PSLV roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

PSLV (Polar Satellite Launch Vehicle, Kutupsal Uydu Fırlatma Aracı), ISRO'nun dört kademeli, katı ve sıvı yakıtı art arda kullanan orta sınıf roketidir. 44 m boyundaki roket, Hindistan'ın Sriharikota'daki Satish Dhawan Uzay Merkezi'nden kalkar ve özellikle Dünya gözlem uydularını Güneş eşzamanlı yörüngeye çıkarmak için tasarlanmıştır. İlk uçuşunu 20 Eylül 1993'te yapan PSLV, 12 Ocak 2026 itibarıyla 63 kez uçtu.

PSLV, uzun yıllar ISRO'nun "işgücü roketi" oldu. Hindistan'ın ilk Ay aracı Chandrayaan-1'i, Mars'a giden Mars Orbiter Mission'ı (Mangalyaan), Güneş'i inceleyen Aditya-L1'i ve Avrupa Uzay Ajansı'nın PROBA-3 görevini taşıdı. Tek seferde 104 uydu fırlatarak 2017'de dünya rekoru da kırdı. Son iki uçuşu, 18 Mayıs 2025 ve 12 Ocak 2026'da, üçüncü kademedeki arızalar yüzünden başarısız oldu; bu yüzden roket 11/2026 itibarıyla bir geri dönüş sürecinde.

Nasıl çalışır?

Bir roket, sıcak gazı arkaya püskürterek ileri itilir. PSLV'nin dört kademesi sırayla çalışır ve her biri işini bitirince ayrılır; boş tank ve motor ağırlığını taşımayı bırakmak, kalan kütlenin daha çok hız kazanmasını sağlar. Bu fikrin matematiği roket denkleminde yer alır.

Birinci kademe (PS1). S139 adlı büyük bir katı yakıtlı motordur; 138,2 ton HTPB (hidroksil uçlu polibütadien) katı yakıt taşır ve yaklaşık 4.846,9 kN itki verir. Çevresine, sürüme göre altı, dört, iki ya da hiç yan itici takılır. PSLV-G'de altı adet 9 tonluk, PSLV-XL'de altı adet 12 tonluk yan itici bulunur; PSLV-QL dört, PSLV-DL iki 12 tonluk itici kullanır, PSLV-CA ("Core Alone") ise hiç yan itici taşımaz.

İkinci kademe (PS2). Tek bir Vikas-2B motoruyla çalışan sıvı yakıtlı kademedir; 42 ton yakıt taşır ve yaklaşık 803,7 kN itki verir.

Üçüncü kademe (PS3). S-7 katı yakıtlı motordur; 7,6 ton HTPB taşır ve yaklaşık 250 kN itki verir. Son iki uçuşun arızası bu kademede yaşandı.

Dördüncü kademe (PS4). İki adet L-2-5 sıvı yakıtlı motor kullanır; yakıt olarak monometilhidrazin (MMH), yükseltgen olarak azot oksit karışımı (MON) yakar. Dört kademenin katı-sıvı-katı-sıvı sırası, her kademenin kendi işine en uygun motoru kullanmasını sağlar.

Burun konisi. Yükü koruyan burun konisinin çapı 3,2 m'dir.

Teknik özellikler

Özellik	Değer
Yükseklik	44 m
Çap	2,8 m
Kalkış kütlesi	230 ton (CA), 295 ton (G), 320 ton (XL)
Kademe	4 (katı, sıvı, katı, sıvı)
Birinci kademe	S139 katı motor, 4.846,9 kN
İkinci kademe	Vikas-2B, 803,7 kN
Üçüncü kademe	S-7 katı motor, 250 kN
Dördüncü kademe	2 × L-2-5 (MMH / MON)
Alçak Dünya yörüngesine yük (200 km)	2.100 kg (CA), 3.200 kg (G), 3.800 kg (XL)
Güneş eşzamanlı yörüngeye yük (620 km)	1.100 kg (CA), 1.600 kg (G), 1.750 kg (XL)
Geçiş yörüngesine yük (GTO)	1.150 kg (G), 1.300 kg (XL)
Yeniden kullanım	Yok (tek kullanımlık)

Kapasite rakamları sürüme göre değişir: XL en güçlü, CA en hafif sürümdür. Roket alçak Dünya yörüngesi, güneş eşzamanlı yörünge ve jeosenkron geçiş yörüngesine yük taşıyabilir; ancak asıl işi güneş eşzamanlı yörüngedir.

