Nancy Grace Roman

Nancy Grace Roman, NASA'nın ilk astronomi şefi ve kurumda yönetici düzeyinde görev alan ilk kadın olan Amerikalı gökbilimcidir. Uzay astronomisinin henüz bir fikir olduğu yıllarda NASA'nın gökbilim programını sıfırdan kurdu; yörüngedeki gözlemevlerinin birçoğu onun döneminde planlandı. Hubble Uzay Teleskobu'nun tasarlanması ve onaylanması için yıllarca çalıştığı için "Hubble'ın annesi" diye anılır. NASA'nın bir sonraki amiral gemisi teleskobu da bugün onun adını taşıyor.

Erken yaşamı ve eğitimi

Roman, 16 Mayıs 1925'te ABD'nin Tennessee eyaletindeki Nashville'de doğdu. Babası jeofizikçi Irwin Roman, annesi müzik öğretmeni Georgia Smith Roman'dı. Babasının işi nedeniyle aile sık sık taşındı; 1937'den itibaren ortaokul ve liseyi Baltimore'da okudu. Gökbilime ilgisi küçük yaşta başladı: 11 yaşındayken sınıf arkadaşlarıyla bir astronomi kulübü kurdu.

Şubat 1946'da Swarthmore College'dan gökbilim lisans derecesiyle mezun oldu. 1949'da Chicago Üniversitesi'nde gökbilimci William Wilson Morgan'ın danışmanlığında gökbilim doktorasını tamamladı.

Bilimsel çalışmaları

Doktorasının ardından Chicago Üniversitesi'ne bağlı Yerkes Gözlemevi'nde yaklaşık altı yıl çalıştı. Işığı renklerine ayırarak yıldızların bileşimini ve hareketini inceleyen tayfbilim (spektroskopi) yöntemleriyle F ve G türü yıldızları ve Güneş'e göre çok hızlı hareket eden "yüksek hızlı" yıldızları inceledi. Yıldızların hareketleri ile kimyasal bileşimleri arasındaki ilişkiye dair bulguları, Samanyolu'nun yapısının anlaşılmasına katkı yaptı. Geliştirdiği "morötesi fazlalığı" yöntemi, gökbilimcilerin ağır element bakımından fakir yıldızları yalnızca renklerine bakarak ayırt etmesini sağladı. Farklı yıldız türlerinin ayrıntısı yıldız türleri ve tayf sınıfları sayfasında.

1954'te akademiden ayrılarak ABD Deniz Araştırma Laboratuvarı'na geçti ve burada radyo astronomi ile jeodezi (Dünya'nın biçimi ve boyutlarının ölçümü) alanlarında çalıştı.

NASA'da gökbilim programını kurması

NASA kurulduktan yaklaşık altı ay sonra, 1959'da, uzaydan gökbilim yapacak bir program oluşturmak üzere kuruma katıldı. 1960'a gelindiğinde NASA'nın Astronomi ve Görelilik Şefi olmuştu; bu, kurumda bir kadının üstlendiği ilk yöneticilik göreviydi. Görevleri arasında programları planlamak ve araştırma hibelerini yönetmek vardı.

Onun döneminde ya da onun katkısıyla geliştirilen görevler arasında Yörüngedeki Güneş Gözlemevleri, Copernicus uydusunu da içeren Yörüngedeki Astronomi Gözlemevi serisi, Uhuru ve Küçük Astronomi Uyduları programı, Kuiper Hava Gözlemevi, Uluslararası Morötesi Kâşifi (IUE) ve Kozmik Arka Plan Kâşifi (COBE) bulunur.

Hubble'ın annesi

Roman, o dönemde "Büyük Uzay Teleskobu" olarak anılan projenin program bilimcisi olarak yaklaşık yirmi yıl boyunca teleskobu savundu. Gökbilimcileri ve mühendisleri bir araya getirerek teleskobun karşılaması gereken gereksinimleri belirledi; projeye bilim dünyasında, NASA içinde, hükümette ve ABD Kongresi'nde destek topladı. Görüntüleme için CCD adı verilen sayısal ışık algılayıcılarının kullanılmasını savundu; bu algılayıcılar daha sonra gökbilim görüntülemesinin standardı oldu.

"Hubble'ın annesi" lakabını ona NASA'dan meslektaşı Ed Weiler taktı. Roman ise zamanla bu lakaptan rahatsız olduğunu, çünkü teleskobun pek çok kişinin emeğinin ürünü olduğunu dile getirdi. Uzay teleskoplarının neden atmosferin üzerine çıkarıldığının ayrıntısı ilgili sözlük sayfasında.

Sonraki yılları

1979'da annesine bakmak için NASA'dan emekli oldu. 1981'de danışman olarak Goddard Uzay Uçuş Merkezi'ndeki Astronomi Veri Merkezi'ne döndü, 1995'te merkezin başına geçti ve 1997'de yeniden emekli oldu. Sonraki yıllarda Washington'da ortaokul öğrencilerine fen dersi verdi, görme engelli ve okuma güçlüğü çeken okurlar için gökbilim ders kitaplarını seslendirdi. 25 Aralık 2018'de, 93 yaşında Maryland'in Germantown kentinde öldü.

Uzay ve astronomiye etkisi

Roman, gökbilimin yerden yapılan bir bilim olmaktan çıkıp atmosferin üzerine taşındığı dönemin kurucu yöneticilerindendir. Yönettiği program, yörüngedeki ilk gözlemevlerinden Hubble'a uzanan bir çizginin başlangıcı oldu; CCD algılayıcıları savunması ise gökbilimde görüntü almanın biçimini değiştirdi. NASA, onu ABD sivil uzay programının vizyon sahibi kurucularından biri olarak anar.

Mirası

1969'da NASA Olağanüstü Bilimsel Başarı Madalyası'nı, 1978'de NASA Seçkin Bilimsel Liderlik Ödülü'nü, 2010'da Havacılık ve Uzayda Kadınlar derneğinin Yaşam Boyu Başarı Ödülü'nü aldı; Başkan John F. Kennedy'nin elinden Federal Kadın Ödülü'nü de almıştı. 2516 Roman asteroidi onun adını taşır. 2017'de LEGO'nun "NASA'nın Kadınları" setinde figürü yer aldı.

Mayıs 2020'de NASA, Geniş Alan Kızılötesi Tarama Teleskobu (WFIRST) olarak bilinen bir sonraki amiral gemisi görevine onun adını verdi. Teleskobun ayrıntısı Nancy Grace Roman Uzay Teleskobu sayfasında.

Bilmeye değer

• 11 yaşında okul arkadaşlarıyla kendi astronomi kulübünü kurdu.
• NASA'ya, kurumun kuruluşundan yalnızca altı ay kadar sonra katıldı.
• "Hubble'ın annesi" lakabından, başkalarının emeğini gölgede bıraktığı düşüncesiyle sonradan rahatsız oldu.
• Hubble'da CCD algılayıcıların kullanılmasını savunanlardandı.
• 2017'de LEGO'nun "NASA'nın Kadınları" setine figürü konan bilim insanlarından biri oldu.