Angara roketi: nasıl çalışır, kaç kez uçtu, teknik özellikleri

Angara, Moskova merkezli Hrunichev Uzay Merkezi'nin geliştirdiği, sıvı oksijen ve gazyağı yakan modüler bir Rus roket ailesidir. Ailenin her üyesi aynı yapı taşını, evrensel roket modülünü (URM-1) kullanır: tek modülle uçan Angara 1.2 hafif, beş modülü yan yana getiren Angara A5 ağır yük sınıfındadır. Aile 9 Temmuz 2014'te ilk kez uçtu; 11/2026 itibarıyla doğrulayabildiğim son fırlatma, 23 Nisan 2026'daki 13. uçuştur.

Angara'nın arkasındaki gerekçe hem teknik hem siyasidir. Sovyetler Birliği dağıldığında bazı roketler Ukrayna'daki firmaların ürettiği parçalara bağlı kalmıştı, ana fırlatma üssü Baykonur ise Kazakistan topraklarında kalmıştı. Rusya 1992'de, Baykonur'a muhtaç olmayan ve tümüyle kendi sanayisinde üretilen yeni bir roket kararı aldı; 1994'te Hrunichev yüklenici seçildi. Roketin kuzeydeki Plesetsk üssünden de askerî uyduları yerdurağan yörüngeye çıkarabilmesi isteniyordu. Uzun vadede Angara'nın, Hrunichev'in kendi eski roketi Proton'un yerini alması bekleniyor. Roscosmos, Proton'un üretiminin sona ereceğini ve yerine Angara'ya geçileceğini duyurdu. 11/2026 itibarıyla Angara uçuşlarının çoğunda yükler, Kosmos adıyla kaydedilen askerî uydulardı.

Nasıl çalışır?

Angara'yı anlamak için önce modülü anlamak gerekir. URM-1, üstte sıvı oksijen tankı, ortada uçuş kontrol ve telemetri donanımının durduğu ara bölüm, altta gazyağı tankı ve en altta motor bölümünden oluşan bir kademedir. Motoru tek bir RD-191'dir: NPO Energomash'ın, Energia roketinin yan iticilerindeki dört odacıklı RD-170'ten türettiği tek odacıklı bir sıvı yakıtlı roket motoru. Deniz seviyesinde 1.920 kilonewton itki üretir ve en az yüzde 30'a kadar kısılabilir.

Angara 1.2 bir URM-1'in üzerine, Soyuz-2'nin Blok I kademesinden uyarlanmış küçük bir ikinci kademe koyar. Angara A5 ise beş URM-1 kullanır: ortadaki çekirdek ve çevresindeki dört yan itici. Beşi de kalkışta ateşlenir; çekirdek kalkıştan sonra itkisini yüzde 30'a düşürüp yakıtını saklar. Yan iticiler yaklaşık 214 saniye tam güçte çalışıp ayrılır, çekirdek yeniden tam güce çıkarak yaklaşık 110 saniye daha yanar (toplam yanma süresi 325 saniye). Buradaki fizik basittir: yan iticiler kalkıştaki ağır yükü paylaşır, çekirdek bu sırada yakıtını daha yavaş harcadığı için, yan iticiler ayrıldığında hâlâ dolu tanklarla yoluna devam eder. Kütle atarak hızlanmanın ayrıntısı roket denklemi sayfasında anlatılıyor.

İkinci kademe (URM-2). Angara A5'te çapı 3,6 metre olan bu kademede tek bir RD-0124A motoru bulunur (294,3 kilonewton, gazyağı ve sıvı oksijen). Yaklaşık 424 saniye çalışır.

Üst kademeler. Alçak yörünge görevlerinde Angara A5 üst kademe kullanmaz; yüksek enerjili yörüngeler için seçenekler şunlardır:

• Briz-M: Proton'dan tanıdık, UDMH ve azot tetroksitle çalışan, kendiliğinden tutuşan (hipergolik) zehirli yakıtlı kademe. Tek S5.98M motoru 19,6 kilonewton itki verir.
• Blok DM-03: Gazyağı ve sıvı oksijenle çalışan RD-58MF motorlu kademe. Briz-M'nin zehirli yakıtından kaçınmak için Vostochny'de bu tür bir kademenin kullanılması düşünüldü; 11 Nisan 2024'teki Vostochny uçuşunda da DM-03 uçtu.
• KVTK: Sıvı hidrojen ve sıvı oksijenle çalışacak, RD-0146D motorlu (68,6 kilonewton) yeni kademe; 11/2026 itibarıyla geliştirme aşamasında. Kullanıldığında geçiş yörüngesine yaklaşık iki ton daha fazla yük taşınması bekleniyor.

