Zach Weinersmith

Zach Weinersmith kimdir?

Zach Weinersmith (doğum adı Zachary Alexander Weiner; doğumu 5 Mart 1982), Amerikalı karikatürist ve popüler bilim yazarıdır. Bilim, felsefe ve akademi hayatıyla dalga geçen internet çizgi romanı Saturday Morning Breakfast Cereal (kısaca SMBC) ile tanınır. Biyolog eşi Kelly Weinersmith ile birlikte iki popüler bilim kitabı yazdı: geleceğin teknolojilerini ele alan Soonish (2017) ve insanlığın Mars'a ya da Ay'a yerleşme hayalini sorgulayan A City on Mars (2023). İkinci kitap 2024'te hem Hugo Ödülleri'nin "En İyi İlgili Eser" dalını hem de Birleşik Krallık'ın köklü bilim kurumu Royal Society'nin Trivedi Bilim Kitabı Ödülü'nü kazandı.

Uzay Gündem'in yazar bölümünde Weinersmith'in yeri biraz farklıdır: o bir roman yazarı değil, bilimkurgunun en sevdiği temalardan birini, başka gezegenlerde koloni kurmayı, gerçek verilerle sınayan bir mizahçıdır. A City on Mars, uzay yerleşimi tartışmasında son yılların en çok konuşulan eleştirel kitaplarından biri oldu.

Hayatı

Weinersmith'in anlattığına göre büyük dedesi 1925'te ABD'ye göç etmiş, Avrupa'da kalan akrabaları ise Holokost'ta öldürülmüştü. Yahudi bir ailede, dinin gündelik hayatta pek ağırlığı olmayan bir ortamda büyüdü. Lise yıllarından beri çizgi roman çiziyor ve bu çalışmalarında sık sık "Saturday Morning Breakfast Cereal" adını kullanıyordu.

2003'te Kaliforniya'daki Pitzer College'ın İngiliz dili ve edebiyatı bölümünden mezun oldu. Ardından yaklaşık iki yıl film sektöründe, düşük bütçeli yapımlarıyla bilinen The Asylum şirketinde ve bir menajerlik ajansında çalıştı. SMBC gelir getirmeye başlayınca San Jose Devlet Üniversitesi'ne döndü; amacı hem kendi merakını gidermek hem de çizgi romanına yeni konular bulmaktı. Önce biyokimya okumayı düşündü, sonra fiziğe yöneldi. 2007'ye gelindiğinde geçimini tamamen çizgi romandan sağlıyordu.

Kaliforniya'da, o sırada Kaliforniya Üniversitesi Davis kampüsünde lisansüstü öğrenci olan Kelly Smith ile tanıştı. Evlendiklerinde ikisi de soyadlarını birleştirerek "Weinersmith" soyadını aldı. Kelly Weinersmith bugün Rice Üniversitesi Biyobilimler Bölümü'nde öğretim üyesidir ve parazit ekolojisi üzerine çalışmıştır. Çiftin iki çocuğu var ve aile Virginia eyaletindeki Charlottesville'de yaşıyor.

Saturday Morning Breakfast Cereal ve diğer işleri

SMBC'nin ilk hâli, Weinersmith'in üniversitede çizdiği, birkaç öğrencinin aşk ve ders dertlerini anlatan üç kareli bir seriydi; 28 Ocak - 3 Eylül 2002 arasında yayımlandı. 5 Eylül 2002'de tek karelik espri çizimlerine geçti; bugün ise çok kareli bir formatta, her gün güncelleniyor. Kalıcı karakterleri ve süregiden hikâyeleri pek yoktur; din, süper kahramanlar, ilişkiler, ebeveynlik ve hayatın anlamı kadar bilim ve araştırma dünyası da sık işlenen konulardandır. Weinersmith, çizgi romanın "inek" (bilim meraklısı) tonunun fizik eğitimine döndüğü 2006 civarında belirginleştiğini söyler. 2012'de sitenin günde yaklaşık çeyrek milyon ziyaretçi aldığı bildiriliyordu.

Çizgi romanın etrafında başka projeler de büyüdü. 2013'te başlattığı BAHFest (Kötü Uydurma Hipotezler Festivali), katılımcıların bilerek yanlış ama bilimsel görünüşlü kuramlarını jüri önünde savunduğu bir mizah etkinliğidir; Cambridge (Massachusetts), Londra, Sidney ve San Francisco gibi kentlerde düzenlendi. Eşiyle birlikte 5 Ekim 2011'de yayına başlayan bilim podcast'i The Weekly Weinersmith 2014'e kadar sürdü. Ekibiyle hazırladığı skeç dizisi SMBC Theater, Ağustos 2011'de kitle fonlamasıyla para toplayarak bir uzay operası web dizisine dönüştü: Starpocalypse 25 Aralık 2013'te yayımlandı.

