Peter Watts

Peter Watts kimdir?

Peter Watts (doğumu 25 Ocak 1958), Kanadalı bilimkurgu yazarı ve deniz biyoloğudur. Sert bilimkurgu, yani bilimsel ayrıntıya ve gerçekçiliğe özen gösteren bilimkurgu yazar. En tanınan eseri, insanlığın bir uzaylı zekâyla ilk karşılaşmasını bilinç sorusu üzerinden anlatan 2006 tarihli Blindsight romanıdır. Roman Hugo Ödülü'ne aday gösterildi, Japonya'da Seiun Ödülü'nü kazandı. Watts'ın 2009'da yayımlanan "The Island" adlı uzun öyküsü ise 2010'da Hugo Ödülü'nü aldı.

Watts'ı pek çok bilimkurgu yazarından ayıran, gerçek bir araştırmacı geçmişinden gelmesidir. Deniz memelileri üzerine doktora yapmış, yıllarca bu alanda çalışmıştır. Romanlarının sonuna, yazarken yararlandığı bilimsel makaleleri sıralayan uzun kaynakçalar ekleme alışkanlığını da akademiden getirmiştir.

Hayatı

Watts, Kanada'nın Alberta eyaletindeki Calgary'de doğdu. Guelph Üniversitesi'nde ve British Columbia Üniversitesi'nde (UBC) okudu. 1991'de UBC'nin Zooloji ve Kaynak Ekolojisi Bölümü'nden doktorasını aldı; tezi liman foklarının karaya çıkma davranışı üzerineydi. Kendi resmî sitesindeki anlatımına göre on yılını deniz memelilerinin ekofizyolojisi (canlıların çevreyle etkileşiminde vücut işlevlerinin nasıl çalıştığı) üzerine diploma almakla, sonraki on yılını ise bu uzmanlıktan geçimini sağlamaya çalışmakla geçirdi. 1990'larda hayvan refahı hareketinden ABD balıkçılık sektörüne ve Kanada hükümetine kadar birbirinden çok farklı işverenler için deniz memelileri üzerine çalıştı.

Kurgu yayımlamaya lisansüstü eğitiminin sonlarına doğru başladı. İlk öyküsü "A Niche", 1990'da Kanada bilimkurgu antolojisi Tesseracts 3'te çıktı ve 1992'de Kanada'nın bilimkurgu ödülü Prix Aurora'yı bir başka öyküyle paylaştı.

Watts'ın hayatında iki olay geniş yankı uyandırdı. Aralık 2009'da Kanada-ABD sınırında rastgele bir araç aramasının ardından ABD gümrük görevlileriyle arbede yaşadı. Görevliler biber gazı kullandı; Watts ise yumruklandığını söyledi ve görevli de mahkemede yumruk attığını kabul etti. Jüri Watts'ı bir sınır görevlisinin işini engellemekten suçlu buldu. Nisan 2010'da ertelenmiş ceza ve para cezası aldı, ancak bu mahkûmiyet yüzünden ABD'ye girmesi yasaklandı. Şubat 2011'de ise bacağında nekrotizan fasiit adlı nadir ve ağır bir doku enfeksiyonu geçirdi. Aynı yıl Ağustos'ta Kanadalı yazar Caitlin Sweet ile evlendi.

Eserleri: okyanus dibinden Oort bulutuna

Rifters üçlemesi (1999-2005)

İlk romanı Starfish (1999), New York Times'ın kayda değer kitaplar listesine girdi. Dizi Maelstrom (2001) ve iki cilde bölünerek yayımlanan βehemoth (β-Max ve Seppuku) ile tamamlandı. "Rifter" denen kahramanlar, Pasifik Okyanusu'nun dibindeki jeotermal enerji santrallerinde çalışmak üzere bedenleri derin denize göre değiştirilmiş insanlardır. Okyanus tabanında, DNA taşımayan yabancı bir mikroorganizmanın ortaya çıkması ise yüzeydeki bütün yaşamı tehdit eder. Watts burada deniz biyolojisi bilgisini doğrudan hikâyeye taşır.

Blindsight ve Echopraxia

Blindsight Ekim 2006'da Tor Books'tan çıktı. 2082 yılında on binlerce cisim düzenli bir ızgara hâlinde Dünya atmosferine girip yanar; gezegenin baştan sona tarandığı düşünülür. Ardından Güneş Sistemi'nin dış kesimindeki bir kuyruklu yıldızdan gelen bir radyo yayını fark edilir ve Theseus adlı gemi beş kişilik bir mürettebatla yola çıkar. Mürettebat, yapay bir zekânın yönettiği gemide, insanüstü yeteneklerle donatılmış uzmanlardan oluşur; görev komutanı ise genetik yöntemlerle geri getirilmiş bir "vampir"dir. Gemi sonunda Oort bulutunun derinliklerinde, kahverengi cüceden de küçük karanlık bir cismin yakınında gizlenmiş dev bir yapıyla karşılaşır.

