Return to Earth (Buzz Aldrin): Ay sonrası depresyon, özeti ve okuma rehberi

Return to Earth, Buzz Aldrin ile yazar Wayne Warga'nın birlikte kaleme aldığı ve 1973'te Random House tarafından yayımlanan anı kitabıdır. Aldrin, 20-21 Temmuz 1969'da Apollo 11 ile Ay'a inen ve Neil Armstrong'un ardından yüzeye ayak basan ikinci insandır. Kitabı ilginç kılan, Ay yürüyüşünden çok onun ardından geleni anlatmasıdır: dünyanın en tanınmış insanlarından biri hâline gelmiş bir astronotun depresyonu, alkolle mücadelesi ve yönünü yeniden bulma çabası.

Kitap ne anlatıyor?

Astronot anıları çoğunlukla uçuşun kendisine, eğitime ve zafere odaklanır. Return to Earth ise Apollo 11'in ardından gelen sürece bakar. Aldrin'in biyografilerinde kitap, yazarın depresyon ve alkolle yaşadığı mücadeleleri anlatan bir otobiyografi olarak tanımlanır. Aynı kitaptan 1976'da çekilen televizyon filmi ise anlatının ana başlıklarını sayar: evliliğin çözülmesi, klinik depresyon, alkol sorunu ve psikiyatrik tedavi görmek zorunda kalmak.

Bu yüzden kitap, bir uzay serüveninden çok bir insanın "zirveden sonra ne olur?" sorusuyla yüzleşmesi olarak okunur. Görevin kendisi çok iyi tanımlıdır, sonrası ise belirsizdir; Aldrin'in öyküsü bu boşluğun ağır bir örneğidir. Kitabın bugün hâlâ okunmasının nedeni de burasıdır.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Aldrin'in hikâyesi Apollo 11'den çok daha önce başlar. Hava Kuvvetleri'nde pilot olarak Kore Savaşı'nda uçmuş, MIT'de yörünge buluşması (rendezvous) üzerine doktora yapmış ve Kasım 1966'da Gemini 12 ile uzaya çıkmıştır. Aldrin'in biyografisine göre depresyon Gemini 12'den sonra belirginleşmiş, Hava Kuvvetleri'ndeyken dört hafta boyunca askerî hastanede depresyon tedavisi görmüş, annesi de Mayıs 1968'de intihar etmiştir; baba tarafında da benzer bir geçmiş vardır. Kitabın anlattığı kişi, Apollo 11'e bu yükle gitmiş bir adamdır. İndiklerini yaklaşık 650 milyon kişi televizyondan izlemişti; ama o ışıkların ardındaki kişisel tablo çok daha karanlıktı.

Ay yolculuğundan sonraki dönem ise anlatının asıl konusudur. Aldrin Ay'a ayak basmış insanlardan biri olarak her yerde tanınır; ancak görev biter ve yerini ne olduğu belirsiz bir "sıradan hayat" alır. Hava Kuvvetleri'nden 1 Mart 1972'de, 21 yıllık hizmetin ardından albay olarak emekli olur; yani Ay'a ayak basan bir adam, kısa süre içinde askerî kariyerinden de ayrılmış olur. Bu sırada evliliği çözülür, depresyonu ağırlaşır ve içkiye yönelir. Hastanede tedavi gördüğü dönemlerle ayık kaldığı dönemler birbirini izler; sorun tek bir olaya değil, yıllara yayılan bir döngüye dönüşür, kamu düzenini bozma suçlamasıyla tutuklandığı bir olay da yaşar.

Kitabın değeri, Aldrin'in kendi yaşadıklarına karşı dürüstlüğündedir: bir kahraman portresi çizmek yerine bu sürecin içindeki kırılganlığı gösterir. Sonu bir kurtuluş hikâyesi olarak kurgulanamazdı, çünkü kitap 1973'te yayımlandığında Aldrin'in kalıcı olarak ayık kalmaya başladığı tarih, Ekim 1978, henüz gelmemişti. Başka bir deyişle kitap iyileşmeyi değil, iyileşmeye giden yolun başındaki kişiyi anlatır; ayıklığa ulaşan Aldrin'in hikâyesi ancak 2009'daki ikinci anı kitabı Magnificent Desolation'da yer alacaktır. Okurda kalan izlenim, Ay'a gitmenin insanı kişisel sorunlarından kurtarmadığıdır.

Yazar ve yazıldığı dönem

Edwin "Buzz" Aldrin, West Point mezunudur; 1951'de teğmen olarak orduya girdi. Kore Savaşı'nda 66 savaş görevi uçtu, iki MiG-15 uçağını düşürdü; iki Üstün Uçuş Haçı ve üç Hava Madalyası aldı. MIT'de Ocak 1963'te astronotik alanında doktorasını tamamladı; tezi "Line-of-Sight Guidance Techniques for Manned Orbital Rendezvous" adını taşır ve ona astronot arkadaşları arasında "Dr. Rendezvous" lakabını kazandırdı. Hava Kuvvetleri'nden 21 yıllık hizmetin ardından 1 Mart 1972'de albay olarak emekli oldu. Kitabı birlikte yazdığı Wayne Warga'nın sitemizde kendi sayfası vardır.

Kitap, Apollo 11'in üzerinden dört yıl geçmeden yayımlandı. Aldrin o sırada hâlâ sorunlarının içindeydi; ayık kalmaya başladığı tarih Ekim 1978'dir. Bu nedenle Return to Earth geriye dönük bir bilanço değil, sürecin ortasından yazılmış bir tanıklıktır. Aldrin daha sonra Men from Earth (1989, Malcolm McConnell ile), Mission to Mars (2013, Leonard David ile) ve No Dream Is Too High (2016, Ken Abraham ile) kitaplarını da yayımladı; ancak bunlardan hiçbiri bu denli kişisel bir kayıt değildir.