İniş ve kurtarma. Angara tek kullanımlıktır. Kullanılan kademeler geri alınmaz; üst kademe yükü bıraktıktan sonra ya yörüngeden çıkarılır ya da yörüngede kalır.

Teknik özellikler

Özellik	Angara A5	Angara 1.2
Yükseklik	55,4 m	41,5 m
Çap	8,86 m (toplam genişlik)	2,9 m
Kalkış kütlesi	yaklaşık 759-773 ton (kaynaklara göre)	171,5 ton
Kademe	2 (artı isteğe bağlı üst kademe; 4 yan itici)	2
Birinci kademe motoru	5 × RD-191 (gazyağı / sıvı oksijen)	1 × RD-191
İkinci kademe motoru	1 × RD-0124A	1 × RD-0124A
Kalkış itkisi	yaklaşık 9.610 kN	1.920 kN
Alçak Dünya yörüngesine yük	24.500 kg (200 km, 60° eğimli yörünge)	3.800 kg (aynı koşul)
Yerdurağan geçiş yörüngesine yük	5.400 kg (Briz-M); 7.500 kg (KVTK, geliştirilmekte)	Yok
Yeniden kullanım	Yok (tek kullanımlık)	Yok (tek kullanımlık)
Fırlatma yeri	Plesetsk; Vostochny (11/2026 itibarıyla yalnızca 11 Nisan 2024'te)	Plesetsk

Kapasiteler kaynaklarda 200 kilometre irtifa ve 60 derece eğimli bir referans yörüngeye göre verilir. Alçak Dünya yörüngesi, yerdurağan yörünge ve jeosenkron yörünge sayfalarına bakılabilir. Kalkış kütlesi için kaynaklarda 759 ve 773 ton gibi farklı değerler dolaşır; bu yüzden aralık olarak verildi.

Uçuş geçmişi

• 9 Temmuz 2014. İlk uçuş: Plesetsk'ten fırlatılan Angara 1.2PP, 1.430 kg'lık bir kütle simülatörüyle yaklaşık 22 dakikalık yörünge altı testi yaptı. Roket, Angara A5'in iki ana bileşenini (URM-1 ve URM-2) ilk kez uçuşta sınadı.
• 23 Aralık 2014. Angara A5'in ilk uçuşu; 2.000 kg'lık kütle simülatörü, bilerek Briz-M'den ayrılmadan yörüngeye çıkarıldı.
• 14 Aralık 2020. A5'in ikinci test uçuşu; 2.400 kg'lık simülatör yerdurağan yörüngeye gönderildi.
• 27 Aralık 2021. A5'in üçüncü test uçuşunda Persei adlı DM-03 üst kademesi sınandı. Üst kademe ikinci ateşlemeyi yapamadı; yük (5.400 kg'lık simülatör) alçak yörüngede kaldı ve iki hafta içinde atmosfere girdi. Bu, ailenin kısmi başarısızlık olarak kayda geçen tek uçuşudur.
• 29 Nisan 2022. Angara 1.2'nin ilk yörünge uçuşu: Kosmos-2555 uydusu bırakıldı. Uydudan yörünge yükseltme manevrası gözlenmedi ve uydu 18 Mayıs 2022'de atmosfere girdi; gözlemciler sorunun uydudan kaynaklanmış olabileceğini yazdı. Roket görevini tamamladığı için uçuş başarılı sayılıyor.
• 15 Ekim 2022. Kosmos-2560, Güneş eşzamanlı yörüngeye çıkarıldı.
• 11 Nisan 2024. Angara A5'in Vostochny'den ilk fırlatması; yük olarak kütle simülatörü yerdurağan yörüngeye gönderildi.
• 17 Eylül 2024, 16 Mart 2025, 21 Ağustos 2025, 25 Kasım 2025. Plesetsk'ten dört Angara 1.2 fırlatması: Kosmos-2577 ve 2578; Kosmos-2585, 2586 ve 2587; Kosmos-2591 ile 2594 arası dört uydu; Kosmos-2597, 2598 ve 2599 (Strela-3M uyduları).
• 19 Haziran 2025. Angara A5'in Briz-M ile ilk operasyonel uçuşu: Kosmos-2589 yerdurağan yörüngeye çıkarıldı.
• 23 Nisan 2026. Angara 1.2, yayımlanan kayıtlara göre açıklanmamış bir Kosmos uydusunu alçak yörüngeye taşıdı; 11/2026 itibarıyla doğrulayabildiğim son uçuş budur.