Romanın asıl sorusu, zekânın bilinç gerektirip gerektirmediğidir. Karşılaşılan varlıklar son derece zekidir ama öz farkındalıktan yoksun görünür. Hikâye, insanın "ben" duygusunun evrimsel açıdan bir lüks, hatta bir yük olabileceği ihtimalini ciddiye alır. Romanın adı da gerçek bir nörolojik olgudan gelir: Beynin görme korteksi hasar gördüğü için bilinçli olarak göremeyen bazı hastaların, görmedikleri uyaranlara yine de tepki verebilmesine "kör görüş" (blindsight) denir. Terim 1974'te Lawrence Weiskrantz ve meslektaşlarının bir makalesiyle ortaya atıldı; olgunun yorumu bilim dünyasında hâlâ tartışmalıdır.

Romanın "yan devamı" sayılan Echopraxia 2014'te yayımlandı ve aynı dönemde Dünya'da ve yakın uzayda yaşananları anlatır. İki kitap aynı yıl Firefall adıyla tek ciltte toplandı.

Sunflower öyküleri

Watts'ın bir başka uzay dizisi, galaksi boyunca geçitler (jumpgate) kurarak ilerleyen Eriophora adlı geminin yolculuğunu anlatır. Mürettebat, yolculuk boyunca milyonlarca yıla yayılan aralıklarla uyandırılır. Bu dizinin "The Island" öyküsü Hugo kazandı; dizinin kitap olarak ayrıca yayımlanan parçası ise The Freeze-Frame Revolution (2018) adlı kısa romandır.

Bilimle ilişkisi

Watts'ın kurgusu doğrudan bilimsel literatürle konuşur. Romanlarının sonundaki teknik kaynakçalar okura hangi fikrin hangi araştırmaya dayandığını gösterir. Resmî sitesindeki bilgiye göre Blindsight, felsefeden nöropsikolojiye uzanan çeşitli lisans derslerinde okutulan bir metin hâline geldi. Watts ayrıca bilim dergisi Nature'da "Repeating the Past" (2007) ve "Hillcrest v. Velikovsky" (2008) adlı öyküler yayımladı.

Blindsight, dünya dışı zekâ arayışına da karanlık bir soru yöneltir: Evrende zekâ yaygın ama bilinç nadir olabilir mi? Bu yönüyle roman, "herkes nerede" sorusunu soran Fermi paradoksu ve Liu Cixin'in romanlarıyla tanınan karanlık orman hipotezi gibi tartışmalarla birlikte okunur. İlk temas temasının daha iyimser bir örneği için Carl Sagan'ın Temas romanına, insanın anlayamayacağı bir zekâ fikrinin klasik örneği için Stanisław Lem'in Solaris'ine bakılabilir.

Ödülleri

• Prix Aurora (1992): "A Niche" (ortak kazanan).
• Hugo Ödülü, en iyi uzun öykü (2010): "The Island".
• Shirley Jackson Ödülü, en iyi öykü (2010): "The Things".
• Seiun Ödülü, en iyi çeviri roman (2014): Blindsight; aynı yıl Fin Tähtivaeltaja Ödülü'nü de kazandı.
• Adaylıklar: Blindsight 2007'de Hugo, John W. Campbell Anma ve Locus ödüllerine aday gösterildi.

Resmî sitesine göre eserleri 25 dile çevrildi, 40 "yılın en iyileri" antolojisine girdi; 62 ödül adaylığından 23'ünü kazandı.

Kitapları

• Blindsight (Peter Watts): konusu, bilinç bilimi ve okuma rehberi (2006)

Etkisi

Watts, eserlerinin bir bölümünü kendi sitesinde Creative Commons lisansıyla ücretsiz yayımlamasıyla da bilinir. Ona göre Blindsight'ı ücretsiz dağıtmaya başladığı hafta kitabın satışları üç katına çıktı ve bu karar romanı unutulmaktan kurtardı. Video oyunlarına da katkı verdi: Crysis 2 için yazar ve sanat danışmanı olarak çalıştı, oyunun romanı Crysis: Legion'ı (2011) yazdı; BioShock 2'nin yaratıcı yönetmeni de Watts'ın eserlerini esin kaynakları arasında saydı. Son öykü derlemesi Fold Catastrophes, 22 Eylül 2026'da Tachyon Publications'tan çıktı. Bilimkurgu ansiklopedisi SFE, Watts'ı mühendislik temelli klasik bilimkurgu araçlarını, bakmak istediğimizden daha karanlık bir dünyayı aydınlatmak için kullanan önemli bir 21. yüzyıl yazarı olarak değerlendirir.