Gundam izleme sırası: bütün diziler ve filmler

Gundam, Japon animesinin en uzun soluklu ve en çok izlenen bilimkurgu evrenlerinden biri. Her şey 7 Nisan 1979'da yayına giren Mobile Suit Gundam dizisiyle başladı. Yoshiyuki Tomino'nun Sunrise stüdyosu için yarattığı bu dizi, dev robotları sihirli kahramanlar olarak değil, seri üretilen savaş makineleri olarak gösterdi ve "gerçekçi robot" adı verilen yeni bir türün kapısını açtı. Bugün evren elliyi aşkın televizyon dizisi, sinema filmi ve OVA (doğrudan video için üretilen animasyon), sayısız manga, roman ve oyunla büyümüş durumda.

Fragman

Bu kadar geniş bir evrene nereden başlanacağı, yeni izleyicinin ilk sorusu. Bu sayfada önce evrenin yapısını, sonra ana zaman çizgisinin izleme sırasını ve yayın sırasını bulacaksınız.

Önce bilinmesi gereken: Gundam tek bir hikâye değil

Gundam evreni birbirinden bağımsız birkaç "zaman çizgisine" ayrılıyor. Her biri kendi takvimini kullanıyor ve kendi içinde tamamlanıyor. En büyük ve en köklüsü, 1979'daki ilk diziyle başlayan Universal Century (Evrensel Yüzyıl, kısaca UC) çizgisi. Bunun dışında Future Century (G Gundam), After Colony (Gundam Wing), After War (Gundam X), Correct Century (Turn A Gundam), Cosmic Era (Gundam SEED), Anno Domini (Gundam 00), Post Disaster (Iron-Blooded Orphans) ve Ad Stella (The Witch from Mercury) gibi alternatif evrenler var. Bunlar birbirinden ilham alsa da ayrı kronolojiler olarak kurgulanmış; yani Gundam Wing izlemek için ilk diziyi bilmek gerekmiyor.

Ortak noktaları ise belli: Neredeyse hepsinde insanlık uzaya yayılmış, Dünya ile uzay kolonileri arasında büyük bir çatışma çıkmış ve bu çatışmada "Mobile Suit" adı verilen insan biçimli savaş makineleri kullanılıyor. Seriye adını veren Gundam'lar da çoğunlukla seri üretim modellerden üstün, prototip ya da sınırlı sayıda üretilmiş makineler.

Universal Century: kronolojik izleme sırası

Ana zaman çizgisini evrenin kendi takvimine göre sıralamak isteyenler için temel liste aşağıda. Yıllar, hikâyenin geçtiği Universal Century yılını gösteriyor.

1. Mobile Suit Gundam: The Origin (OVA, 2015-2018) — UC 0068-0079 arası; Char Aznable'ın geçmişini ve Bir Yıl Savaşı'nın başlangıcını anlatan önsöz.
2. Mobile Suit Gundam (TV, 1979-1980, 43 bölüm) — UC 0079, Bir Yıl Savaşı. Ana hikâyenin başlangıcı.
3. Mobile Suit Gundam: The 08th MS Team (OVA, 1996-1999) — UC 0079, savaşın Dünya'daki cephesi.
4. Mobile Suit Gundam Thunderbolt (ONA, 2015-2017) — UC 0079.
5. Mobile Suit Gundam 0080: War in the Pocket (OVA, 1989, 6 bölüm) — UC 0079-0080, savaşın sonu bir çocuğun gözünden.
6. Mobile Suit Gundam 0083: Stardust Memory (OVA, 1991-1992, 13 bölüm) — UC 0083.
7. Mobile Suit Zeta Gundam (TV, 1985-1986, 50 bölüm) — UC 0087.
8. Mobile Suit Gundam ZZ (TV, 1986-1987, 47 bölüm) — UC 0088.
9. Mobile Suit Gundam: Char's Counterattack (film, 1988) — UC 0093; Amuro ile Char'ın son karşılaşması.
10. Mobile Suit Gundam Unicorn (OVA, 2010-2014) — UC 0096.
11. Mobile Suit Gundam Narrative (film, 2018) — UC 0097.
12. Mobile Suit Gundam Hathaway (film üçlemesi, 2021'den beri) — UC 0105.
13. Mobile Suit Gundam F91 (film, 1991) — UC 0123.
14. Mobile Suit Victory Gundam (TV, 1993-1994, 51 bölüm) — UC 0153.

Bunlara ek olarak UC 0079'da geçen, ana hikâyenin kenarında kalan pek çok yan yapım var: MS IGLOO serileri, Netflix'te yayımlanan Gundam: Requiem for Vengeance (2024) ve ilk dizinin tek bir bölümünü yeniden ele alan Cucuruz Doan's Island (2022) filmi bunların başında geliyor. 2025'te yayımlanan Mobile Suit Gundam GQuuuuuuX ise ilk dizinin olaylarının farklı sonuçlandığı alternatif bir Universal Century hikâyesi anlatıyor.

