Ay neden kırmızı olur? Kanlı Ay nedir?
Tam Ay tutulmasında Ay'a yalnız Dünya atmosferinden süzülüp bükülen kızıl ışık ulaşır ve Ay bakır rengine bürünür; Türkiye'den görülecek sıradaki kanlı Ay 31 Aralık 2028'de.
- Konu
- Ay
- Kaynak
- NASA, NASA JPL (Horizons)
- İlgili sayfa
- /ansiklopedi/ay-evreleri-ve-tutulmalar
Ay, tam Ay tutulması sırasında kırmızı görünür: Dünya, Güneş ile Ay'ın tam arasına girer ve Ay'a doğrudan güneş ışığı ulaşmaz; ona yalnız Dünya atmosferinden geçerken süzülen ve bükülen kızıl ışık düşer. Atmosfer bu ışıktaki mavi tonları saçıp ayıkladığı için Ay'a varan ışık, gün batımlarındaki gibi turuncu-kırmızıdır. Halk arasında "kanlı Ay" denen görüntü budur. Türkiye'den baştan sona izlenebilecek sıradaki tam Ay tutulması 31 Aralık 2028 akşamı.
Tutulmada Ay neden tamamen kararmaz?
Dünya'nın atmosferi bir mercek gibi davranır. Güneş ışığının bir kısmı atmosferin kenarından geçerken bükülerek Dünya'nın gölgesinin içine, yani Ay'ın üzerine yönelir. Bu ışık atmosferde uzun bir yol aldığı için mavisi ve yeşili Rayleigh saçılmasıyla yolda kalır; geriye turuncu ve kırmızı tonlar kalır. Bir başka deyişle, tam tutulma sırasında Ay'a o anda Dünya'nın çevresinde yaşanan bütün gün doğumlarının ve gün batımlarının ışığı düşer. Ay yüzeyinde duran biri Dünya'nın Güneş'i örttüğünü ve gezegenin çevresinde kızıl bir ışık halkası parladığını görürdü.
Kanlı Ay her seferinde aynı renkte mi?
Hayır. Rengin koyuluğu, o sırada Dünya atmosferinde ne kadar toz, bulut ve aerosol bulunduğuna bağlıdır. Atmosfer ne kadar tozluysa kırmızı dışındaki renkler o kadar çok ayıklanır ve Ay daha koyu kırmızıya bürünür; büyük yanardağ patlamalarından sonraki tutulmalarda Ay belirgin biçimde kararabilir. Gökbilimciler bu farkı Danjon ölçeğiyle derecelendirir:
- L=0: Ay tam evrenin ortasında neredeyse görünmez.
- L=1: Koyu gri ya da kahverengimsi; ayrıntılar zor seçilir.
- L=2: Koyu pas kırmızısı, gölgenin ortası daha karanlık.
- L=3: Tuğla kırmızısı, gölgenin kenarı daha parlak.
- L=4: Parlak bakır kırmızısı, gölge kenarında mavimsi bir şerit.
Ay tutulması neden her dolunayda olmaz?
Ay tutulması yalnız dolunayda olur, çünkü Ay ancak o zaman Dünya'nın Güneş'e göre karşı tarafındadır. Ama Ay'ın yörüngesi Dünya'nın Güneş çevresindeki yörünge düzlemine göre yaklaşık 5 derece eğiktir. Bu yüzden çoğu dolunayda Ay, Dünya'nın gölgesinin biraz üstünden ya da altından geçer. Tutulma türlerini ve Güneş tutulmalarıyla farkını Ay evreleri ve tutulmalar maddemizde, terimin kendisini Tutulma sözlük sayfamızda anlattık. Ay tutulmasını izlemek tamamen güvenlidir; çıplak gözle, dürbünle ya da teleskopla bakılabilir.
Türkiye'den bir sonraki kanlı Ay ne zaman?
NASA'nın tutulma kataloğuna göre 2026 ile 2030 arasında dört tam Ay tutulması var. Bunların Türkiye'den nasıl görüneceğini, NASA JPL'in Horizons verileriyle Ankara için Ay'ın ufuk üstündeki yüksekliğine bakarak hesapladık (saatler Türkiye saatiyle, en büyük tutulma anı, dakikaya yuvarlanmış):
| Tarih | En büyük tutulma (TSİ) | Tam evre süresi | Türkiye'den |
|---|---|---|---|
| 3 Mart 2026 | 14.34 | 58 dk | Görülmedi (gündüz) |
| 31 Aralık 2028 | 19.52 | 1 sa 11 dk | Görülecek; Ay doğu göğünde yükselirken |
| 26 Haziran 2029 | 06.22 | 1 sa 42 dk | Tam evre görülmeyecek; Ay tam evre başlamadan batıyor, yalnız kısmi evre batı ufkunda alçakta |
| 20-21 Aralık 2029 | 01.42 | 54 dk | Görülecek; Ay gökyüzünde çok yüksekte |
Arada, 20-21 Şubat 2027 gecesi Türkiye'den bir yarı gölge Ay tutulması izlenebilecek; ama bu tür tutulmada Ay yalnız hafifçe soluklaşır, kızıla dönmez.
Verileri göster
| 2026 | 3 Mart: Türkiye'den görülmedi |
|---|---|
| 2028 | 31 Aralık 19.52: görülecek |
| 2029 | 26 Haziran: tam evre yok |
| 2029 | 20-21 Aralık 01.42: görülecek |
Tutulma yokken Ay neden kırmızı görünür?
Ay ufka yakınken de turuncu ya da kırmızı görünebilir. Bunun nedeni tutulmayla değil, batan Güneş'i kızartan olayla ilgilidir: ufuktaki Ay'dan gelen ışık atmosferin kalın bir katmanını geçer ve mavi tonlar yolda saçılır. Havada toz, duman ya da kirlilik varsa etki güçlenir. Ay yükseldikçe rengi yeniden beyaza döner. Ufuktaki Ay'ın neden daha büyük göründüğünü ayrı bir yazıda anlattık.
Kısaca
- Kanlı Ay, tam Ay tutulmasında Ay'a yalnız Dünya atmosferinden süzülen kızıl ışığın düşmesidir.
- Rengin koyuluğu atmosferdeki toza bağlıdır ve Danjon ölçeğiyle derecelendirilir.
- Ay'ın yörüngesi 5 derece eğik olduğu için tutulma her dolunayda olmaz.
- Türkiye'den görülecek sıradaki tam Ay tutulması 31 Aralık 2028 akşamı, ardından 20-21 Aralık 2029 gecesi.
- Ay tutulmasını çıplak gözle izlemek güvenlidir.
Bugün Ay'ın hangi evrede olduğunu, dolunay ve yeni ay tarihlerini Ay takvimi sayfasında görebilirsiniz.
