Gravity-1 roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Gravity-1, Çinli özel şirket Orienspace'in geliştirdiği, tamamı katı yakıtlı motorlardan oluşan üç kademeli bir uydu fırlatma roketidir. 29,4 m boyundaki roket, şirketin verdiği değerlere göre alçak Dünya yörüngesine 6.500 kg, 500 km'lik Güneş eşzamanlı yörüngeye 4.200 kg taşır. Yerden değil, Sarı Deniz'de dönüştürülmüş bir mavnadan fırlatılır.

Orienspace Technology (Shandong) şirketi 9 Haziran 2020'de kuruldu ve merkezi Çin'in Shandong eyaletindeki Yantai'dedir. Gravity-1, şirketin ilk yörünge roketidir ve 11 Ocak 2024'teki ilk uçuşunda, tamamen katı yakıtlı motorlardan oluşan en güçlü roket olarak anıldı. 11/2026 itibarıyla dört kez uçtu ve dördü de başarılı oldu. Roketin nasıl çalıştığını, hangi uçuşları yaptığını ve rakiplerinden nerede ayrıldığını aşağıda topladık. Genel arka plan için Roket nedir, nasıl çalışır? sayfasına da bakabilirsiniz.

Nasıl çalışır?

Bir roketin yörüngeye çıkabilmesi için iki şey gerekir: yerçekimini yenecek kadar itki ve yörünge hızına ulaşacak kadar hız kazancı. İkincisi roket denklemiyle hesaplanır: yakıt ne kadar çoksa ve egzoz gazı ne kadar hızlı çıkıyorsa, roket o kadar çok hız kazanır; ama yakıt tankı da kütleye eklendiği için bu ilişki doğrusal değildir. İşi biten tank ve motorları yolda bırakmak bu yüzden verimlidir ve kademeli roket fikri buradan çıkar.

Gravity-1'in tüm motorları katı yakıtlıdır. Böyle bir motorda yakıt ile yükseltgen aynı blokta, kullanıma hazır durur; pompa, boru ve soğutulmuş sıvı tankı yoktur. Bu sadelik, rokete hazır bekleme kolaylığı ve kısa hazırlık süresi sağlar. Karşılığında katı motor bir kez ateşlendi mi yakıt bitene kadar yanar; sıvı yakıtlı bir motorda olduğu gibi çalışırken kolayca kısılıp yeniden başlatılamaz. Ayrıca katı yakıtın özgül itkisi (yakıtın ne kadar verimli kullanıldığının ölçüsü) genellikle sıvı yakıtlı sistemlerinkinden düşüktür; bu yüzden aynı kalkış kütlesi için daha az yük taşınır. Gravity-1, bu dezavantajı çok sayıda büyük motor ve yüksek kalkış kütlesiyle dengeliyor.

Roketin yapısı şöyle aktarılıyor: yedi katı yakıtlı motor vardır; bunlardan dördü yanlara bağlı güçlendiricidir ve fırlatma anında yerde ateşlenir, üç çekirdek motor ise uçuş sırasında havada, sırayla ateşlenir. Toplam kalkış itkisi yaklaşık 600 ton-kuvvet düzeyinde (yaklaşık 5,9 meganewton) verilir ve kalkış kütlesi 405 tondur. İtkinin kalkış ağırlığını aşması, yani roketin kendi ağırlığından daha büyük bir kuvvetle yukarı itilmesi gerekir; Gravity-1'de bu oran yaklaşık 1,5 civarındadır (600 ton-kuvvete karşılık 405 ton). Ancak her motorun ayrı ayrı itkisini, yanma sürelerini ve kademe ayrılma sırasını doğrulayabildiğimiz kaynaklarda bulamadık; bu yüzden aşağıdaki tabloya koymadık.

Yük, 4,2 m çapında bir burun konisinin (fairing) içinde taşınır. Koni, atmosferin yoğun kısmı geçildikten sonra ikiye ayrılıp atılır; böylece yükün kütlesi bu ağırlıktan kurtulur. Son kademe çalışmasını bitirince yük, hedef yörüngede roketten ayrılır. Doğruladığımız kaynaklarda kademe kurtarma ya da yeniden kullanıma dair bir özellik yer almıyor; roket tek kullanımlık olarak ele alınıyor.

