Liu Cixin

Liu Cixin, Üç Cisim Problemi romanıyla dünya çapında tanınan Çinli bilimkurgu yazarı ve bilgisayar mühendisidir. Romanın Ken Liu'nun yaptığı İngilizce çevirisi 2015'te en iyi roman dalında Hugo Ödülü'nü kazandı; bu ödülü alan ilk Asyalı yazar oldu. "Dünya'nın Geçmişinin Anısı" üçlemesi, Fermi paradoksuna karanlık bir yanıt olan "karanlık orman" fikrini geniş kitlelere tanıttı. Eserleri, katı bilimsel ayrıntıya dayanan "sert bilimkurgu" türünün örnekleri olarak görülür.

Eğitimi ve mühendislik yılları

Liu Cixin 23 Haziran 1963'te doğdu ve Çin'in Shanxi eyaletindeki Yangquan kentinde büyüdü. Doğum yeri kaynaklarda Pekin ya da Yangquan olarak geçer. 1988'de Kuzey Çin Su Kaynakları ve Elektrik Enerjisi Üniversitesi'nden mezun oldu. Ardından Shanxi'de bir elektrik santralinde bilgisayar mühendisi olarak çalışmaya başladı; ilk romanlarını bu yıllarda, mühendislik işinin yanında yazdı. Kendisini en çok etkileyen yazarlar arasında George Orwell ve Arthur C. Clarke'ı sayar.

Eserleri

İlk romanı Çin 2185 1989'da yazıldı; ütopya kılığında siyasi bir eleştiri içermesiyle dikkat çeker. Sonraki yıllarda The Devil's Bricks (2002), Süpernova Çağı (2003) ve Yıldırım Topu (2004) gibi romanlar yayımladı. Çin'in en önemli bilimkurgu ödülü olan Galaxy Ödülü'nü birçok kez kazandı.

Dünya'nın Geçmişinin Anısı üçlemesi

• Üç Cisim Problemi (2006'da tefrika, 2008'de kitap)
• Karanlık Orman (2008)
• Ölümün Sonu (2010)

Üç Cisim Problemi, Çin'deki Kültür Devrimi yıllarında başlar. Gökbilimci Ye Wenjie, üç yıldızlı bir sistemde bulunan Trisolaris gezegenindeki bir uygarlıkla temas kurar ve onları Dünya'ya davet eder. Trisolaris'in iklimi, üç yıldızın düzensiz ve öngörülemez hareketleri yüzünden kaotiktir. Romanın adı da buradan gelir: fizikte "üç cisim problemi", birbirini çeken üç cismin hareketinin genel bir formülle önceden hesaplanamaması sorunudur. Newton'un kütleçekim yasasıyla iki cismin, örneğin bir gezegenle yıldızının yörüngesi tam olarak hesaplanabilir; üçüncü bir cisim eklendiğinde ise hareket çoğu durumda kaotik hâle gelir ve başlangıçtaki küçük farklar zamanla büyük sapmalara dönüşür. Liu, bu bilinen fizik sorununu bir uygarlığın kaderine dönüştürür.

Ken Liu'nun 2014'te yayımlanan çevirisi kitabı İngilizce okurla buluşturdu. Roman 2015 Hugo Ödülü'nü kazandı ve Nebula'ya aday gösterildi. Üçlemenin son kitabı Ölümün Sonu, 2017'de en iyi bilimkurgu romanı dalında Locus Ödülü aldı.

Uyarlamalar

Liu'nun 2000'de yayımlanan uzun öyküsü "Gezgin Dünya", 2019'da Frant Gwo'nun yönettiği The Wandering Earth filmine uyarlandı. Filmde Güneş kızıl deve dönüşüp Dünya'yı yutma tehlikesi yaratınca insanlık, gezegeni dev motorlarla Güneş Sistemi'nden çıkarıp Alfa Centauri'ye doğru yola koyar. Film Çin'in en çok hasılat yapan yapımları arasına girdi.

Üç Cisim Problemi, 2023'te Çin'de Three-Body adlı bir diziye uyarlandı. Netflix'in İngilizce uyarlaması 3 Cisim Problemi ise Mart 2024'te yayına girdi; Liu bu yapımda danışman yapımcı olarak yer aldı.

Uzay ve bilime etkisi

Liu'nun bilim dünyasındaki en çok konuşulan katkısı, Karanlık Orman'da işlediği düşüncedir. Evren gerçekten yaşama elverişliyse herkes nerede? Bu soru, Fermi paradoksu olarak bilinir. Liu'nun romanında verdiği yanıta göre evren, karanlık bir ormanda birbirinden habersiz dolaşan silahlı avcılarla doludur: varlığını belli eden her uygarlık yok edilme tehlikesiyle karşı karşıyadır, bu yüzden herkes sessiz kalır. Karanlık orman hipotezi bugün dünya dışı uygarlıklarla temas tartışmalarında sık sık anılır.

Romanın başlangıç noktası da gerçek bilimle iç içedir. Ye Wenjie'nin uzaya mesaj gönderip yanıt alması, bilim insanlarının yıllardır sürdürdüğü dünya dışı yaşam arayışının kurgusal bir yansımasıdır. Kitap, insanlığın uzaya kendini duyurmasının iyi bir fikir olup olmadığını okura sorduran bir uyarı niteliği taşır.

Liu'nun eserleri insan merkezli düşünceyi sorgulamasıyla da bilinir. Evrenin ölçeği karşısında insanın küçüklüğü, kitaplarında sürekli dönen bir temadır.

Bilmeye değer

• Hugo Ödülü'nü en iyi roman dalında kazanan ilk Asyalı yazardır.
• Romanlarını yıllarca bir elektrik santralindeki mühendislik işinin yanında yazdı.
• "Gezgin Dünya" öyküsünden uyarlanan film, Çin Yeni Yılı'nın ilk günü olan 5 Şubat 2019'da vizyona girdi.
• Netflix'in 3 Cisim Problemi dizisinde danışman yapımcıdır.

Fotoğraf: opacity · CC BY-SA 2.0 · Wikimedia Commons