Yayın sırası

Gundam'ı yapıldığı sırayla izlemek, hem animasyonun gelişimini görmenin hem de sonraki yapımlardaki göndermeleri yakalamanın en doğal yolu. Ana Universal Century yapımlarının yayın sırası şöyle:

• 1979: Mobile Suit Gundam (1981-1982'de üç derleme filmi)
• 1985: Zeta Gundam
• 1986: Gundam ZZ
• 1988: Char's Counterattack
• 1989: 0080: War in the Pocket
• 1991: Gundam F91 ve 0083: Stardust Memory
• 1993: Victory Gundam
• 1996: The 08th MS Team
• 2010: Gundam Unicorn
• 2015: The Origin ve Thunderbolt
• 2018: Gundam Narrative
• 2021: Gundam Hathaway

Alternatif evrenlerin başlıcaları ise şu sırayla geldi: G Gundam (1994), Gundam Wing (1995), Gundam X (1996), Turn A Gundam (1999), Gundam SEED (2002), Gundam 00 (2007), Gundam AGE (2011), Iron-Blooded Orphans (2015) ve The Witch from Mercury (2022).

Hangi sırayla izlemeli?

Klasik öneri, ana çizgiye yayın sırasıyla girmek: önce 1979 dizisi (ya da zaman darsa üç derleme filmi), sonra Zeta, ZZ ve Char's Counterattack. Bu dört yapım, Amuro Ray ile Char Aznable'ın on dört yıllık hikâyesini baştan sona anlatıyor. The Origin ise ilk diziden sonra izlendiğinde çok daha etkili; çünkü seyirciye zaten tanıdığı karakterlerin geçmişini açıyor.

Eski animasyon tarzına ısınamayan yeni izleyiciler için ikinci bir yol var: bağımsız bir alternatif evrenle başlamak. Bu amaçla en sık önerilen yapımlardan biri The Witch from Mercury; tek başına anlaşılıyor, modern bir anlatımı var ve okul ortamında başlayıp giderek ağırlaşan bir siyasi drama dönüşüyor.

Evrenin kısa tarihi

İlk dizi yayımlandığında beklenen ilgiyi görmedi; 52 bölüm planlanmışken sponsorlar diziyi 39 bölüme indirdi, ekip pazarlıkla bir ay daha kazanınca 43 bölümde bitti. Kurtuluş, Bandai'nin 1980'de "Gunpla" adıyla piyasaya sürdüğü plastik maket setleriyle geldi. Maketler çok sattı, dizi tekrar yayımlandı ve 1981-1982'de üç derleme filmi sinemalara çıktı. İlk filmin galasında toplanan kalabalık o kadar büyüktü ki Japon basını o günü "animenin değiştiği gün" olarak andı.

Seksenlerde Tomino devam dizileriyle evreni genişletti; doksanlarda Sunrise, farklı yönetmenlere bağımsız alternatif evrenler kurma fırsatı verdi. 2000 yılında Gundam Wing'in ABD'de Cartoon Network'te yayımlanması seriyi Batı'da tanınır hâle getirdi. Bugün Gundam, Bandai Namco'nun en çok gelir getiren markalarından biri; Gunpla maketleri Japonya'daki karakter maketi pazarının yüzde 90'ını oluşturuyor. Odaiba'da sergilenen gerçek boyutlu RX-78-2 heykeli de evrenin turistik simgelerinden biri oldu.

Bilim açısından Gundam

Gundam'ı uzay sitesi için ilginç kılan, fantastik unsurlarının yanında gerçek bilime yaslanan bir altyapı kurması. Evrenin uzay kolonileri, fizikçi Gerard K. O'Neill'in 1970'lerde önerdiği dönen silindir kolonilerden esinleniyor ve bu koloniler Dünya ile Ay arasındaki Lagrange noktalarına, yani kütleçekim kuvvetlerinin dengelendiği bölgelere yerleştirilmiş. NASA Ames Araştırma Merkezi de aynı yıllarda Stanford Üniversitesi ile birlikte bu tür yerleşimleri inceleyen bir tasarım çalışması yürütmüştü. Dizide helyum-3'ün enerji kaynağı olarak kullanılması da gerçek dünyada füzyon araştırmalarında konuşulan bir fikir. Öte yandan Mobile Suit'lerin radar sinyallerini bozan "Minovsky parçacıkları" tamamen kurgusal bir fizik; yapımcılar onu, dev robotlarla yakın dövüşü akla yatkın kılmak için icat etti.

Kısaca

• Başlangıç: Mobile Suit Gundam (1979)
• Yaratıcı: Yoshiyuki Tomino (Sunrise)
• Kapsam: 50'yi aşkın dizi, film ve OVA
• Ana zaman çizgisi: Universal Century (UC 0079'dan başlıyor)
• Başlangıç önerisi: 1979 dizisi ya da bağımsız bir alternatif evren