Kitap tarafında, astronom Phil Plait ile birlikte yazdığı mizahi e-kitap 27 Nerd Disses (2013), Gawain ve Yeşil Şövalye efsanesini bilime meraklı, cesur bir kız çocuğu üzerinden yeniden anlatan Augie and the Green Knight (2015), ekonomist Bryan Caplan'ın açık sınırlar üzerine yazdığı ve kendisinin çizdiği Open Borders (2019) ve Beowulf destanından serbestçe uyarlanan çocuk kitabı Bea Wolf (2023) bulunur. Augie and the Green Knight için Kickstarter'da 384.410 dolar toplanmıştı.

Soonish: yakın geleceğin teknolojileri

Weinersmith çiftinin ilk ortak kitabı Soonish: Ten Emerging Technologies That'll Improve and/or Ruin Everything (Yakında Sayılır: Her Şeyi Düzeltecek ve/veya Mahvedecek On Yeni Teknoloji), 17 Ekim 2017'de Penguin Press tarafından yayımlandı. Kitap, bir insan ömrü içinde gerçekten ilerleme kaydedilebilecek on alanı üç bölümde ele alır: evren, nesneler ve insan bedeni. Uzay bölümü "ucuz uzay erişimi" ile açılır; yeniden kullanılabilir roketler, uzay uçakları, dev toplarla fırlatma ("süper top") ve uzay asansörü gibi fikirleri tartışır. Ardından gelen asteroit madenciliği bölümü, bu işin bugün neden hem teknik hem de ekonomik açıdan mantıksız olduğunu anlatır. Kitabın geri kalanında füzyon enerjisi, programlanabilir madde, robotik inşaat, artırılmış gerçeklik, sentetik biyoloji, kişiye özel tıp, biyobaskı ve beyin-bilgisayar arayüzleri yer alır.

Her bölüm Zach'in çizimleriyle süslüdür. Soonish New York Times çok satanlar listelerine girdi ve Booklist dergisinin 2017 yılının en iyi on bilim-teknoloji kitabı listesinde yer aldı. Eleştirmenler mizahla ciddi bilgiyi dengelemesini ve teknolojiye ne körü körüne iyimser ne de alaycı yaklaşmasını övdü; bazıları ise esprilerin zaman zaman fazla kaçtığını yazdı.

A City on Mars: uzaya yerleşebilir miyiz?

İkinci kitabın fikri Soonish yazılırken doğdu. Roketle yörüngeye yük taşımanın maliyeti hızla düşerken Elon Musk gibi uzay kolonisi savunucuları Mars'ta yakın zamanda şehirler kurulacağını söylüyordu. Weinersmith'ler başlangıçta koloni mürettebatının nasıl seçileceği gibi konuları işleyen bir kitap planlamıştı; araştırma ilerledikçe sorunların sandıklarından çok daha büyük olduğunu, popüler anlatıların bunların çoğunu görmezden geldiğini fark ettiler. Kitapta, uzay yerleşimi üzerine yazılanların büyük kısmının hevesli savunucularca kaleme alındığını, bunun bira üzerine bütün kitapları bira şirketlerinin yazmasına benzediğini söylerler. A City on Mars: Can We Settle Space, Should We Settle Space, and Have We Really Thought This Through? (Mars'ta Bir Şehir: Uzaya Yerleşebilir miyiz, Yerleşmeli miyiz ve Bunu Gerçekten Düşündük mü?) 7 Kasım 2023'te Penguin Press'ten çıktı; karton kapaklı baskısı 29 Temmuz 2025'te yayımlandı.

Kitap önce uzaya yerleşme için öne sürülen gerekçeleri tek tek tartar. Astronotların Dünya'yı uzaktan görünce yaşadığı söylenen "genel bakış etkisi"nin önemsiz olduğunu, sınır bölgelerini fethetmenin dayanıklı ve demokratik yurttaşlar yetiştirdiğini savunan Sınır Tezi'nin artık tarihçilerce desteklenmediğini ileri sürer. Yazarlara göre geriye iki ciddi gerekçe kalır: insan türünün uzun vadeli hayatta kalma şansını artırmak ve uzayı salt bir ideal uğruna, bir tür lüks yatırım olarak keşfetmek. İkisi de daha fazla teknik ve toplumsal hazırlık gerektirir.

Kitabın büyük bölümü bu hazırlığın neden eksik olduğunu anlatır:

