Yoshiyuki Tomino

Yoshiyuki Tomino, 1979'da yarattığı ve yönettiği Mobile Suit Gundam ile Japon animasyonunun yönünü değiştiren anime yönetmeni, senarist ve romancıdır. Dev robotları süper kahraman olmaktan çıkarıp seri üretilen savaş araçları olarak gösteren "gerçekçi robot" (real robot) türünün öncüsü sayılır. Hikâyelerini çoğunlukla uzay kolonileri ile Dünya arasındaki savaşlar üzerine kurdu. Bugün onlarca dizi, film ve oyuna yayılmış Gundam serisi, onun ilk dizisinden doğdu.

Erken yaşamı ve eğitimi

Tomino, 5 Kasım 1941'de Japonya'nın Kanagawa vilayetindeki Odawara kentinde doğdu. Babası Kihei, Pasifik Savaşı yıllarında Odawara'daki bir askerî tesiste kimya mühendisi olarak çalıştı ve basınçlı uçuş giysileri üzerinde görev aldı. Tomino, Sōyō Lisesi'ni bitirdikten sonra Nihon Üniversitesi Sanat Fakültesi'nin film bölümüne girdi.

Kariyeri

2 Mart 1964'te Osamu Tezuka'nın kurduğu Mushi Productions'a yapım asistanı olarak katıldı. Kısa sürede Astro Boy için hikâye tahtası (storyboard, sahnelerin çizimle önceden planlanması) hazırlamaya ve senaryo yazmaya başladı. İlk yönetmenlik işi 1972 yapımı Triton of the Sea oldu. 1975'te Brave Raideen'in ilk 25 bölümünü yönetti; bu onun ilk dev robot (mecha) işiydi. 1978'de fikrini geliştirip senaryosunu yazdığı ve yönettiği Daitarn 3 geldi. Bir yıl önceki Zambot 3 ise karakterlerini acımasızca öldürdüğü için ona "Kill 'Em All Tomino" (Hepsini Öldüren Tomino) lakabını kazandırdı. Ardından Sunrise stüdyosunun en önemli isimlerinden biri hâline geldi.

Gundam dışındaki başlıca işleri arasında Space Runaway Ideon (1980), Aura Battler Dunbine (1983), Brain Powerd (1998) ve Overman King Gainer (2002) sayılabilir. Yönetmenliğinin yanında romancı olarak da üretkendir: Gundam hikâyelerinin roman uyarlamalarını, Hathaway's Flash ve Gaia Gear gibi kitapları kendisi yazdı. İlk Gundam dizisinin romanlaştırması 1979-1981 arasında üç cilt hâlinde yayımlandı; Gundam'dan bağımsız The Wings of Rean ve Haran Banjō romanları da ona aittir.

Uzay dizileri

Mobile Suit Gundam (1979)

Mobile Suit Gundam, 7 Nisan 1979'da Nagoya Broadcasting Network'te başladı ve 26 Ocak 1980'e kadar 43 bölüm sürdü. Tomino diziyi yarattı ve yönetti; Sunrise ekibinin ortak takma adı Hajime Yatate ortak yaratıcı olarak anılır. Karakter tasarımları Yoshikazu Yasuhiko'ya, RX-78-2 Gundam dahil robot tasarımları Kunio Okawara'ya aittir.

Hikâye "Evrensel Yüzyıl" (Universal Century) takviminin 0079 yılında geçer. Uzaydaki kolonilerden oluşan Zeon Prensliği bağımsızlığını ilan eder ve Dünya Federasyonu ile "Bir Yıl Savaşı" denen çatışmaya girer. Dizideki "mobil giysiler" (mobile suit), 1959 tarihli bilimkurgu romanı Starship Troopers'taki zırhlı savaş giysilerinden esinlenmiştir. Tomino bir söyleşisinde, mobil giysi fikrinin kökünün uzay kolonilerini inşa eden işçi robotlara dayandığını anlatmıştır.