Kitaptaki bilim ve uzay bağı

Bu bir bilim kitabı değil; ancak anlattığı kişinin mesleki bilgisi uzay tarihinin önemli bir köşesine dokunur. Aldrin'in uzmanlığı, iki aracın uzayda buluşmasını sağlayan yörünge buluşması tekniğiydi. Gemini 12'de (11-15 Kasım 1966) üç ayrı uzay yürüyüşü yaptı; toplam süre yaklaşık beş buçuk saattir. Bu görev, önceki Gemini uçuşlarında zorlanılan uzay yürüyüşünün doğru ekipmanla mümkün olduğunu gösterdi: aracın dış yüzüne yeni tutunma ve ayak bağlama düzenekleri eklenmişti. Aynı görevde buluşma radarı bozulduğunda Aldrin sekstant ile açı ölçüp elle hesaplayarak Agena hedef aracıyla kenetlenmeyi başardı.

Apollo 11'de Aldrin ay modülü pilotuydu. İniş 20 Temmuz 1969'da 20:17:40 UTC'de gerçekleşti; Armstrong ile Aldrin Sükûnet Denizi'ndeki iniş yerine, Tranquility Base'e indi. Aldrin, Armstrong'dan on dokuz dakika sonra yüzeye çıktı. Ay yürüyüşü 2 saat 31 dakika 40 saniye sürdü, yüzeyde 21 saatten fazla kalındı ve 21,55 kilogram örnek toplandı. Yüzeye yerleştirilen deneyler arasında pasif sismometre paketi ve lazer yansıtıcı vardı; lazer yansıtıcı, Dünya'dan gönderilen lazerle Ay'a olan uzaklığın ölçülmesinde kullanılan dizilerden biridir. Bu bölgenin yapısı için Ay'ın yüzeyi sayfasına bakabilirsiniz.

Aldrin'in sonraki uzay çalışmaları da sürdü. 1985'te önerdiği "Mars cycler" yörüngesi, Dünya ile Mars arasında tekrar tekrar kullanılabilecek bir güzergâhtır ve her yönde yaklaşık beş buçuk ay sürer. Konu üzerinde Purdue Üniversitesi'nden James Longuski ile çalışmış, 1993'te Journal of Spacecraft and Rockets dergisinde "Cycler Orbit Between Earth and Mars" makalesini yayımlamıştır. Bu çalışmalar, Aldrin'in zor yılların ardından bilimsel işlere geri döndüğünü gösterir.

Etkisi ve uyarlaması

Kitap, astronotlara dair kamuoyundaki "hata yapmayan kahraman" imajının ardına bakmayı mümkün kıldı. Aldrin'in depresyonunun Gemini 12'den sonra belirginleştiği, annesinin 1968'deki ölümü ve hastane dönemleriyle bir arada düşünüldüğünde, tablonun yalnız Ay yürüyüşüyle açıklanamayacağı görülür.

Kitabın en bilinen sonucu 1976'daki televizyon filmidir. ABC'de 14 Mayıs 1976'da yayımlanan Return to Earth, Aldrin'i Cliff Robertson'ın, eşi Joan Aldrin'i Shirley Knight'ın canlandırdığı 74 dakikalık bir yapımdı; yönetmen Jud Taylor'dı ve Aldrin yapımda danışman olarak yer aldı. Aldrin'in babası Albay Edwin E. Aldrin'i Ralph Bellamy, yardımcı rollerde Stefanie Powers ve Charles Cioffi canlandırdı; müziği Billy Goldenberg yaptı. Los Angeles Times filmi makul ve iyi oynanmış, ama ilham vermeyen bir yapım olarak değerlendirdi. Film sitemizde ayrı bir sayfaya sahip değil.

Kitabın bir diğer etkisi, Aldrin'in sonraki yıllarda ruh sağlığı ve bağımlılık konusunda açık konuşan bir isim olarak anılmasıdır. Aldrin'in 2009'da Ken Abraham ile yazdığı Magnificent Desolation bu konuyu ve ayık geçirdiği yılları yeniden ele alır. Kitabın aldığı bir ödülü doğrulayamadık; Türkçe baskısı olduğuna dair doğrulanmış bir kayıt da bulamadık.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap, Apollo'nun teknik tarihinden çok insan tarafıyla ilgilenenlere uygundur. Apollo'yu hiç bilmeyen biri için en iyi başlangıç, genel çerçevesini Ay'a yolculuklar sayfasından ya da Apollo 11 (2019) belgeselinden almak olabilir. Aldrin'in Apollo 11 arkadaşlarından Mike Collins de kendi anılarını yazdı; üç kişinin Ay yolculuğu sonrası yaşadıkları farklı deneyimleri karşılaştırmak için ilginç bir eşleşme sunar. Aldrin'in iyileşme yıllarını merak edenler için sıra, bu kitabın ardından 2009 tarihli Magnificent Desolation kitabıdır; bu kitabın da sitemizde kendi sayfası vardır.

Depresyon ve bağımlılık gibi ağır konulara girdiğinden not: kitap Aldrin'in kişisel hikâyesidir; benzer sorunlar yaşayan okurların profesyonel destek alması her zaman en doğru yoldur.

• Astronotların Apollo sonrası hayatına, insan tarafına bakmak isteyenler için.
• Zafer sonrası boşluk, ün ve bağımlılık üzerine okumak isteyenler için.
• Aldrin'in iki anı kitabını sırayla (1973 ve 2009) okumak isteyenler için.