Ay Harekâtı (Moonraker)

James Bond'u uzaya gönderen Ay Harekâtı, serinin en tartışmalı ama aynı zamanda en gösterişli filmlerinden biri. Lewis Gilbert'in yönettiği 1979 yapımı film, Eon Productions'ın on birinci Bond filmi ve Roger Moore'un 007 olarak dördüncü macerası. Yıldız Savaşları'nın açtığı bilimkurgu dalgası ve NASA'nın o yıllarda sürdürdüğü uzay mekiği testleri, yapımcıları Bond'u yeryüzünden yörüngeye çıkarmaya ikna etti. Sonuç, Venedik kanallarından Amazon ormanlarına, oradan da lazer silahlarıyla dolu bir uzay istasyonuna uzanan bir maceraydı.

Fragman

Konusu

İngiltere'ye ödünç verilen bir Moonraker uzay mekiği, taşıyıcı uçağın sırtında yol alırken havada kaçırılır. Uçak yok olur, mekikten ise hiçbir iz kalmaz. MI6'nın başı M, olayı araştırması için James Bond'u görevlendirir. İzler Bond'u mekiği üreten şirketin sahibi, varlıklı sanayici Hugo Drax'a götürür. Kaliforniya'daki tesislerde Bond, NASA'dan gelen astronot Dr. Holly Goodhead ile tanışır. Venedik'teki bir cam atölyesinden Rio de Janeiro karnavalına, Amazon'daki gizli bir üsse kadar süren soruşturma, Bond'u sonunda Dünya yörüngesine taşır. Yolda ise eski düşmanı, çelik dişli dev Jaws onu beklemektedir.

Yapım

Bir önceki film Beni Seven Casus'un jeneriği, sıradaki macerayı Yalnız Senin Gözlerin İçin olarak duyurmuştu. Ancak 1977'de Yıldız Savaşları'nın yarattığı ilgi üzerine yapımcılar Ian Fleming'in 1955 tarihli romanı Moonraker'a yöneldi. Filmden geriye romanın yalnızca roket üreten sanayici Drax fikri ve egzoz kanalında mahsur kalma sahnesi kaldı; hikâyenin geri kalanı dönemin bilimkurgu modasına göre yeniden kuruldu.

Çekimler 14 Ağustos 1978'de başladı. Dönemin İngiltere'sindeki yüksek vergiler nedeniyle stüdyo çekimleri Pinewood yerine Fransa'daki Épinay ve Billancourt stüdyolarına taşındı. Ken Adam'ın tasarladığı dekorlar Fransa'da o güne dek kurulan en büyük setlerdi ve yapımı 222 bin adam-saatten fazla sürdü. Drax'ın konağı için Vaux-le-Vicomte Şatosu, Amazon'daki piramit üs için Guatemala'daki Tikal Maya kalıntıları, şelale sahneleri için Brezilya'daki Iguaçu Şelaleleri kullanıldı. Uzay merkezi sahneleri ise Florida'daki Kennedy Uzay Merkezi'nin Araç Montaj Binası'nda çekildi.

Filmin açılışındaki paraşütsüz düşüş sahnesi haftalarca hazırlandı ve tamamlanması için dublörler toplam 88 serbest atlayış yaptı. Görsel efektlerin başında Derek Meddings vardı. Gerçek mekik henüz uzaya çıkmadığı için ekip kalkış görüntülerini hiçbir referans olmadan yarattı: Maketler küçük roketlere ve işaret fişeklerine bağlandı, duman izi için tuz kullanıldı. Uzay savaşı sahnesi, filmin defalarca geri sarılıp aynı kareye yeni öğeler eklenmesiyle oluşturuldu; bazı çekimler kırk kez geri sarmayı gerektirdi. Müzikleri John Barry besteledi, jenerik şarkısını üçüncü kez bir Bond filmi için Shirley Bassey seslendirdi.

