar ve çok soğuk bir sıvı olarak saklanır; sıvı oksijenle birlikte tankları birbirine çok yakın sıcaklıkta tutulabilir. Bu yüzden iki tankın ortak bir ara duvarı paylaşması (ortak bölme) mümkün hâle gelir; Zhuque-2E'nin kullandığı da budur. Bu yakıt tercihi son yıllarda Starship gibi yeniden kullanılabilir roketlerin motorlarında da öne çıktı; ancak her metan roketi yeniden kullanılabilir değildir.

Birinci kademe. Zhuque-2'de dört adet TQ-12 motoru çalışır; her biri yaklaşık 67 ton-kuvvet itki verir, toplam itki yaklaşık 2.680 kilonewtondur. Zhuque-2E'de motorların güçlendirilmiş sürümü TQ-12A kullanılır; toplam itki ilk sürüm (Block 1) için 2.880 kN, uzatılmış birinci kademeli Block 2 için 3.312 kN olarak verilir.

İkinci kademe. İlk Zhuque-2'de yaklaşık 777 kilonewton itkili, boşlukta çalışmaya göre ayarlanmış bir TQ-12 ile yaklaşık 8 ton-kuvvetlik küçük bir TQ-11 motoru vardı. TQ-11, ana motor kapandıktan sonra yörünge hızını ince ayarlayan yardımcı (vernier) itici olarak çalışırdı. Zhuque-2E'de ikinci kademe, itki yönlendirmeli tek bir TQ-15A motoruyla (836 kN) uçar ve yardımcı itici yoktur. Bu kademede ortak bölmeli tank yapısı ve niyobyum alaşımlı nozul uzantısı kullanılır.

Block 2. 14 Mayıs 2026'daki uçuştan itibaren görülen Block 2 sürümünde birinci kademe tankları uzatıldı (roketin boyu 55,9 metreye çıktı), itici gazlar aşırı soğutularak yüklenmeye başlandı ve ikinci kademe üç kez ateşlenebilir hâle getirildi; son özellik, yükü bıraktıktan sonra üst kademenin yörüngeden çıkarılmasına izin verir. Aşırı soğutulmuş itici gaz daha yoğun olduğu için aynı tanka daha fazlası sığar. Hepsi, roketin tasarım kapasitesine ulaşmasını ve fırlatma hazırlık süresinin kısalmasını amaçlıyordu. Buradaki fiziği roket denklemi sayfası anlatıyor: daha fazla itici gaz ve verimli son kademe, daha fazla yük demektir.

İniş ve kurtarma. Zhuque-2 ve Zhuque-2E tek kullanımlıktır; kademeler geri alınmaz. Genel çalışma ilkesi için aşama (roket) ve sıvı yakıtlı roket motoru sayfalarına bakılabilir.

Teknik özellikler

Özellik	Zhuque-2	Zhuque-2E (Block 1)	Zhuque-2E (Block 2)
Yükseklik	49,5 m	47,8 m	55,9 m
Çap	3,35 m	3,35 m	3,35 m
Kalkış kütlesi	yaklaşık 216-219 ton (kaynaklara göre)	220 ton	267 ton
Kademe	2	2	2
Birinci kademe motoru	4 × TQ-12	4 × TQ-12A	4 × TQ-12A
İkinci kademe motoru	1 × TQ-12 (vakum) + 1 × TQ-11 (yardımcı)	1 × TQ-15A	1 × TQ-15A
Yakıt	Sıvı oksijen / sıvı metan	Sıvı oksijen / sıvı metan	Sıvı oksijen / sıvı metan
Birinci kademe itkisi	2.680 kN	2.880 kN	3.312 kN
Alçak Dünya yörüngesine yük	-	-	6.000 kg (200 km, tasarım hedefi)
Güneş eşzamanlı yörüngeye yük	-	-	4.000 kg (500 km, tasarım hedefi)
Yeniden kullanım	Yok	Yok	Yok
Fırlatma yeri	Jiuquan, 96 numaralı rampa	Jiuquan, 96 numaralı rampa	Jiuquan, 96 numaralı rampa

