Türksat 4A

Türksat 4A, Japon Mitsubishi Electric Corporation'ın (MELCO) Türksat A.Ş. için ürettiği, 42° Doğu'da görev yapan haberleşme uydusudur. Kazakistan'daki Baykonur Uzay Üssü'nden, International Launch Services (ILS) tarafından pazarlanan bir Proton Breeze M roketiyle fırlatıldı. Türksat'ın kayıtlarında fırlatma tarihi 14 Şubat 2014'tür; ILS'nin açıklamasına göre kalkış GMT'ye göre 14 Şubat 21.09'da, Baykonur yerel saatiyle 15 Şubat 03.09'da yapıldı. Ku, Ku-BSS ve Ka bantlarında hizmet veren uydu, Türksat'ın kapsama alanına ilk kez Afrika kıtasının tamamını kattı ve 2026'da görevini sürdürüyor.

Türksat 4A'yı kim üretti?

Türksat'ın açıklamasına göre Türksat 4A ve 4B ihalesini, uydu üretim teknolojisi transferiyle birlikte Mart 2011'de imzalanan sözleşmeyle Mitsubishi Electric kazandı. İhale yalnızca iki uydunun yapımını değil, yer sistemlerini, uzaya fırlatma işini ve fırlatmanın sigortalanmasını da kapsıyordu. Mitsubishi Electric de bu projeyi, uydu teslimine ek olarak fırlatma hizmeti ve fırlatma sigortasını içeren ilk "anahtar teslim" sözleşmesi olarak tanımlar; uydular müşteriye yörüngede teslim edildi.

Mitsubishi Electric'e göre Türksat geçmişteki beş uydusunun tamamını Avrupalı üreticilerden almıştı ve bu ihale de Avrupalı ve Amerikalı üreticilerle sıkı bir uluslararası rekabete sahne oldu. Şirket, DS2000 platformunun güvenilirliği ve yörüngedeki geçmiş başarısının belirleyici olduğunu, iki uydunun DS2000'in toplamda 9. ve 10. siparişi olduğunu belirtir.

Teknoloji transferi

Projenin Türkiye için en önemli yanlarından biri eğitimdi. Türksat'ın 2011 tarihli açıklamasına göre Türksat mühendislerine uydu üretim teknolojisinin bütün alanlarında birebir eğitim verilmesi ve Japonya Uzay Ajansı (JAXA) onaylı sertifikasyon yapılması öngörülüyordu. Mühendisler Japonya'da hem Mitsubishi Electric hem JAXA tesislerinde uydu üretim ve test faaliyetlerine katılacaktı. Mitsubishi Electric de Türksat çalışanlarının Japonya'da bulunarak uydunun tasarım, üretim ve test süreçlerini yerinde izlediğini ve Türkiye'nin ileride kendi haberleşme uydusunu geliştirebilmesi için gereken yetkinlikleri kazandırmaya yönelik bir eğitim programı yürütüldüğünü belirtir. Bu birikim, ilk yerli haberleşme uydusu Türksat 6A'ya giden yolun parçalarından biri oldu.

Teknik özellikler

Özellik	Değer
Üretici / platform	Mitsubishi Electric (MELCO) / DS2000
Fırlatma	14 Şubat 2014 (GMT 21.09), Proton Breeze M, Baykonur 24 numaralı rampa
Yörünge konumu	42° Doğu
Fırlatma kütlesi	4,8 ton
Bantlar	Ku, Ku-BSS ve Ka (alış ve gönderim)
Transponderler	27, 33, 54 ve 72 MHz
Kapsama	Türkiye, Doğu, Batı, Afrika
Manevra ömrü	30 yıl (Türksat ve ILS)
Tasarım ömrü	15 yıldan fazla (Mitsubishi Electric)

Tabloda iki ayrı ömür görülmesi çelişki değildir: Mitsubishi Electric'in verdiği "tasarım ömrü" üreticinin garanti ettiği çalışma süresini, Türksat ve ILS'nin verdiği "manevra ömrü" ise uydunun konumunu koruyabileceği yakıt süresini anlatır.

Fırlatma nasıl gerçekleşti?

ILS'nin açıklamasına göre roketin ilk üç kademesi, Breeze M üst kademesiyle uyduyu yörünge altı bir yola taşıdı. Ardından Breeze M sırasıyla dairesel bir park yörüngesine, ara yörüngeye ve geçiş yörüngesine, sonunda da yer eş zamanlı geçiş yörüngesine çıkan manevraları yaptı. Uydu, kalkıştan yaklaşık 9 saat 13 dakika sonra roketten ayrıldı. Bu, ILS'nin 85. Proton fırlatması ve hem Türksat hem Mitsubishi Electric için ilk Proton fırlatmasıydı. Uydu fırlatma öncesinde, 8 Ocak 2014'te Mitsubishi Electric'in Kamakura tesisinde düzenlenen törenle yola çıkarılmıştı.

Türksat 4A ne işe yarar?

Türksat'a göre 4A, 42° Doğu'daki kapasiteyi önemli ölçüde artırarak dijital yayıncılıkta yeni bir dönem başlattı. Ku ve Ka bantlarında Türkiye'nin yanı sıra Kuzey Afrika, Avrupa, Orta Doğu, Asya ve Sahra Altı Afrika'ya hizmet veriyor. Türksat, ulaşılması zor bölgelere doğrudan eve yayın (DTH), uydu haber toplama (SNG) ve VSAT hizmetlerini taşıyan uydunun küresel ağının stratejik halkalarından biri olduğunu belirtiyor. Ka bantlı Türksat 5B, Türksat'ın açıklamasına göre 3A ile 4A'nın yedekliliğini de sağlıyor.

Kısaca

• Mitsubishi Electric'in DS2000 platformuyla ürettiği Türksat haberleşme uydusu; 42° Doğu'da görevde.
• 14 Şubat 2014'te (GMT) Baykonur'dan Proton Breeze M ile fırlatıldı; kalkış kütlesi 4,8 ton.
• Ku, Ku-BSS ve Ka bantlarında; Türksat'ın kapsamasına ilk kez Afrika'nın tamamını kattı.
• Sözleşme fırlatma ve sigortayı da kapsayan anahtar teslim bir projeydi; teknoloji transferi içeriyordu.
• Manevra ömrü 30 yıl; kardeşi Türksat 4B 2015'te fırlatıldı.