Denizden fırlatma

Gravity-1'i diğer küçük ve orta boy roketlerden ayıran en görünür özellik fırlatma yeridir. Roket, Sarı Deniz'de Haiyang Limanı açıklarında duran, bu iş için dönüştürülmüş bir mavnadan havalanır. Deniz fırlatmasının genel gerekçesi, atılan kademelerin ve güçlendirici parçalarının düşeceği hattı yerleşim alanlarından uzak tutmak ve rampayı kıyıdaki sabit bir alana bağlı kalmadan seçebilmektir. Aynı yöntemi Çin'de başka roketler de kullanıyor; sitede Ceres-1'in denizden fırlatılan Ceres-1S sürümü bunun örneğidir. Katı yakıtlı bir roketin, sıvı yakıtlı roketin yakıt ikmali ve soğutma işlemlerine ihtiyaç duymadan hızla hazırlanabilmesi, deniz platformuyla iyi bir eşleşme sayılıyor.

Teknik özellikler

Özellik	Değer
Üretici	Orienspace (Çin)
Yükseklik	29,4 m
Çap	2,65 m
Burun konisi çapı	4,2 m
Kalkış kütlesi	405 ton
Kademe	3 (yedi katı yakıtlı motor: dördü yerde, üçü havada ateşlenir)
Kalkış itkisi	yaklaşık 600 ton-kuvvet
Alçak yörüngeye yük (200 km)	6.500 kg
Güneş eşzamanlı yörüngeye yük (500 km)	4.200 kg
Fırlatma yeri	Sarı Deniz'de, Haiyang Limanı açıklarında deniz platformu (dönüştürülmüş mavna)
Yeniden kullanım	Yok (tek kullanımlık)

Gravity-1 yerdurağan geçiş yörüngesine yük taşımak için tanıtılan bir roket değildir; böyle bir kapasite doğrulayabildiğimiz kaynaklarda bulunmadığı için tabloya konmadı. Yük kapasiteleri şirketin açıkladığı tasarım değerleridir; Güneş eşzamanlı yörünge yükseldikçe taşınabilen kütle düşer.

Uçuş geçmişi

İlk uçuş 11 Ocak 2024'te yapıldı. Roket, üç Yunyao-1 hava gözlem uydusunu yaklaşık 500 km yüksekliğindeki yörüngeye bıraktı; bu uydular, planlanan 90 uydulu bir takımyıldızın parçası. Orienspace'in şirket olarak ilk fırlatması aynı zamanda bir rekor iddiasıyla duyuruldu: tamamı katı yakıtlı motorlardan oluşan en güçlü roket.

İkinci uçuş (Y2) 11 Ekim 2025'te, yani ilk uçuştan yaklaşık 21 ay sonra gerçekleşti. Roket bu kez bir Jilin-1 görüntüleme uydusu ile iki Shutianyuxing uydusunu Güneş eşzamanlı yörüngeye taşıdı. 2026'da uçuş sıklığı arttı: 22 Temmuz 2026'daki uçuş (Y4) dokuz uyduyu Güneş eşzamanlı yörüngeye bıraktı, 15 Eylül 2026'daki uçuş (Y3) ise sekiz Qianfan uydusu ile bir test uydusunu aynı tür yörüngeye taşıdı. Uçuş numaraları kronolojik sırayı izlemiyor: Y4, Y3'ten önce uçtu.

11/2026 itibarıyla dört uçuşun dördü başarılı oldu; kaza ya da kısmi başarısızlık kaydı yok. Dört uçuşluk bir örneklem, roketin güvenilirliği hakkında kesin bir yargı için yeterli değil: uzun süredir uçan roketlerin başarı oranları onlarca uçuşla ölçülür. Orienspace'in 100'den fazla uydunun fırlatılması için sözleşme imzaladığı aktarılıyor; bu sayı şirketin açıklamasıdır, uçuş kayıtlarıyla doğrulanmış bir rakam değildir.