Zhuque-2'nin ilk sürümü ve Block 1 için kaynaklarda birbiriyle çelişen kapasite değerleri dolaştığından bu hücreleri boş bıraktım; doğrulanabilir rakam yalnızca Block 2'nin tasarım hedefidir ve yayımlanan değerler üreticinin hedefi olarak okunmalıdır. Yerdurağan geçiş yörüngesine yük için güvenilir bir değer bulamadım. Yörünge türleri için alçak Dünya yörüngesi ve Güneş eşzamanlı yörünge sayfalarına bakılabilir.

Uçuş geçmişi

• 14 Aralık 2022. İlk uçuş (Zhuque-2 Y1): roket, metan yakıtlı bir roketin dünyada ilk yörünge denemesiydi ve yaklaşık 100 km yüksekliğe, yani uzaya ulaştı; ancak yörüngeye giremedi. Kaynaklara göre ikinci kademenin ana motorları kapanırken yardımcı motorlar arızalandı; aşırı kuvvetler sıvı oksijen besleme hattına zarar verdi.
• 12 Temmuz 2023. İkinci uçuş (Y2) yörüngeye ulaştı; yük taşımayan bir test uçuşuydu. Metan yakıtlı bir roket ilk kez yörüngeye ulaşmış oldu.
• 8 Aralık 2023. Üçüncü uçuş (Y3): Honghu-1, Honghu-2 ve Tianyi-33 uyduları Güneş eşzamanlı yörüngeye bırakıldı. Metan yakıtlı bir roketin ilk gerçek yükü buydu ve ilk Zhuque-2'nin son uçuşuydu.
• 27 Kasım 2024. Geliştirilmiş Zhuque-2E'nin ilk uçuşu: Guangchuan-01 ve 02 uyduları yörüngeye çıkarıldı.
• 17 Mayıs 2025. Zhuque-2E'nin ikinci uçuşu: altı Tianyi uydusu Güneş eşzamanlı yörüngeye bırakıldı.
• 15 Ağustos 2025. Zhuque-2E'nin üçüncü uçuşu başarısız oldu: dört Guangchuan uydusu kaybedildi. LandSpace'in açıklamasına dayanarak aktarılan nedene göre ikinci kademedeki bir gerilim sorunu uçuş sonlandırma sistemini devreye soktu. Bu nedeni yalnızca tek kaynakta doğrulayabildim.
• 14 Mayıs 2026. Block 2'nin ilk uçuşu ve fırlatıcının uçuşa dönüşü: SpaceNews'e göre 2.800 kg'lık, "büyük ölçekli takımyıldız yerleştirme deneyi" olarak tanımlanan özel bir yük, 900 km'lik kutupsal yörüngeye bırakıldı.
• 9 Haziran 2026. Block 2'nin ikinci uçuşu: Qianfan DTC 01 ve China Mobile 02 uyduları (SpaceNews, bunları doğrudan cihaza bağlantı test uyduları olarak tanımladı) yörüngeye çıkarıldı.
• 15 Eylül 2026. Qianfan ("Bin Yelken") takımyıldızının on uydusu yörüngeye çıkarıldı.
• 14 Ekim 2026. On uydulu bir fırlatma: Xingshidai-39, 44 ile 50 arası uydular ve Guangchuan-03 ile 04; 11/2026 itibarıyla doğrulayabildiğim son uçuş budur. Fırlatma takvimi kaydına bakılabilir.

Başarı oranı. 11/2026 itibarıyla 10 fırlatmanın 8'i başarılıdır: yüzde 80. Başarısızlıklar 14 Aralık 2022 (ilk uçuş) ve 15 Ağustos 2025'tedir. Başarılı sayılan Y2 uçuşu yük taşımayan bir test uçuşuydu; 2026'daki dört uçuşun dördü başarılı oldu. Seri numaraları uçuş sırasını izlemez: Y4 numaralı roket, Y5, Y6 ve Y7'den sonra Ekim 2026'da uçtu.