Uçuş geçmişi

İlk uçuş (PSLV-D1, 20 Eylül 1993). İkinci ve üçüncü kademe ayrılırken yönelim kontrolünde oluşan bir sorun (otopilot yazılımı hatası) kademelerin çarpışmasına yol açtı ve yük yörüngeye ulaşamadı. Roketin ilk başarılı uçuşu 1994'te ikinci denemede geldi.

Dönüm noktaları:

• 29 Eylül 1997 (PSLV-C1): dördüncü kademenin beklenenden düşük performansı yüzünden kısmi başarısızlık; uydu, kendi itici motorlarıyla yörüngesini düzeltti.
• 22 Ekim 2008 (PSLV-C11): Hindistan'ın ilk Ay aracı Chandrayaan-1 fırlatıldı.
• 5 Kasım 2013 (PSLV-XL C25): Mars Orbiter Mission fırlatıldı; araç 24 Eylül 2014'te Mars yörüngesine girdi ve ISRO, ilk denemede Mars yörüngesine ulaşan ikinci ulusal uzay ajansı oldu (Mars'ın keşif tarihi).
• 28 Eylül 2015 (PSLV-C30): Hindistan'ın uzay gözlemevi AstroSat yörüngeye çıkarıldı.
• 15 Şubat 2017 (PSLV-C37): tek fırlatmada 104 uydu güneş eşzamanlı yörüngeye bırakıldı; bu, o dönemin dünya rekoruydu.
• 31 Ağustos 2017 (PSLV-C39): IRNSS-1H uydusunu taşıyan uçuşta burun konisi ayrılmadı ve görev başarısız oldu.
• 2 Eylül 2023 (PSLV-C57): Güneş gözlem görevi Aditya-L1 fırlatıldı.
• 1 Ocak 2024 (PSLV-C58): XPoSat X-ışını kutuplanma uydusu fırlatıldı.
• 5 Aralık 2024 (PSLV-C59): ESA'nın iki uydulu güneş koronagrafı PROBA-3 fırlatıldı.
• 30 Aralık 2024 (PSLV-C60): iki uydulu SpaDeX kenetlenme deneyi ve 24 ek yük fırlatıldı.

Son iki başarısızlık. 18 Mayıs 2025'teki PSLV-C61 uçuşunda EOS-09 (RISAT-1B) radar uydusu taşınıyordu; üçüncü kademenin yanması sırasında yanma odası basıncı düştü ve görev başarısız oldu. Birinci ve ikinci kademeler normal çalışmıştı. ISRO bileşenleri yeniden tasarladı ve Ekim ve Kasım 2025'te iki statik test başarıyla yapıldı. Ancak 12 Ocak 2026'de PSLV-C62 uçuşunda EOS-N1 ve 15 yardımcı yük (toplam 16 uydu) taşınırken üçüncü kademenin yanmasının son anlarında roketin yuvarlanma hızında sapma görüldü ve uçuş başarısız oldu; yüklerin hepsi kaybedildi. Spaceflight Now'a göre üçüncü kademe 264,2 saniyede ateşlenmişti ve yaklaşık 396 saniyede bitmesi gerekiyordu; yük arasındaki İspanyol Kestrel Initial Demonstrator (KID) dönüş kapsülü ayrılıp yaklaşık üç dakika veri gönderdi. ISRO'nun arıza inceleme komitesi raporunu 13 Haziran 2026'da sundu; nedenin belirlendiği ancak kamuya açıklanmadığı bildirildi.