Evrendeki yeri

Film, Lewis Gilbert'in yönettiği üçüncü ve son Bond filmi. M rolündeki Bernard Lee'nin seriye son kez göründüğü yapım da bu. Kötü adam Hugo Drax'ı Fransız oyuncu Michael Lonsdale, Holly Goodhead'i Lois Chiles canlandırıyor. Richard Kiel'in Jaws'ı ise Beni Seven Casus'tan sonra geri dönüyor. Gilbert, çocuklardan "Jaws neden iyi biri olamıyor?" diye soran çok sayıda mektup aldığını, karakteri bu yüzden adım adım Bond'un yanına geçirdiğini anlatmıştır. Kötü adam rolü için önce İngiliz oyuncu James Mason düşünülmüştü. Ancak film İngiliz-Fransız ortak yapımına dönüşünce, ortak yapım anlaşmasının koşullarını karşılamak için Drax rolüne Michael Lonsdale, pilot Corinne Dufour rolüne de Corinne Cléry seçildi. Lois Chiles'ın Holly Goodhead rolünü alması ise bir tesadüftü: Bir uçak yolculuğunda Lewis Gilbert'in yanındaki koltuğa oturdu ve yönetmen onun rol için ideal olduğuna karar verdi. 1978'de Üçüncü Türden Yakınlaşmalar'ın ardından Steven Spielberg filmi yönetmeyi teklif etmiş, yapımcı Albert R. Broccoli bu teklifi geri çevirmişti. Film, iki ünlü bilimkurgu yapımına da selam gönderiyor: Bir sahnede 2001: Bir Uzay Destanı'ndaki Böyle Buyurdu Zerdüşt'ün ilk notaları çalınıyor, Venedik'teki bir kapı da Üçüncü Türden Yakınlaşmalar'ın ünlü beş notalık ezgisiyle açılıyor. Seride bir sonraki film, 1981 tarihli Yalnız Senin Gözlerin İçin oldu.

Bilimsel karne

Uzay mekiği: Film çekilirken mekik henüz yörüngeye çıkmamıştı. NASA'nın ilk mekiği Enterprise, 1977'de bir Boeing 747'nin sırtında taşınarak atmosfer içi iniş testlerinden geçti; 12 Ağustos 1977'de ilk kez taşıyıcı uçaktan ayrılıp tek başına süzüldü. Enterprise'ın motoru ve ısı kalkanı yoktu, yani uzaya çıkamazdı. Gerçek ilk yörünge uçuşu, Columbia mekiğiyle 12 Nisan 1981'de, filmden neredeyse iki yıl sonra yapıldı.

Havada kaçırılan mekik: Açılış sahnesindeki fikir, yani taşıyıcı uçağın sırtındaki mekiğin motorlarını ateşleyip kalkması, eleştirmenlerce de fark edilen bir imkânsızlık. NASA'nın taşıyıcı 747'leri yakıtsız mekikleri taşıyordu; mekik sırtındayken uçağın tavan yüksekliği yaklaşık 4.600 metreyle, hızı da 0,6 Mach ile sınırlıydı. Gerçek mekik, dış yakıt tankı ve roket iticilerle birlikte dikey olarak fırlatılıyordu.

Uzay istasyonu: Drax'ın radarlardan gizlenen dev istasyonu tamamen kurgu, ama dönemin gerçek bir istasyonu vardı. ABD'nin ilk uzay istasyonu Skylab, 1973-1974 arasında üç mürettebat ağırladı. Mekik zamanında hazır olmayınca istasyonun yörüngesini yükseltme planları suya düştü ve Skylab, 11 Temmuz 1979'da atmosfere girerek parçalandı. Yani Ay Harekâtı Londra'da vizyona girdiğinde, Amerika'nın tek uzay istasyonu yeryüzüne düşmek üzereydi. Lazer silahlı uzay piyadeleri ve sinir gazı küreleri ise elbette bilimden çok Bond geleneğine ait.

Gösterim ve etkisi

Film 26 Haziran 1979'da Londra'da prömiyer yaptı, üç gün sonra ABD'de gösterime girdi. 34 milyon dolarlık maliyeti bir önceki filmin iki katından fazlaydı, ama dünya genelindeki 210,3 milyon dolarlık hasılatıyla serinin o güne kadarki en çok kazanan filmi oldu; bu rekor ancak 1995'te GoldenEye ile kırıldı. Eleştiriler ise ikiye bölündü: Bir kısım eleştirmen filmi serinin en eğlencelilerinden saydı, bir kısmı da en saçma Bond hikâyesi ilan etti. Derek Meddings, Paul Wilson ve John Evans en iyi görsel efekt dalında Oscar'a aday gösterildi. Film ABD televizyonunda ilk kez 22 Kasım 1981'de ABC kanalında yayımlandı ve yaklaşık 40 milyon kişi tarafından izlendi. Türkiye'de ise Ay Harekâtı adıyla gösterildi.

Kısaca

• Yönetmen: Lewis Gilbert; Bond rolünde Roger Moore.
• Gösterim: 26 Haziran 1979, 126 dakika.
• Serideki yeri: Eon Productions'ın on birinci Bond filmi.
• Bilim: Gerçek mekik ilk kez 1981'de uçtu; taşıyıcı uçaktan fırlatma sahnesi imkânsız.
• Gişe: 210,3 milyon dolarla 1995'e kadar serinin rekoru.