Yeniden kullanım

Zhuque-2 ailesi tek kullanımlıktır. LandSpace'in yeniden kullanıma yönelik roketi, paslanmaz çelikten yapılan Zhuque-3'tür. SpaceNews'e göre Zhuque-3 ilk uçuşunda (2025 Aralık başı) yörüngeye ulaştı ama birinci kademe iniş denemesinde kaybedildi; ikinci uçuşunda (Ağustos 2026) birinci kademesini indirmeyi başardı. Yeniden kullanılabilir roket kavramı için ilgili sayfaya, uygulamadaki en yaygın örnek için Falcon 9 sayfasına bakılabilir.

Taşıdığı önemli görevler

Zhuque-2'nin yükleri ağırlıklı olarak Çin'in ticari uydu takımyıldızlarına aittir; sitede bu uçuşlara ait ayrı bir görev sayfası yok. Yakın dönemdeki benzer Çin fırlatmalarını Kinetica-2'nin Qianfan fırlatması ve Ceres-2'nin ikinci uçuşu haberlerinde okuyabilirsiniz.

• Honghu-1, Honghu-2 ve Tianyi-33 (Aralık 2023): Metan yakıtlı bir roketin taşıdığı ilk uydular.
• Guangchuan serisi (2024 ve sonrası): Zhuque-2E'nin ilk uçuşunda iki, Ağustos 2025'te dört (uçuş başarısızlığında kayboldu) ve Ekim 2026'da iki Guangchuan uydusu taşındı.
• Tianyi uyduları (Mayıs 2025): Altı uydu aynı uçuşta Güneş eşzamanlı yörüngeye bırakıldı.
• Qianfan DTC 01 ve China Mobile 02 (Haziran 2026), Qianfan grubu (Eylül 2026): Çin'in Qianfan megatakımyıldızına ve doğrudan cihaz bağlantı testlerine ait uydular.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Roket	Yükseklik	Alçak yörüngeye yük	Güneş eşzamanlı yörüngeye yük	Yeniden kullanım
Zhuque-2E Block 2	55,9 m	6.000 kg (hedef)	4.000 kg (500 km, hedef)	Yok
Vega-C	34,8 m	3.300 kg	2.300 kg (700 km)	Yok
PSLV-XL (ISRO)	44 m	3.800 kg	1.750 kg (620 km)	Yok
Falcon 9	yaklaşık 70 m	22.800 kg (tek kullanımlık)	-	Birinci kademe ve burun konisi

Zhuque-2E Block 2, hafif ve orta sınıf arasındadır: Vega-C ve PSLV-XL'in üstünde, Falcon 9'un çok altında. Falcon 9 birinci kademesini geri indirip yeniden uçurabilir ve gazyağı yakar; Zhuque-2E ise tek kullanımlıktır ve metan yakar. Kapasite değerleri farklı referans irtifalara göre verildiği için kıyas yaklaşıktır.

Sık sorulan sorular

Zhuque-2 kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla ilk sürümle (Zhuque-2) 3, geliştirilmiş Zhuque-2E ile 7 olmak üzere toplam 10 kez; 8'i başarılı, 2'si başarısız.

Zhuque-2 ne kadar yük taşır?

Zhuque-2E Block 2 için üreticinin tasarım hedefi alçak yörüngeye 6 ton ve 500 kilometrelik Güneş eşzamanlı yörüngeye 4 tondur. Bu sürümün 14 Mayıs 2026'daki ilk uçuşunda 2.800 kg'lık bir yük 900 km'lik kutupsal yörüngeye bırakıldı.

Zhuque-2 neden önemli?

12 Temmuz 2023'te metan yakıtla yörüngeye ulaşan ilk roket oldu. Sıvı metan, yeniden kullanılabilir roketler için de ilgi gören bir yakıt.

Türkiye'den bir uydu Zhuque-2 ile fırlatıldı mı?

Doğrulayabildiğim kadarıyla hayır; 10 uçuşun yükleri Çinli şirketlerin ve operatörlerin uydularıydı.