Başarı oranı. 12 Ocak 2026 itibarıyla PSLV toplam 63 uçuş yaptı: 58 tam başarı, 4 başarısızlık (PSLV-D1, C39, C61 ve C62) ve 1 kısmi başarısızlık (C1). Bu, yaklaşık %92'lik bir başarı oranına denk gelir. Kasım 2026 başı itibarıyla C62'den sonra gerçekleşmiş bir PSLV uçuşu bulunmuyor; sıradaki uçuş TDS-01, fırlatma takvimimizde 30 Kasım 2026 hedefiyle görünüyor (bu tarih planlıdır, gerçekleşmiş değildir).

ISRO ayrıca PSLV'nin üretimini sanayiye devrediyor: NewSpace India Limited (NSIL), 5 Eylül 2022'de Hindustan Aeronautics Limited ile Larsen & Toubro öncülüğündeki bir konsorsiyumla beş PSLV-XL üretimi için sözleşme imzaladı.

Fırlatma videosu

ISRO'nun resmî kanalındaki PSLV-C57 fırlatma yayını, Aditya-L1 görevinin kalkışını gösteriyor.

Taşıdığı önemli görevler

• Chandrayaan-1 (2008): Hindistan'ın ilk Ay yörünge aracı. Hindistan'ın sonraki Ay görevi Chandrayaan-3, PSLV ile değil LVM3 ile fırlatıldı; Ay yolculuklarının genel tarihi için Aya yolculuklar sayfasına bakabilirsiniz.
• Mars Orbiter Mission / Mangalyaan (2013): Hindistan'ın ilk gezegenler arası görevi; ilk denemede Mars yörüngesine girdi.
• AstroSat (2015): Hindistan'ın uzay gözlemevi görevi.
• Aditya-L1 (2023): Hindistan'ın Güneş gözlem görevi; ayrıntılar Aditya-L1 sayfasında.
• XPoSat (2024): X-ışını kutuplanma ölçen uydu.
• PROBA-3 (2024): ESA'nın güneş koronagrafı; ESA ile ISRO iş birliği için ESA ile ISRO iş birliğini 2032'ye uzattı haberine bakabilirsiniz.
• SpaDeX (2024): iki uydunun yörüngede kenetlenme deneyi.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Roket	Yükseklik	Kalkış kütlesi	Alçak yörüngeye yük	Geçiş yörüngesine yük
PSLV-XL	44 m	320 ton	3.800 kg	1.300 kg
LVM3	43,43 m	640 ton	10.000 kg	4.200 kg
Vega-C	34,8 m	-	2.300 kg (700 km kutupsal yörünge)	-
Electron	18 m	13 ton	300 kg (500 km)	-

ISRO'nun aynı fırlatma üssündeki daha büyük roketi LVM3 (Chandrayaan-3'ü taşıyan araç), PSLV'nin iki katından fazla alçak yörünge kapasitesine sahip. Avrupa'nın Vega-C roketi PSLV'ye benzer işleri yapan daha küçük bir rakip; Rocket Lab'ın Electron'u ise çok daha küçük yükler içindir. Ağır yük sınıfı ve yeniden kullanım için Falcon 9'a bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

PSLV kaç kez uçtu?

12 Ocak 2026 itibarıyla 63 kez: 58'i tam başarılı, 4'ü başarısız, 1'i kısmen başarısız. Bu sayıdan sonra Kasım 2026 başına kadar yeni bir uçuş yapılmadı.

PSLV ne kadar yük taşır?

En güçlü sürüm PSLV-XL için alçak Dünya yörüngesine 3.800 kg, 620 km güneş eşzamanlı yörüngeye 1.750 kg, geçiş yörüngesine 1.300 kg.

PSLV neden art arda iki kez düştü?

Her iki başarısızlık da üçüncü kademede yaşandı: C61'de yanma odası basıncı düştü, C62'de yuvarlanma hızında sapma görüldü. ISRO'nun inceleme raporunun Haziran 2026'da sunulduğu, ancak ayrıntıların açıklanmadığı bildirildi.

104 uydu rekoru nasıl kırıldı?

15 Şubat 2017'de PSLV-C37, tek fırlatmada 104 uyduyu güneş eşzamanlı yörüngeye bıraktı.