Magnificent Desolation (Buzz Aldrin): Ay'dan sonra uzun yol, özeti ve rehberi

Magnificent Desolation: The Long Journey Home from the Moon, Buzz Aldrin ile yazar Ken Abraham'ın birlikte yazdığı ve Mayıs 2009'da Harmony Books tarafından yayımlanan anı kitabıdır. Aldrin'in ikinci otobiyografisidir; ilkinin, Return to Earth (1973), ardından gelir. Kitap Apollo 11'in ardından yaşanan hayata odaklanır: depresyon, evliliğin çözülmesi, NASA'dan ayrıldıktan sonra yaşanan yalnızlık ve amaç kaybı, yaklaşık on yıl süren bir alkolle mücadele. İngilizce basılı hâli 326 sayfadır.

Kitap ne anlatıyor?

Kitabın başlığı, Aldrin'in Ay yüzeyine bakarken söylediği iki kelimeden gelir: "muhteşem ıssızlık". Ay'ın insanı hem büyüleyen hem ürküten manzarasını anlatan bu ifade, kitabın konusuyla birlikte düşünüldüğünde bir benzetme olarak da okunabilir: dünyanın en uzak yerine gitmiş bir insanın, geri döndüğünde yaşadığı boşluk.

Alt başlık, The Long Journey Home from the Moon (yani "Ay'dan eve uzun yolculuk"), kitabın asıl konusunu ele verir. Bu "ev"in anlamı yalnız Dünya değildir: Aldrin için bu, kendi hayatına, ilişkilerine ve ayıklığa dönüş yolculuğudur. The Guardian, kitabı değerlendirirken Aldrin'in uzay miğferini çıkarıp bir Amerikan kahramanının çok insani yüzünü gösterdiğini yazdı.

Kitabın özeti

Bu bölüm kitabın sonunu da anlatır.

Kitabın çizdiği yay, Apollo 11'in zirvesinden başlar. Aldrin, 20 Temmuz 1969'da Neil Armstrong ile birlikte Sükûnet Denizi'ne inmiş, Armstrong'dan on dokuz dakika sonra Ay yüzeyine adım atmıştı. Ay yürüyüşü 2 saat 31 dakika 40 saniye sürmüş, ikili yüzeyde 21 saatten fazla kalmış, inişi yaklaşık 650 milyon kişi televizyondan izlemişti. O anın büyüklüğü, sonraki günlerin sorusunu daha da ağır kılar: böyle bir şeyi yaptıktan sonra ne yapılır?

Bağlam için Aldrin'in biyografisine bakmak gerekir: depresyonu Gemini 12'den sonra belirginleşmiş, annesi Mayıs 1968'de, Apollo 11'den bir yıl kadar önce, intihar etmişti. Yani Ay yolculuğundan sonra yaşanan çöküş, ansızın başlamış bir şey olarak görülemez; kitabın anlattığı "muhteşem ıssızlık" yalnız Ay'ın değil, o yıllarda Aldrin'in iç dünyasının da tarifidir.

NASA'dan ayrıldıktan sonra Aldrin'i amaçsızlık ve yalnızlık sarar. Depresyon ağırlaşır, evliliği biter. Hava Kuvvetleri'nden 1 Mart 1972'de, 21 yıllık hizmetin ardından albay olarak emekli olmuştur. Kitap, bu dönemde Aldrin'in alkolle yaklaşık on yıl süren mücadelesini gizlemeden anlatır. Aldrin'in biyografisine göre bu yıllar, tedavi dönemleriyle yeniden içmeye başladığı dönemlerin art arda geldiği, kamu düzenini bozma suçlamasıyla tutuklanmayı bile içeren bir süreçtir.

Anlatının dönüm noktası, Aldrin'in Ekim 1978'de ayık kalmaya başlamasıdır; sonrasında bir daha içkiye dönmemiştir. Kitap bu nedenle 1973'teki ilk anı kitabıyla bir arada okunmaya uygundur: Return to Earth kitabı sorunların henüz sürdüğü bir dönemde yazılmıştı, Magnificent Desolation ise ayıklığın otuz yılı aşan birikimiyle yazılmış bir geriye bakıştır. Alt başlıktaki "uzun yolculuk", Ay'a gitmekten çok Ay'dan dönmenin uzun sürmüş olmasına işaret eder. Aldrin'in yolu, bir uçuşun bittiği yerde değil, hayatın yeniden kurulduğu yerde tamamlanır.

Yazar ve yazıldığı dönem

Aldrin, 1951'de West Point mezunu olarak Hava Kuvvetleri'ne girdi, Kore Savaşı'nda 66 savaş görevi uçtu ve MIT'de yörünge buluşması üzerine doktora yaptı. MIT doktorası ona "Dr. Rendezvous" lakabını kazandırdı; Gemini 12'de (Kasım 1966) üç uzay yürüyüşü yaptı ve Apollo 11'de ay modülü pilotu olarak Ay'a indi. Kitabın yazım ortağı Ken Abraham, Aldrin'le daha sonra No Dream Is Too High (2016) kitabını da yazdı.

Kitap, Apollo 11'in kırkıncı yılı olan 2009'da, ilk anı kitabından otuz altı yıl sonra çıktı. Aldrin'in Men from Earth (1989, Malcolm McConnell ile) ve Mission to Mars (2013, Leonard David ile) gibi başka kitapları da vardır; ancak Aldrin'in kendi iç hayatına bu kadar yaklaşan iki kitabı Return to Earth ve bu kitaptır. Kitabın kapsamını burada yayıncının ve ciddi kaynakların özetlediği başlıklarla (depresyon, boşanma, amaç kaybı, alkol) sınırlıyoruz.