Başarı oranı. 11/2026 itibarıyla 13 fırlatmanın 12'si başarılıdır: yüzde 92,3. Dökümü: Angara 1.2PP 1, Angara 1.2 7 (hepsi başarılı), Angara A5 5 uçuş (4 başarılı, 1 kısmi başarısız). Angara A5'in ilk dört uçuşu kütle simülatörü taşıyan test uçuşlarıydı; gerçek uydu taşıyan A5 uçuşu yalnızca 19 Haziran 2025'te yapıldı. Yani sayı yüksek görünse de roketin operasyonel geçmişi kısadır. Planlanan görevler (aşağıda) gerçekleşmiş değil, hedeftir.

Fırlatma videosu

Roscosmos'un resmî kanalındaki (Rusça) video, Vostochny'den yapılan Angara-A5 fırlatmasını gösteriyor.

Yeniden kullanım

Angara tek kullanımlıktır ve 11/2026 itibarıyla yeniden kullanım yönünde uçan bir kademesi yoktur. Hrunichev ile NPO Molniya, URM-1'e kanat, kuyruk, iniş takımı ve geri dönüş motoru ekleyerek havaalanına dönebilen bir yan itici öneren Baykal projesini ortaya koymuştu; bu yalnızca bir öneri olarak kaldı. Yeniden kullanılabilir roket yaklaşımının günümüzdeki örneği için Falcon 9 sayfasına bakılabilir.

Taşıdığı önemli görevler

Angara'nın şimdiye kadarki yükleri ağırlıklı olarak test kütleleri ve askerî uydulardır. Sitede bu uçuşlara ait ayrı bir görev sayfası yok.

• Kütle simülatörleri (2014-2024): Angara A5'in dört test uçuşunda gerçek uydu yerine ağırlık eşdeğeri yükler taşındı.
• Kosmos serisi (2022'den beri): Rus askerî Kosmos uyduları; Angara 1.2 bunları Güneş eşzamanlı ve alçak yörüngelere, Angara A5 ise Kosmos-2589'u yerdurağan yörüngeye taşıdı. Yörünge türü için Güneş eşzamanlı yörünge sayfasına bakılabilir.
• Planlananlar (hedef, gerçekleşmedi): Kaynaklarda Angara A5P sürümüyle Orel mürettebatlı aracının insansız ve sonra insanlı test uçuşları 2028 ve sonrası için, Luna-27 görevleri 2029-2030 için anılıyor. Orel'in Uluslararası Uzay İstasyonu'na uçurulması planlanan uçuşlar arasında; Ay görevlerinin tarihi için Ay'a yolculuklar sayfasına bakılabilir.

Benzer roketlerle karşılaştırma

Roket	Yükseklik	Alçak yörüngeye yük	Yerdurağan geçiş yörüngesine yük
Angara A5	55,4 m	24.500 kg	5.400-7.500 kg
Proton-M	58,2 m	yaklaşık 23.000 kg	6.270 kg
Falcon 9	yaklaşık 70 m	22.800 kg (tek kullanımlık)	8.300 kg (tek kullanımlık)
Angara 1.2	41,5 m	3.800 kg	Yok
Soyuz-2.1b	46,3 m	8.670 kg	-

Angara A5, alçak yörüngede Proton-M ve Falcon 9 ile aynı sınıftadır. Fark yakıttadır: Proton zehirli, kendiliğinden tutuşan yakıt kullanırken Angara'nın çekirdeği gazyağı ve sıvı oksijenle çalışır. Angara 1.2'nin kapasitesi (3,8 ton) ise Soyuz-2.1b'nin (8,67 ton) yarısından azdır; kapasite değerleri farklı referans yörüngelere göre verildiği için bu kıyas yaklaşıktır.

Sık sorulan sorular

Angara kaç kez uçtu?

11/2026 itibarıyla 13 kez: bir Angara 1.2PP, yedi Angara 1.2 ve beş Angara A5. 12'si başarılı, biri kısmi başarısızdır; en son uçuş 23 Nisan 2026'da yapıldı.

Angara ne kadar yük taşır?

Angara A5, 200 kilometre irtifada alçak yörüngeye 24,5 ton, Briz-M ile yerdurağan geçiş yörüngesine 5,4 ton taşır. Angara 1.2'nin alçak yörünge kapasitesi 3,8 tondur.

Angara, Proton'un yerini aldı mı?

Henüz tam olarak değil. Angara, Proton'un uzun vadeli halefi olarak tasarlandı; ancak 11/2026 itibarıyla Angara A5'in gerçek yük taşıyan uçuşu çok az, aileye ait toplam uçuş sayısı da Proton'unkinin çok altındadır.

Türkiye'den bir uydu Angara ile fırlatıldı mı?

Doğrulayabildiğim kadarıyla hayır. Angara'nın 13 uçuşunda kütle simülatörleri ve Rus askerî Kosmos uyduları taşındı. Türksat'ın Türksat 4A ve Türksat 4B uyduları ise Angara ile değil, Proton-M ile fırlatıldı.