Şirketin finansmanı ve gelecek plânı

Orienspace'in Ekim 2023 itibarıyla dört finansman turunda 150 milyon dolardan fazla topladığı, Ocak 2024'te de roket geliştirmesi için 600 milyon yuan daha sağladığı bildiriliyor. Şirketin sıradaki aracı, çok daha büyük olacak Gravity-2'dir: şirketin tasarım hedefine göre 60 m boyunda, çekirdek kademesinde dokuz adet gazyağı yakıtlı Yuanli-85 motoru bulunan ve alçak yörüngeye 25,6 ton taşıması amaçlanan bir roket. Bunlar hedeftir; Gravity-2'nin ilk uçuşunun kesin tarihini doğrulayamadık ve gerçekleşmiş bir uçuş bulunmadığı için bu rakamlar "ulaşıldı" anlamına gelmez.

Taşıdığı önemli görevler

Gravity-1'in şimdiye kadarki yükleri küçük ve orta boy uydulardan oluşuyor. Sitede Gravity-1 yüklerinden hiçbirinin kendi görev sayfası yok. Roketin taşıdığı yükler şu başlıklarda toplanıyor:

• Yunyao-1 hava gözlem uyduları (Ocak 2024): İlk uçuşta üç uydu, 90 uydulu bir takımuydu (konstelasyon) projesinin başlangıcı olarak yörüngeye çıktı.
• Jilin-1 ve Shutianyuxing uyduları (Ekim 2025): Bir yer gözlem uydusu ve iki Shutianyuxing uydusu Güneş eşzamanlı yörüngeye gitti.
• Dokuz uydulu Güneş eşzamanlı yörünge görevi (Temmuz 2026): Tek uçuşta dokuz uydu, Güneş eşzamanlı yörüngeye bırakıldı.
• Qianfan uyduları (Eylül 2026): Sekiz Qianfan uydusu ve bir test uydusu. Qianfan takımyıldızının uyduları başka roketlerle de taşınıyor; sitede Kinetica-2'nin ikinci uçuşunda 18 Qianfan uydusunu yörüngeye taşıması anlatılıyor.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Gravity-1'in 6.500 kg'lık alçak yörünge kapasitesi, onu küçük uydu roketleriyle orta sınıf roketler arasında bir yere koyar. Aynı Çin pazarındaki Ceres-1, yaklaşık 20 m boyunda ve 400 kg alçak yörünge kapasitelidir; Gravity-1 bunun kabaca on altı katını taşır. Rocket Lab'ın Electron roketi ise 18 m boyunda ve alçak yörüngeye 300 kg taşıyor; yani Gravity-1 küçük uydu sınıfının çok üstünde bir araçtır. Öte yandan Falcon 9, SpaceX'in yayımladığı değerlere göre tek kullanımlık hâlinde alçak yörüngeye 22.800 kg taşır; Gravity-1 bu kapasitenin dörtte birinden biraz fazlasını taşır; üstelik Falcon 9'un aksine tamamen katı yakıtlıdır ve kademe kurtarma özelliği doğrulanmış değildir.

Karşılaştırmanın özü şu: katı yakıt, hazırlık hızı ve sadelik kazandırır, ama özgül itki ve yeniden kullanım avantajı sıvı yakıtlı rakiplerde kalır. Gravity-1 bu dengeyi, hazırlığı hızlı ve tek kullanımlık bir hizmet olarak sunmaya yöneliyor.

Sık sorulan sorular

Gravity-1 kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla dört kez: 11 Ocak 2024, 11 Ekim 2025, 22 Temmuz 2026 ve 15 Eylül 2026. Dördü de başarılı oldu.

Gravity-1 ne kadar yük taşır?

Şirketin verdiği değerlere göre 200 km'lik alçak yörüngeye 6.500 kg, 500 km'lik Güneş eşzamanlı yörüngeye 4.200 kg taşır.

Gravity-1 neden denizden fırlatılıyor?

Roket, Sarı Deniz'de Haiyang Limanı açıklarında dönüştürülmüş bir mavnadan havalanıyor. Deniz platformu, düşme bölgelerini yerleşim alanlarından uzak tutmayı ve fırlatma noktasını esnek seçmeyi kolaylaştırıyor.

Türkiye'den bir yük taşıdı mı?

Doğruladığımız uçuş kayıtlarında Türk yükü görünmüyor; yük listelerinin tamamını denetleyemediğimiz için kesin bir "hiç taşımadı" demiyoruz. Türkiye'nin roket çalışmaları için Türkiye'de roket var mı? sayfasına bakabilirsiniz.