Dizi ilk yayınında düşük izlendi; sponsorlar planlanan 52 bölümü 39'a indirdi, ekip pazarlıkla 43 bölüme çıkarabildi. Kaderi, Bandai'nin 1980'de piyasaya sürdüğü plastik maket setleriyle (Gunpla) değişti. Setlerin başarısı tekrar yayınları getirdi; Tomino da diziyi 1981 ve 1982'de üç sinema filmine dönüştürdü. İlk filmin galasında toplanan büyük kalabalık, anime tarihinde bir dönüm noktası olarak anılır.

Gundam evreni

Tomino, Evrensel Yüzyıl hikâyesini Mobile Suit Zeta Gundam (1985), Gundam ZZ (1986), sinema filmi Char's Counterattack (1988) ve Victory Gundam (1993) ile sürdürdü. 1999'da Turn A Gundam'ı, 2014'te de Gundam Reconguista in G'yi yönetti. Seri, onun doğrudan katılmadığı pek çok yeni yapımla büyümeye devam etti; bunlardan biri de Mobile Suit Gundam: The Witch from Mercury'dir. Hangi yapımın hangi sırayla izleneceğini Gundam izleme sırası sayfasında bulabilirsiniz.

Uzay ve bilime etkisi

Gundam'ı dönemin robot dizilerinden ayıran şey, uzay savaşını belli bir fiziksel gerçekçilikle kurmasıdır. Evrensel Yüzyıl evreni, hayalî "Minovsky fiziği"nin yanında gerçek bilime dayanan fikirler de kullanır: Dünya ile Ay'ın çekim dengesinin kurulduğu Lagrange noktaları, fizikçi Gerard O'Neill'in tasarladığı dönen silindir biçimli koloniler ve helyum-3 enerjisi bunların başında gelir. Çatışmaların çoğunun düşük yerçekimli uzayda geçmesi, uzay kolonilerini dizinin olağan mekânı hâline getirdi. Böylece insanların uzayda kalıcı olarak yaşayabileceği yapılar, bir çizgi dizinin gündelik dekoru hâline geldi.

Mirası

Mobile Suit Gundam ve Space Runaway Ideon, Animage dergisinin Anime Grand Prix ödülünü kazandı. Tomino, 2005 yapımı Zeta Gundam filmi Heirs to the Stars ile 2006 Tokyo Uluslararası Anime Fuarı'nda En İyi Yönetmen seçildi. Gundam, 2005'te TV Asahi'nin "En İyi 100 Anime" listesinde birinci oldu. Japon hükûmeti onu 2021'de "Kültürel Değer Sahibi Kişi" unvanıyla, 2026'da Yükselen Güneş Nişanı ile onurlandırdı.

Gundam'ın etkisi ekranın dışına da taştı: 2009'da Tokyo'da 1:1 ölçekli bir Gundam heykeli yapıldı, Odaiba'da yıllarca sergilendi. Gundam'ın başlattığı gerçekçi robot türü, sonraki bilimkurgu animeleri için bir başvuru noktası oldu.

Bilmeye değer

• Animasyona Osamu Tezuka'nın stüdyosunda, Astro Boy'un hikâye tahtalarını çizerek başladı.
• Gundam ilk yayınında o kadar az izlendi ki bölüm sayısı kısaltıldı; diziyi oyuncak maketleri kurtardı.
• Mobil giysi fikri kısmen Starship Troopers romanındaki zırhlı askerlerden doğdu.
• Gundam'ın uluslararası yayınlarında 15. bölüm, Tomino'nun isteğiyle yer almaz.
• Karakterlerini sık sık öldürmesi ona "Hepsini Öldüren Tomino" lakabını kazandırdı.

Fotoğraf: Shin Suzuki (Japonya Eğitim, Kültür, Spor, Bilim ve Teknoloji Bakanlığı) · CC BY 4.0 · Wikimedia Commons