• İnsan bedeni: Uzayda kesintisiz en uzun kalış rekoru Valeri Polyakov'un 437 günüdür; Dünya'nın manyetik kalkanı dışında, derin uzayın kozmik ışınımına maruz kalınan en uzun süre ise yalnız 12 gündür. Bugünkü teknolojiyle Mars'a tek yön yolculuk altı ay sürer. Kitap düşük kütleçekiminin kas ve göze etkilerini, uzayda cinsellik, hamilelik ve çocuk büyütme gibi neredeyse hiç araştırılmamış soruları ele alır.
• Yerleşim yeri: Mars'ta dev toz fırtınaları vardır ve toprağı perklorat denen zehirli tuzlar içerir; Ay'ın yüzeyi regolit tozuyla kaplıdır ve karbon, fosfor gibi yaşam için temel elementler azdır. Dönen dev uzay istasyonları yapay kütleçekimi sağlayabilir ama ışınıma açıktır ve muazzam miktarda malzeme ister. Yazarlara göre büyük bir felaket sonrasında bile Dünya, Güneş Sistemi'ndeki her yerden daha yaşanabilir kalır.
• Psikoloji ve toplum: Büyük yerleşimler bugünkü görevler gibi titizlikle seçilmiş mürettebatla kurulamaz. Kitap Antarktika üslerini ve sekiz kişinin bir yıl kapalı bir ekosistemde yaşadığı Biosphere 2 deneyini örnek verir; bu tür deneylerin Uluslararası Uzay İstasyonu'nun bütçesine kıyasla çok ucuz olduğunu, Dünya'da yüzlercesinin yapılabileceğini önerir.
• Hukuk ve siyaset: Dış Uzay Antlaşması'nın ticari uzay çağına göre güncellenmesi gerektiğini savunur. Makinelerin sıkı denetim altında tutulmasını ve zorunlu geri dönüşümü gerektiren, kaçacak başka yer olmayan küçük yerleşimlerin otoriter yönetime kaymasının olası olduğunu yazar. Asteroit madenciliğinin ekonomik getirisine şüpheyle bakar ama uzay ekonomik olarak önem kazanırsa barışçıl ortamın bozulabileceği uyarısında bulunur.

Kitap New York Times'ın ciltli kurgu dışı çok satanlar listesinde 11. sıraya çıktı; 2025'teki karton kapaklı baskısı kendi kategorisinde 2. sıraya yükseldi. New York Times, Undark, Kirkus Reviews ve Ars Technica'daki eleştiriler kitabın derin araştırmasını ve mizahını övdü.

Bilimle ilişkisi

Weinersmith bir araştırmacı değildir; ama bilimle ilişkisi, çizgi romanının konularından kitaplarının yöntemine kadar işinin merkezindedir. Üniversiteye fizik okumak için dönmesi, SMBC'nin bilim insanları arasında geniş bir okur kitlesi edinmesinin başlangıcı oldu. Ortak kitaplarında araştırmacılarla yapılan görüşmeleri ve bilimsel literatürü Kelly Weinersmith'in biyolog bakışıyla birleştirip Zach'in çizimleriyle okunur hâle getirdiler.

A City on Mars'ın vardığı sonuç da bilimsel bir çağrıdır: uzay yerleşimi ancak ekonomik olarak kendi kendine yetebilirse insanlığın hayatta kalma şansını artırır, bu da milyonlarca yerleşimci ya da bugün var olmayan düzeyde robotlar gerektirir; ideal uğruna yapılacak bir yerleşim ise ancak güvenli hâle getirilebilirse ahlaken savunulabilir. Bu yüzden yazarlar, insanları uzaya göndermeden önce uzay biyolojisi, ekoloji ve hukuk alanlarında çok daha fazla araştırma yapılmasını önerir. Kitap, Mars'ta hayatta kalmayı anlatan Marslı ya da Kızıl Gezegen'in dönüştürülmesini konu eden Mars üçlemesi gibi romanları okuyanlar için iyi bir "gerçeklik testi" sunar.

Ödülleri

• Web Cartoonists' Choice Awards, En İyi Tek Kare Çizgi Roman: 2006 ve 2007 (SMBC ile; aynı dalda 2008'de, En İyi Kısa Biçim Çizgi Roman dalında 2003'te aday)
• Hugo Ödülü, En İyi İlgili Eser: 2024 (A City on Mars, Kelly Weinersmith ile)
• Royal Society Trivedi Bilim Kitabı Ödülü: 2024 (A City on Mars, Kelly Weinersmith ile)

Hugo Ödülleri bilimkurgu ve fantastik edebiyatın en bilinen ödülleridir; "En İyi İlgili Eser" dalı bu alanla ilgili kurgu dışı kitaplara verilir. Bir uzay yerleşimi kitabının aynı yıl hem bilimkurgu dünyasının hem de bir bilim akademisinin ödülünü alması dikkat çekiciydi.

Etkisi

Weinersmith, bilimi mizahla anlatan internet kuşağının en bilinen çizerlerinden biri sayılır. A City on Mars ise özel şirketlerin roket fırlatmalarıyla hızlanan "Mars'a yerleşme" heyecanına karşı, karşıt bir ses olmaktan çok bir kontrol listesi işlevi gördü: kitap uzay yerleşimine kesin bir "hayır" demek yerine, girişilmeden önce çözülmesi gereken sorunları tek tek sıralar. Kitabın biyoloji, psikoloji ve uzay hukukunu aynı masaya koyması, uzay yerleşimini mühendislik sorunu olmanın ötesinde, toplumsal bir soru olarak tartışmaya açtı. 2026'da çocuklar için yazdığı yeni kitabı Sawyer Lee and the Quest to Just Stay Home yayımlandı.