Anlatılan zirvenin zaman çizelgesi de bellidir: Apollo 11 16 Temmuz 1969'da fırlatıldı, iniş 20 Temmuz'da 20:17:40 UTC'de gerçekleşti, Michael Collins bu sırada Ay yörüngesinde komuta modülü Columbia'da bekledi ve mürettebat 24 Temmuz'da Pasifik'e inerek USS Hornet gemisi tarafından alındı. Aldrin için asıl yolculuk, bu sekiz günlük görevin ardından başladı.

Kitaptaki bilim: Ay gerçekten "muhteşem ıssızlık" mı?

Başlıktaki ifade, Ay'ın gerçek yapısıyla örtüşür. Dünya'nın dörtte biri kadar olan Ay'ın çapı yaklaşık 3.474 kilometredir; kütlesi Dünya'nın yüzde 1,2'sine karşılık gelir. Yüzeyin koyu düzlükleri, yani "denizler", suyla değil lavla dolmuştur; deniz bazaltlarının çoğu 3,3-3,7 milyar yıl önce püskürmüştür. Apollo 11'in indiği Sükûnet Denizi bu düzlüklerden biridir ve iniş yeri, Sabine D kraterinin yaklaşık 12 mil güneybatısındadır. Bu manzaranın ayrıntıları Ay'ın yüzeyi sayfasında.

Ay'ın kökeni de ıssızlığıyla uyumludur. Yaklaşık 4,35 milyar yıl önce oluştuğu tahmin edilen Ay'ın, Mars büyüklüğünde bir cismin (Theia) genç Dünya'ya çarpması sonucu doğduğu görüşü bugün en yaygın kabul gören açıklamadır; Apollo'nun getirdiği toplam yaklaşık 382 kilogram kaya ve toprak bu tablonun kurulmasında temel veriydi. Ayrıntılar için Ay nasıl oluştu? sayfasına bakabilirsiniz.

Aldrin'in uzay bilimine katkısı Ay'la bitmez. 1985'te önerdiği "Mars cycler" yörüngesi, Dünya ile Mars arasında tekrar tekrar kullanılabilecek bir güzergâhtır ve her yönde yaklaşık beş buçuk ay sürer. Purdue Üniversitesi'nden James Longuski ile birlikte yürüttüğü bu çalışma 1993'te Journal of Spacecraft and Rockets dergisinde "Cycler Orbit Between Earth and Mars" başlığıyla yayımlandı. Bu çalışma, Aldrin'in Apollo sonrası hayatında uzay mühendisliğine geri döndüğünü gösterir.

Apollo 11'de Ay'a bırakılan lazer yansıtıcı, Apollo 14 ve 15'tekilerle birlikte bilim yapmaya devam eder. Dünya'dan gönderilen lazer atımının gidip dönme süresi ölçülerek Ay'ın uzaklığı milimetre duyarlığına kadar belirlenebilir; bu ölçümler Ay'ın Dünya'dan yılda yaklaşık 3,8 santimetre uzaklaştığını ortaya koyar. Ay'ın ıssızlığı, bilimsel açıdan hâlâ canlı bir laboratuvardır.

Etkisi, ödülleri ve film

Kitabın aldığı belirli bir edebiyat ödülünü doğrulayamadık. Etkisi daha çok, Aldrin'in kendi hikâyesini bir kez daha, bu sefer ayık yılların penceresinden, anlatmasından gelir. The Guardian'ın değerlendirmesi, kitabın bir "uzay kahramanı" kitabından çok insani bir kitap olarak okunduğunu gösterir. Türkçe baskısına dair de doğrulanmış bir kayıt bulamadık.

Kitabın adı bir film yüzünden de karışabilir. Magnificent Desolation: Walking on the Moon 3D, 2005 yapımı ve 40 dakikalık bir IMAX 3D belgeselidir; yönetmeni Mark Cowen, anlatıcısı ve ortak yapımcısı Tom Hanks'tir. Film, Ay'da yürüyen astronotların deneyimini anlatır ve adını Apollo 11 sırasındaki aynı ifadeden alır. Yani film, bu kitabın uyarlaması değildir (kitap 2009'da çıktı, film 2005'te) ve kitapla ilişkisi ortak ifadeden ibarettir. Başlıktaki ifade, 1950 tarihli Destination Moon filminde de benzer bir tonla geçer: orada bir karakter Ay'ı bütünüyle çıplaklık ve ıssızlık olarak tarif eder.

Kimlere uygun, nereden başlanır?

Kitap, Apollo 11'in "sonrası"yla ilgilenenler ve Aldrin'in kişisel yolculuğunu merak edenler için uygundur. İlk anı kitabıyla (Return to Earth) birlikte okunduğunda, iki kitap Aldrin'in hayatını aynı sorunun iki ayrı noktasından gösterir. Apollo'nun genel tarihine ihtiyaç duyan okurlar önce Ay'a yolculuklar sayfasına bakabilir, ekibin diğer üyesi Mike Collins'in anıları ya da belgesel olarak Apollo 11 (2019) ile başlayabilir.

Okuma sırası olarak önce 1973 tarihli Return to Earth, ardından bu kitap önerilir; böylece Aldrin'in hem sorunların ortasındaki hem de yıllar sonraki bakışını yan yana görebilirsiniz.

Kitabın konuları (depresyon, bağımlılık) ağırdır; benzer sorunlarla boğuşan okurlar için profesyonel destek önemlidir.

• Astronotların Apollo sonrası hayatını ve iyileşme sürecini merak edenler için.
• Aldrin'in iki anı kitabını sırayla okumak isteyenler için.
• 2005 yapımı IMAX belgeselini izleyip adının ardındaki insanı merak edenler için.